III SA/Po 1449/21

Dnia 2 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 czerwca 2022 roku sprawy ze skargi A. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 sierpnia 2021 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. nr [...] z dnia 25 maja 2021 r. Strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] sierpnia 2021 r. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, ze zm., dalej jako u.s.u.s.) - uchylającą decyzję ZUS z dnia [...] maja 2021 r. i - odmawiającą umorzenia odsetek od nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki unormowane w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s oraz z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. Organ stwierdził, że zobowiązany pobiera emeryturę w kwocie [...]zł brutto z której jest prowadzona skuteczna egzekucja ( do wypłaty pozostaje kwota [...]zł ). Jest użytkownikiem wieczystym na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej gruntu wpisanego w księgę wieczystą na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Zobowiązany – według oświadczenia - pobiera zasiłek z opieki społecznej w kwocie [...]zł. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną uzyskującą dochód w kwocie [...]zł netto miesięcznie. Miesięczny budżet gospodarstwa zobowiązanego wynosi [...] zł i jest wyższy niż poziom minimum socjalnego. Łączne koszty utrzymania według oświadczenia skarżącego wynoszą [...] zł, nie uwzględniono w tych kosztach zakupu żywności, ubrań, środków higienicznych. Skarżący według oświadczenia posiada zobowiązania z tytułu podatków w kwocie [...]zł w skali roku. W skardze do WSA w Poznaniu zobowiązany zakwestionował powyższe rozstrzygniecie ZUS. Zarzucił naruszenie art. 7 kpa. Skarżący powołał się na orzeczoną niepełnosprawność, która stała się przyczyną zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej oraz na sytuację finansową, która uniemożliwia skarżącemu wykup wszystkich koniecznych dla niego i jego żony leków. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) zwanej dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zgodnie, z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4. a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4. b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. WSA stwierdza, że decyzja wydawana w zakresie umorzenia należności wobec ZUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ winien uzasadnić wnikliwie i obszernie swoje stanowisko. W ocenie Sądu, w świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS przedwcześnie i zbyt arbitralnie uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., uzasadniające umorzenie zaległych składek. Organ stwierdził, że zobowiązany pobiera emeryturę w kwocie [...]zł brutto z której jest prowadzona skuteczna egzekucja ( do wypłaty pozostaje kwota [...]zł ). Jest użytkownikiem wieczystym na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej gruntu wpisanego w księgę wieczystą na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Zobowiązany pobiera – według własnego oświadczenia - zasiłek z opieki społecznej w kwocie [...]zł. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną uzyskującą dochód w kwocie [...]zł netto miesięcznie. Miesięczny budżet gospodarstwa zobowiązanego wynosi [...] zł i jest wyższy niż poziom minimum socjalnego. Łączne koszty utrzymania według oświadczenia skarżącego wynoszą [...] zł, nie uwzględniono w tych kosztach zakupu żywności, ubrań, środków higienicznych. Skarżący według oświadczenia posiada zobowiązania z tytułu podatków w kwocie [...]zł w skali roku. WSA podkreśla, że dopiero wyczerpujące aktualne ustalenia dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej oraz zdrowotnej skarżącego pozwolą na stwierdzenie, czy jest on w stanie dokonać spłaty przedmiotowego zadłużenia bez uszczerbku zarówno dla siebie, jak i pozostałych domowników. W ocenie Sądu organ nie dokonał rzetelnej analizy sytuacji ekonomicznej gospodarstwa domowego zobowiązanego. Organ nie ustalił m. in. jaki jest koszt wydatków ponoszonych przez skarżącego na niezbędne potrzeby w zakresie ubrań, żywności czy kosmetyków i leków . Dopiero pełne ustalenia ponoszonych przez skarżącego i jego żonę kosztów pozwoli organowi rzetelnie zbadać możliwości skarżącego w kwestii obciążenia jego obowiązkiem zapłaty przedmiotowych wierzytelności. Organ wskazał jedynie, że skarżący pobiera zasiłek z opieki społecznej , którego kwotę doliczył do dochodów skarżącego. Tymczasem należy wyjaśnić tę kwestię bowiem nie jest wiadomym jaki charakter ma ten zasiłek, czy jest to zasiłek związany z ubóstwem skarżącego i jego żony czy też stały związany z wiekiem osoby uprawnionej. Jest to o tyle istotne bowiem otrzymywanie regularnej pomocy społecznej w związku z ubóstwem wskazują na konieczność rozważenia ewentualnego umorzenia spornych należności, albowiem w interesie publicznym nie leży to, by egzekucji były poddawane środki otrzymywane przez skarżącego w ramach pomocy społecznej ( czyli z instytucji publicznej ). Dlatego koniecznym jest aby ZUS ponownie przeprowadził postępowanie dowodowe celem ustalenia w wszechstronny sposób sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej zobowiązanego. W szczególności chodzi o zestawienie jego dochodu z wszystkimi ponoszonymi kosztami, obejmującymi m. in. również żywność czy ubranie. Dopiero dokonanie takiego uzupełniającego postępowania dowodowego umożliwi stwierdzenie, czy spłata przedmiotowych należności wobec ZUS jest możliwa. Sąd zauważa, że badając sytuację finansową należy zawsze dokonać oceny pod kątem czy ściąganie poprzez egzekucję należności na rzecz ZUS nie narusza interesu społecznego z tego powodu, że kwota pozostała po dokonaniu potrącenia egzekwowanej z tego tytułu należności jest poniżej minimum socjalnego. Nie jest bowiem w interesie państwa doprowadzenie ludzi starszych do życia w ubóstwie. Organ nie przenalizował ponadto sytuacji zdrowotnej skarżącego, szczególnie w kontekście wydawanych wobec niego orzeczeń. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ dokona uzupełniającego postępowania dowodowego w zakresie powyżej wskazanym. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit c p.p.s.a., orzekł o uchyleniu decyzji ZUS.