III SA/Kr 157/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Ewa Michna ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. D. M. (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 14 grudnia 2021 r. w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji Kierownika Działu Świadczeń Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D działającego z upoważnienia Burmistrza D o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Organ I instancji decyzją z dnia 4 listopada 2021 roku na podstawie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Organ wskazał, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w D z dnia 28.04.2011 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności wydanym na stałe ze stwierdzeniem, że w jej przypadku nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od 28.03.2011 r. Organ wskazał też, że w trakcie postępowania ustalonił, na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, że skarżący zapewnia swojej matce opiekę polegającą na: przygotowywaniu posiłków, gotowaniu, praniu, sprzątaniu, robieniu zakupów, podawaniu leków, pomocy w codziennej higienie osobistej, zawożeniu do lekarzy, umawianiu wizyt domowych, wykupywaniu leków. Organ uznał jednak, że nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia, co uzasadniało odmowę przyznania świadczenia. Rozpoznając odwołanie od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Pomimo dokonania przez organ pomocy społecznej błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium doszło jednak do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Kolegium stwierdziło, że przepis art. 17 ust. 1 należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Powołało stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zajęte w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 sierpnia 2021 r., l OSK 435/21 (CBOSA): aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia te wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Kolegium wskazało też, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, przyjęte zostało, że wykonywanie takich czynności jak pomoc w ubraniu i poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Również pomoc sprowadzająca się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, nie stanowi o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. SKO nie kwestionując złego stanu zdrowia matki strony podkreśliło, że sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgromadzone w aktach sprawy materiały dowodowe wskazują bezsprzecznie, że matka odwołującego się jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, ale Kolegium nie uznało, aby skarżący z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje, opiekując się matką, rzeczywiście musiał całkowicie zrezygnować z pracy. W skardze od powyższej decyzji skarżący wskazał, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności matki zawiera stwierdzenie o konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Sprawowanie opieki nad matką uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia, zatem konieczne warunki do przyznania świadczenia są spełnione. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jego oddalenie, podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy prawidłowo uznał, że choć podstawą do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia nie może być moment powstania niepełnosprawności, to taką przeszkodę stanowi brak związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaną opieką. Kolegium w sposób właściwy oceniło bowiem, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nie wykracza poza typowe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które zazwyczaj godzone są z innymi obowiązkami – pracą zawodową, czy wychowywaniem dzieci, także wymagających opieki. W konsekwencji, zdaniem organu, nie można uznać aby czynności wykonywane przez skarżącego względem osoby wymagającej opieki uniemożliwiały mu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niewielkim zakresie, tym bardziej że matka skarżącego nie jest osobą leżącą. Po analizie akt sprawy Sąd uznał powyższą ocenę organu za uzasadnioną. Przede wszystkim podkreślić należy, że posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem jest już uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka taka nie uprawnia także do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną - istnienie bowiem takiego związku podlega ocenie w każdej indywidulanej sprawie. W przedmiotowej sprawie z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący opiekuje się matką, udzielając jej pomocy w przygotowywaniu posiłków, gotowaniu, praniu, sprzątaniu, robieniu zakupów, podawaniu leków, pomocy w codziennej higienie osobistej, zawożeniu do lekarzy, umawianiu wizyt domowych, czy wykupywaniu leków. W ocenie Sądu opisane czynności wykonywane przez skarżącego składają się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego i nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (zob.m.in. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Czynności polegające na pomocy w codziennej higienie osobistej, myciu czy podaniu leków oraz pomocy w dostaniu się do lekarza nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20). Wskazane przez skarżącego czynności, które wykonuje, jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu leków, posiłków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej (por.m.in. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21). Obowiązki takie jak robienie zakupów, sprzątanie, wykupywanie leków czy także pranie, należą do czynności, które wykonuje każdy - osoby wychowujące dzieci, pracownicy pełnoetatowi – oraz można wykonać je przed lub po pracy. Skoro obowiązki wykonywane przez skarżącego w związku ze sprawowaną przez niego opieką nie wypełniają całego dnia, to zakres tej opieki nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia choćby na część etatu. Opieka sprawowana zatem przez skarżącego nad matką nie wymaga całkowitej rezygnacji przez niego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto jak wynika z oświadczenia skarżącego (k.8 a.a.) jego mama porusza się sama, choć ma z tym poważne trudności ze względu na schorzenia nóg. W trakcie wywiadu skarżący podał, że mama wymaga pomocy w poruszaniu się po mieszkaniu, lecz niewątpliwie – jak wskazał organ – nie jest osobą leżącą, tj. całkowicie uzależnioną od opiekuna. Zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa procesowego okazały się niezasadne. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji wyroku.