I OSK 2328/20

Dnia 26 maja 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] i W.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 323/19 w sprawie ze skargi [...] Sp. z o. o. z siedzibą w [...] i W.S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: zawiesić postępowanie sądowe do czasu zakończenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postępowania w sprawie o sygnaturze akt I OPS 1/22. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 323/19 oddalił skargę [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] i W. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] i W. S.. Zaskarżając wyrok w całości, skarżący kasacyjnie podnieśli zarzuty: 1. naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (dalej: Dekret) w zw. z § 5 i § 6 Rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (dalej: Rozporządzenie) w zw. z art. 28 k.p.a., art. 30 ust. 4 k.p.a., art., 61 § 1 k.p.a., art. 922 § 1 i § 2 k.c., art. 1051 k.c. i art. 1053 k.c., w zw. z art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez ich niewłaściwa wykładnie i błędne uznanie, iż: - Dekret wywołał skutki rzeczowe w postaci przejścia na własność Skarbu Państwa, również w odniesieniu do tych części majątków ziemskich, które nie podpadały pod działanie Dekretu (tj. nie stanowiły gruntów, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu, ani żadnym innym przepisie Dekretu), lecz na skutek działań faktycznych ówczesny właściciel został pozbawiony ich posiadania, a w konsekwencji uznanie, iż następca prawny właściciela tego gruntu z czasu wejścia w życie Dekretu nie posiada interesu prawnego w dochodzeniu stwierdzenia niepodpadania nieruchomości pod działanie Dekretu i nie może skutecznie zainicjować postępowania, o którym mowa w § 5 i § 6 Rozporządzania w celu ochrony prawa własności; - uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie, że nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu i zainicjowania w ten sposób procedury z § 5 i § 6 Rozporządzenia, jest uprawnieniem przypisanym do określonej osoby (właściciela nieruchomości z chwili wejścia w życie Dekretu), jest niedziedziczne i nie może również być skutecznie zbyte (jako część spadku) na podstawie umowy zbycia spadku; 2. w konsekwencji pozostałych naruszeń prawa materialnego i procesowego – naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2, art. 7, art. 8, art. 21 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 1-3, art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez zaaprobowanie przez WSA w Warszawie działań organów administracji publicznej prowadzących do wtórnej nacjonalizacji (bez istnienia do tego podstawy prawnej) w stosunku do nieruchomości, których posiadanie bezprawnie (tj. niezgodnie z przepisami Dekretu) zostało odebrane S. M., co stoi w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami: państwa prawa, praworządności, nadrzędności norm konstytucyjnych, ochrony własności i prawa dziedziczenia, równości wobec prawa, prawa do odszkodowania za bezprawne działanie organów państwa; 3. naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a., art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 4 k.p.a., art. 28 k.p.a., art. 61 § 1 k.p.a. i § 5 i § 6 Rozporządzenia w zw. z art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez niezasadne poparcie stanowiska organu drugiej instancji i oddalenie skargi zamiast uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w sytuacji gdy przy wydawaniu przedmiotowej decyzji organ administracji drugiej instancji dopuścił się istotnych naruszeń zarówno przepisów prawa materialnego (o których mowa powyżej), jak i procesowego, polegających na: - odmowie Skarżącym i ich poprzednikom prawnym (jako nabywcom spadku w drodze umowy zbycia spadku), statusu strony postępowania o stwierdzenie niepodpadania określonych nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu (tj. postępowania, o którym mowa w § 5 i § 6 Rozporządzenia), uprawnionej do zainicjowania tego postępowania, - a w konsekwencji uznaniu, że przedmiotowe postępowanie - jako wszczęte na wniosek podmiotu nieuprawnionego - podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe, i to po kilku latach jego prowadzenia. W oparciu o wskazane wyżej podstawy kasacyjne wnoszono o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny i w wyniku tego uchylenie w całości decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 grudnia 2018 r., ewentualnie - na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto, skarżący kasacyjnie wnosili o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 18 stycznia 2022 r. - wydanym na zasadzie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) – skarga kasacyjna została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Postanowieniem z dnia 7 lutego 2022 r. skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie sygn. akt I OSK 810/19, na podstawie art. 187 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), postanowił przedstawić składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "Czy stronie umowy przelewu wierzytelności, zawartej na podstawie art. 509 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r. poz.1740), której przedmiotem jest roszczenie odszkodowawcze za odjęcie prawa własności nieruchomości w wyniku zdarzenia lub aktu ze sfery prawa publicznego, przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. 2021 r. poz.735), w sprawie o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz.U. z 2021 r. poz. 1899)?". Sprawie została nadana sygnatura I OPS 1/22. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przepis ten na mocy art. 193 p.p.s.a. stosuje się również w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2022 r. sygn. I OSK 810/19 o przedstawieniu składowi siedmiu sędziów NSA zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości wynika, że przedmiotem rozbieżności w orzecznictwie jest charakter roszczenia odszkodowawczego (którego źródłem jest odebranie prawa własności z mocy prawa) i związana z tym możliwość jego skutecznego przeniesienia w drodze umowy cywilnoprawnej, a co wpływa na ocenę interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. Chodzi zatem o ocenę charakteru roszczenia, gdy źródłem jego powstania jest zdarzenie o charakterze publicznoprawnym (przejęcie własności z mocy samego prawa). W rozpoznawanej sprawie spór również dotyczy charakteru uprawnienia będącego konsekwencją przejęcia własności z mocy samego prawa, czyli uprawnienia z § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zależne od oceny charakteru tego uprawnienia może być ustalenie, czy uprawnienie to wchodzi w skład spadku po właścicielu majątku ziemskiego przejętego przez Państwo w drodze dekretu o reformie rolnej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.