II SA/Gl 25/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska,, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 maja 2022 r. sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia 22 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę. Prezydent Miasta G., wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2021 r., nr [...], działając na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej - k.p.a.) w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 z poźn. zm. - dalej: u.g.n.), po rozpatrzeniu wniosku W.S. (dalej: strona, skarżący), odmówił wszczęcia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej G. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...]. W uzasadnieniu organ podał m. in., że dnia 10 sierpnia 2021 r. do organu wpłynął wniosek strony o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Kwestia zwrotu m. in. ww. działki jest aktualnie przedmiotem postępowania prowadzonego przez Prezydenta Miasta Z. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Nie jest dopuszczalne prowadzenie dwóch odrębnych postępowań w tożsamej przedmiotowej sprawie, jak i nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania w tożsamej sprawie, która została zakończona decyzją. Ponadto, termin składania wniosków o zwrot wywłaszczonej nieruchomości upłynął 14 maja 2020 r. W związku z tym wniosek jest złożony po terminie. Dodatkowo, działka jw. nie podlegała wywłaszczeniu. Zażalenie na ww. postanowienie wniosła strona. Zarzucono, że ww. jest spadkobiercą i przysługuje mu prawo do żądania zwrotu nieruchomości. Wynika to z dokumentów. Wojewoda Śląski postanowieniem z dnia 22 października 2021 r., nr NWXIV.7581.6.39.2021, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ podał m. in., że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, iż zainteresowany był już stroną postępowania prowadzonego przez Prezydenta Z. w tej samej sprawie. Prezydent Z. wydał stosowne rozstrzygnięcie. Wystąpiła zatem przesłanka przewidziana w art. 61a § 1 k.p.a. Sprawy zwrotu nieruchomości oraz ustalania odszkodowania za wywłaszczenie, z uwagi na różny przedmiot, odmienny charakter oraz różne przepisy określające przesłanki dochodzenia obu roszczeń, należy rozpatrywać w odrębnych postępowaniach. W kontrolowanym postanowieniu błędnie jednak Prezydent G. wskazał, że termin składania wniosków o zwrot wywłaszczonych nieruchomości upłynął w dacie jw. Biegnące terminy zostały wstrzymane na podstawie przepisów związanych z pandemią. Ostatecznie termin na złożenie wniosku o zwrot upłynął 7 lipca 2020 r. Zatem wniosek został złożony po terminie. Skargę na powyższe postanowienie złożyła strona. W ocenie skarżącego wydane przez Wojewodę Śląskiego postanowienie jest błędne. Działka jw. została odebrana jego pradziadkowi w czasach PRL bez odszkodowania. Obecnie działka jest używana przez Miasto G. Jego zdaniem działka ta powinna zostać zwrócona spadkobiercom lub powinno za nią zostać wypłacone odszkodowanie. Wojewoda Śląski niezasadnie przyjmuje, że takie odszkodowanie się nie należy, a sprawa nie może się toczyć. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Stanowisko strony potwierdził także pełnomocnik w toku postępowania sądowego, podkreślając wadliwość rozstrzygnięcia i konieczność merytorycznego rozpoznania wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 roku, poz. 329 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zgodnie z art. 61a §1 i 2 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie. Art. 61a k.p.a. został dodany do Kodeksu postępowania administracyjnego z mocą od 11 kwietnia 2011 r. na podstawie ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2011 r., nr 6, poz. 18). Dokonując wykładni art. 61a § 1 k.p.a. należy stwierdzić, że ustawodawca wymienia tu dwie przesłanki dające podstawę do ewentualnej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Pierwszą przesłanką jest złożenie żądania przez osobę, która nie jest stroną, drugą przesłanką jest z kolei zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Choć ustawodawca nie dokonał konkretyzacji przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, to należy jednak uznać, że przepis ten odnosi się do takich sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania administracyjnego. Przesłanka ta zostanie spełniona, gdy np. w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, gdy w tej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (zob. np. B. Adamiak, Komentarz do art. 61a k.p.a. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2014, s. 317). Z kolei według Z.R. Kmiecika "inne uzasadnione przyczyny" to przypadki pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania, jak np. wniesienie żądania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych, wniesienie żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją, wniesienie żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji, wniesienie żądania po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw (zob. Z.R. Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, s. 211-212; A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex-el., teza 3). Mają zatem racje organy, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, iż zainteresowany był już stroną postępowania prowadzonego przez Prezydenta Z. w tej samej sprawie. Organ ten wydał stosowne rozstrzygnięcie i tam strona mogła/może realizować swoje uprawnienia, poprzez składanie odpowiednich środków odwoławczych, czy formułowanie żądań. Sprawy zwrotu nieruchomości oraz ustalania odszkodowania za wywłaszczenie, z uwagi na różny przedmiot, należy rozpatrywać w odrębnych postępowaniach. Niniejsza sprawa dotyczy jedynie zwrotu nieruchomości. Wszelkich odszkodowań skarżący może dochodzić odrębnie. Kwestie merytoryczne z powodu przeszkód formalnych nie mogą tu być badane. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 § 1, 61a §1, 107 §3, 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., art. 136 ust. 3 u.g.n., ani też innych przepisów uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona w stopniu oczywistym podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym uzasadniały przepisy art. 119 pkt 3 oraz art. 120 p.p.s.a.