I SA/Wa 2625/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), sędzia WSA Joanna Skiba, Protokolant referent Wiktoria Sosnowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z 3 sierpnia 2021 r. nr 014624/02/2021 Prezydent m.st. Warszawy (dalej też jako organ I instancji/prezydent) odmówił przyznania M. A. (dalej też jako skarżący) pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup odzieży. Decyzją z 20 września 2021 r. nr KOC/5257/Op/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej także jako organ II instancji/kolegium) utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu decyzji kolegium wskazało, że zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydawania decyzji, co do zasady prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 złotych. Jak ustalono w postępowaniu, skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jego łączny dochód wynosi 2255,22 złote, zaś kwota brana pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o pomoc finansową wynosi 1826,77 złotych, ponad dwukrotnie przekraczając w ten sposób kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, co wyklucza przyznanie zasiłku celowego. W toku postępowania organy rozważyły możliwość zastosowania art. 41 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Kolegium wskazało, że pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" nie jest zdefiniowane w ustawie, ma ono charakter ogólny i niedookreślony, podlegający każdorazowo ocenie organów w ramach uznania administracyjnego. W postępowaniu ustalono, że uwzględniając wszystkie wydatki skarżącemu pozostaje do dyspozycji kwota ok. 950 złotych, powiększona o świadczenie uzupełniające dla osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji w kwocie 428,45 złotych. Nadto, skarżący objęty jest pomocą w formie obiadów oraz usług opiekuńczych w wymiarze 3x2 godziny w tygodniu, z których kosztów został całkowicie zwolniony. W ocenie organów obu instancji mając na uwadze powyższe okoliczności, w niniejszej sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie świadczenia z art. 41 pkt 1 ustawy. Ponadto kolegium podniosło, że organy pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi i w tych ramach zobowiązane są realizować cele pomocy społecznej, uwzględniając zarówno sytuację życiową i materialną oraz potrzeby bytowe wnioskodawców, jak i własne możliwości finansowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. A. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez bardzo pobieżne zapoznanie się z dokumentacją sprawy, w tym nieuwzględnienie, że zaciągnięty kredyt ratalny został całkowicie spłacony 11 stycznia 2021 r. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, w celu ustalenia prawidłowego stanu faktycznego i wydania rozstrzygnięcia zgodnie z wnioskiem. W odpowiedzi na skargę kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako ppsa) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ppsa. Organy obu instancji prawidłowo wskazały, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji zarówno w pierwszej jak i w drugiej instancji, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługiwało osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekraczał kwoty 701 złotych. W postępowaniu ustalono, że na dochód skarżącego składa się: emerytura w kwocie 1141,70 złotych, powiększona o świadczenie uzupełniające w kwocie 428,45 złotych i dodatek pielęgnacyjny w kwocie 239,66 złotych, dodatek mieszkaniowy w kwocie 70,41 złotych oraz 1/12 kwoty kredytu zaciągniętego w sierpniu 2020 r. na zakup laptopa, tj. 375 złotych (4500/12). W myśl art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W świetle powyższego przepisu zasadą generalną jest zaliczanie wszystkich przychodów do dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie pieniężne z pomocy społecznej, wyjątki od powyższej zasady wymienione są enumeratywnie w art. 8 ust. 4 i 4a ustawy. Zgodnie z art. 8 ust. 4a ustawy, do dochodu ustalonego nie uwzględnia się świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2021 r. poz. 1842). Jak zaś wynika z art. 8 ust. 11 pkt 1 ustawy, w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (701 złotych) kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Mając na uwadze powyższe przepisy, w ocenie Sądu organy prawidłowo ustaliły dochód skarżącego, uwzględniając, że z uwagi na treść art. 8 ust. 4a do dochodu branego pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o pomoc społeczną nie wlicza się kwoty 428,45 złotych uzyskiwanej tytułem świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, a jednocześnie z uwagi na treść art. 8 ust. 11 pkt 1 wlicza się wartość zaciągniętego przez skarżącego kredytu w kwocie 4500 złotych, dzieląc ją na 12 miesięcy, tj. 375 złotych. Fakt wcześniejszej spłaty kredytu nie ma znaczenia w sprawie, kwota jednorazowego dochodu uzyskana z tego tytułu przekroczyła pięciokrotność kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej (701 złotych) i tym samym zgodnie z art. 8 ust. 11 pkt 1 ustawy podlega zaliczeniu do dochodu skarżącego w równych częściach, przez dwanaście kolejnych miesięcy licząc od miesiąca w którym dochód został wypłacony, tj. w niniejszej sprawie od sierpnia 2020 r. do sierpnia 2021 r. Jak wynika z art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Wniosek o przyznanie świadczenia został złożony w lipcu 2021 r., a zatem w świetle cytowanego przepisu ustalając dochód skarżącego należy wziąć pod uwagę przychody skarżącego z czerwca 2021 r., nie ulega zatem wątpliwości, że do dochodu skarżącego należy doliczyć 375 złotych z tytułu uzyskanego kredytu (4500/12). Ustalony w ten sposób dochód skarżącego, który prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, wynosi 1826,77 złotych i ponad dwuipółkrotnie przekracza kryterium dochodowe obowiązujące w dacie wydania decyzji (701 złotych). Tym samym z powodu przekroczenia kryterium dochodowego nie jest możliwe przyznanie zasiłku celowego. Odnosząc się do możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 41 ustawy wskazać należy, że powyższy przepis umożliwia przyznanie świadczenia osobie przekraczającej kryterium dochodowe, w szczególnie uzasadnionym przypadku. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" ma charakter ogólny i niedookreślony. W orzecznictwie wskazuje się, że przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 12 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Po 694/19). Ponadto należy zauważyć, że z treści art. 41 ustawy wynika, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "może być przyznany". Rozstrzygnięcie o przyznaniu świadczenia ma zatem charakter fakultatywny, co oznacza, że organ może lecz nie musi go przyznać nawet w przypadku ustalenia, że w sprawie występują przesłanki ustawowe. Tym samym nawet najbardziej uzasadnione potrzeby wnioskodawcy nie muszą skutkować przyznaniem świadczenia. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych ma charakter ograniczony, albowiem sąd nie ocenia zasadności i celowości rozstrzygnięcia. Sprowadza się ona do ustalenia, czy na podstawie obowiązujących przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w taki sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności. Sam jednak wybór rozstrzygnięcia, dokonywany przez organ na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już poza granicami kontroli sądowej (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 301/11). W ocenie Sądu organy nie przekroczyły w niniejszej sprawie granic uznania administracyjnego. Sytuacja skarżącego, który osiąga dochód ponad dwuipółkrotnie przekraczający kryterium dochodowe nie jest wyjątkowa na tle innych osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej i nie może w związku z tym zostać zakwalifikowana jako "szczególnie uzasadniony przypadek". Jak trafnie wskazały organy obu instancji, organ pomocowy działa w granicach przyznanych środków finansowych, których wysokość jest ograniczona i w tak wyznaczonych granicach realizuje cele pomocy społecznej. Z uwagi na ograniczone środki organy pomocy społecznej nie są w stanie zaspokoić wszystkich, choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb osób ubiegających się o pomoc, są zatem upoważnione do rozdzielania posiadanych funduszy pomiędzy osoby zwracające się o wsparcie, w ramach uznania administracyjnego. Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb i umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej. Celem pomocy społecznej nie jest natomiast zaspokajanie wszelkich potrzeb zgłoszonych przez osobę ubiegającą się o przyznanie pomocy. Reasumując, uznać należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo zastosowały przepisy ustawy o pomocy społecznej uznając, że przekroczenie kryterium dochodowego wyklucza przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy, a następnie rozstrzygając w ramach uznania administracyjnego wystarczająco uzasadniły odmowę przyznania specjalnego zasiłku celowego po dokonaniu wykładni pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek", rozważeniu przedstawionych przez skarżącego potrzeb oraz możliwości finansowych organu, mając na uwadze sytuację materialną i osobistą skarżącego, uwzględniając przy tym pomoc społeczną którą skarżący już otrzymuje oraz biorąc pod uwagę cele pomocy społecznej określone w ustawie. Wydane rozstrzygniecie nie nosi cech dowolności. Dlatego na podstawie art. 151 ppsa orzeczono jak w sentencji.