II GZ 154/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Andrzej Kuba po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. Ł. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 września 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 1217/21 w zakresie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi S. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym zarządzeniem z dnia 6 września 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 1217/21, Przewodniczący Wydziału III WSA w Krakowie wezwał S. Ł. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne, w wysokości 200 (dwieście) złotych. Podstawę prawną wezwania stanowił § 2 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 193) Zażalenie na powyższe zarządzenie wniósł skarżący wskazując, że "...Wpisowe nie jest kosztem obrony a warunkiem dopuszczenia do zaistnienia sprawy podniesionej skargą stanowi więc przeszkodę w dostępie do prawa do sądu, zaś jedyny możliwy substytut uniknięcia takiej normy poprzez proces polegający na ubieganiu się o odstąpienie od tego kosztu przez wykazywanie uszczerbku utrzymania siebie i rodziny w przypadku gdy ponoszący nie jest dobrowolnym petentem o świadczenie stanowi dodatkowo przymusową normę upokarzającą a więc naruszającą także niezbywalne prawa podstawowe, prawa jednostki i prawa człowieka". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 230 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.) od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (§ 1), zaś tymi pismami są skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (§ 2). Z kolei art. 220 § 3 p.p.s.a. stanowi, że skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Funkcją wpisu sądowego jest między innymi to, aby strony rozważnie korzystały z przysługujących im praw. Nieograniczona możliwość podważenia każdego aktu na drodze sądowej prowadziłaby bowiem w sposób nieuchronny do paraliżu działalności sądów (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2007 r., sygn. akt I FZ 315/07). W orzecznictwie wskazuje się, że koszty sądowe są tradycyjnie uznanym instrumentem polityki państwa służącym do regulowania relacji stron stosunków procesowych oraz stymulowania decyzji jednostek co do sposobu prowadzenia swoich interesów i doboru środków ich ochrony. Koszty postępowania służą osiągnięciu należytej sprawności organizacyjnej i orzeczniczej sądów oraz selekcji roszczeń szykanujących i oczywiście niezasadnych od roszczeń uzasadnionych, służących ochronie praw i wolności jednostki. Koszty sądowe spełniają liczne funkcje: społeczne, fiskalne, a także służebne wobec wymiaru sprawiedliwości. Funkcja społeczna oznacza wpływ, jaki koszty postępowania wywierają na życie społeczne w sensie pozytywnym (ograniczenie pieniactwa, szykanowania przeciwnika, minimalizacja zachęt do ochrony fikcyjnych interesów i chęci niesłusznego wzbogacenia się kosztem przeciwnika itd.), jak i negatywnym (np. utrudnienie dostępu do wymiaru sprawiedliwości, zaburzenia funkcjonowania zasady faktycznej równości uczestników postępowania). Funkcje fiskalne polegają na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Funkcje służebne wobec wymiaru sprawiedliwości przejawiają się przede wszystkim wpływem kosztów na zachowania stron w trakcie procesu (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 7 września 2004 r., sygn. akt P 4/04, OTK ZU nr 8/A/2004, poz. 81; z 17 listopada 2008 r., sygn. akt SK 33/07, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 154; z 7 marca 2013 r., sygn. akt SK 30/09, OTK ZU nr 3/A/20123, poz. 26). W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z [...] czerwca 2021 r. w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne. Wobec tego należało uznać, że zaskarżone zarządzenie z dnia 6 września 2021 r. o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł było prawidłowe. Ponadto należy podkreślić, że sprawa nie znajduje się w katalogu spraw objętych art. 239 pkt 1 p.p.s.a., w których to sprawach, strona skarżąca działanie lub bezczynność organu korzysta ze zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Jednocześnie skarżący nie należy do kręgu podmiotów zwolnionych z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 2 i 3 p.p.s.a. Nie uzyskał on również prawa pomocy w omawianym zakresie (art. 239 pkt 4 p.p.s.a.). Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu zażalenia