III SA/Łd 1141/21

Dnia 7 lipca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. R na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 20 października 2021 roku Nr 1001-IEE-1.711.113.2021.2/UJ w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat E. B. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w T. przy ul. A28 kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Postanowieniem z 20 października 2021 r. Nr 1001-IEE-1.711.113.2021.2/UJ UNP 1001-21-103254 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, działając na podstawie art. 134 w związku z art. 144 i 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.), stwierdził niedopuszczalność zażalenia z 10 września 2021 r. na pismo z 27 sierpnia 2021 r. znak: 210000/71/2021-RED-2085, którym Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi pozostawił bez rozpatrzenia wniosek z 26 maja 2021 r. (uzupełniony 2 sierpnia 2021 r.) o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z 4 maja 2021 r. o numerach od [...] do [...]. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny. 4 maja 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi, działając jako wierzyciel, wystawił wobec G.R. tytuły wykonawcze o numerach: nr [...], obejmujący należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za listopad i grudzień 2019 r. oraz styczeń i luty 2020 r., nr [...], obejmujący należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2020 r., nr [...], obejmujący należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. W oparciu o ww. tytuły wykonawcze zawiadomieniami z 4 maja 2021 r. o numerach: [...], [...], [...] Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej zobowiązanej. Przedmiotowe zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały doręczone G.R. 19 maja 2021 r. W odpowiedzi na ww. zawiadomienia o zajęciu, dłużnik zajętej wierzytelności zawiadomieniem z 9 maja 2021 r. znak: E/5/632552 poinformował, iż od miesiąca czerwca 2021 r. potrącenia ze świadczenia wynoszącego dla zobowiązanej 1250,88 zł brutto miesięcznie, będą przekazywane na rachunek bankowy Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł-B, z uwagi na zaistniały zbieg egzekucji administracyjnych i sądowej. 31 maja 2021 r. do Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wpłynęło pismo G.R. z 26 maja 2021 r., w którym zobowiązana wniosła skargę na czynności egzekucyjne, dokonane zawiadomieniami z 4 maja 2021 r. o numerach od [...] do [...]. W ocenie zobowiązanej prowadzona egzekucja jest bezprawna, natomiast koszty i opłaty egzekucyjne są zawyżone. Wobec powyższego G.R. wystąpiła o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wobec wątpliwości co do charakteru prawnego powyższego pisma 18 czerwca 2021 r. organ egzekucyjny wezwał G.R. do sprecyzowania żądania, poprzez wskazanie czy w/w pismo stanowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej czy skargę na czynności egzekucyjne. Ponadto, Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wniósł o wskazanie przez zobowiązaną jakie są przyczyny podniesionej bezprawności prowadzonej egzekucji oraz o sprecyzowanie prośby o umorzenie egzekucji. Pismem z 30 czerwca 2021 r. G.R. poinformowała, że zawyżenie kwoty kosztów i opłat egzekucyjnych jest tylko jedną z przesłanek bezprawności egzekucji i wnosi skargę na czynności egzekucyjne oraz zarzuty. Zobowiązana podkreśliła, że środek egzekucyjny jest według niej zbyt uciążliwy, a czynności egzekucyjne naruszają prawo. Ponadto, G.R. wskazała, że nie dostarczono jej wcześniej żadnego wezwania, ani upomnienia, w związku z czym nie wie czego dotyczy sprawa. Niezależnie od powyższego zobowiązana wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a. Wobec braków formalnych złożonego wystąpienia, Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi pismem z 15 lipca 2021 r. wezwał G.R. do usunięcia braków formalnych pisma z 30 czerwca 2021 r. poprzez uzupełnienie go o własnoręczny podpis. 3 sierpnia 2021 r. do organu wpłynęło podpisane pismo z 30 czerwca 2021 r. Następnie pismem z 27 sierpnia 2021 r. znak: [...] Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi pozostawił bez rozpatrzenia wniosek z 26 maja 2021 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wskazując, że wnioskodawczyni nie sprecyzowała żądania zawartego we wniosku, gdyż nie wskazała dokładnej przesłanki z art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do umorzenia postępowania egzekucyjnego, podając cały przepis jako podstawę do jego umorzenia. Pismo to doręczono stronie 3 września 2021 r. 14 września 2021 r. do organu wpłynęło pismo strony z 10 września 2021 r., w którym wskazała, że "odwołuje się od pisma z 27 sierpnia 2021 r.", wnosząc o pilne umorzenie egzekucji, która w jej opinii jest bezprawna i narusza prawa człowieka i Konstytucję. Organ zakwalifikował ww. wystąpienie jako zażalenie i przekazał sprawę do organu odwoławczego, tj. Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Powołanym na wstępie postanowieniem z 20 października 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi stwierdził niedopuszczalność zażalenia. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ II instancji, powołując się na uchwałę NSA z 3 września 2019 r. I OPS 2/13, wskazał, że pozostawienie podania bez rozpoznania następuje w drodze czynności materialno-technicznej, o której należy powiadomić wnoszącego podanie na piśmie. Organ odwoławczy dodał nadto, że przewidziane przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego zwyczajne środki zaskarżenia, w tym zażalenie, nie przysługują od czynności materialno-technicznej, bo ta nie jest ani decyzją ani postanowieniem. Zwrócono również uwagę, że także ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje możliwości wniesienia środka zaskarżenia na czynność materialno-techniczną, jaką jest pozostawienia podania strony bez rozpoznania. To doprowadziło organ administracji dok konkluzji, że w niniejszym przypadku nie mamy do czynienia z rozstrzygnięciem administracyjnym wymagającym wydania postanowienia, a zatem nie przysługiwało na nie zażalenie, co z kolei oznacza, że strona wniosła zażalenie na akt administracyjny, w stosunku do którego przepisy nie przewidują takiej możliwości. W rezultacie nakładało to na organ obowiązek stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia, zgodnie z art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi G.R. podniosła, że zaskarżone przez nią postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi jest bezprawne i krzywdzące. Zdaniem skarżącej jej zażalenie było dopuszczalne, dlatego domaga się jego uznania. Ponadto skarżąca wskazała na zły stan swojego zdrowia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Pismem z 6 lipca 2022 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę wniesioną przez mocodawczynię. Sprecyzował, że skarżąca zarzuca wadliwe pozostawienie bez rozpoznania jej wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a także wadliwe stwierdzenie niedopuszczalności jej zażalenia na pismo Dyrektora I Oddziału ZUS w Łodzi z 27 sierpnia 2021 r. Podniesiono także zarzut naruszenia art. 77 k.p.a. i art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. W związku z tym pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na swą rzecz kosztów udzielonej skarżącej z urzędu pomocy prawnej, nieopłaconych w całości ani w części, według norm przepisanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) i art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Oznacza to, że sądy administracyjne kontrolują zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami postępowania administracyjnego, a także kontrolują prawidłowość zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W rozpoznawanej sprawie kognicji Sądu zostało poddane postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 20 października 2021 r. stwierdzające niedopuszczalność zażalenia z 10 września 2021 r. na pismo z 27 sierpnia 2021 r. znak: 210000/71/2021-RED-2085, którym Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi pozostawił bez rozpatrzenia wniosek z 26 maja 2021 r. (uzupełniony 2 sierpnia 2021 r.) o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z 4 maja 2021 r. o numerach od [...] do [...]. Podstawę zaskarżonego postanowienia stanowił przepis art. 134 k.p.a., który stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Przepis ten, zgodnie z art. 144 k.p.a. stosuje się odpowiednio do zażaleń. Przepis art. 134 k.p.a. nakłada zatem na organy administracji obowiązek przeprowadzenia kontroli wniesionego środka odwoławczego pod względem formalnym, tj. sprawdzenia, czy środek zaskarżenia jest dopuszczalny i czy został złożony w przepisanym prawem terminie. Wniesienie odwołania, w sytuacji gdy stronie postępowania nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, skutkuje wydaniem postanowienia o niedopuszczalności odwołania (zażalenia). Przyjmuje się przy tym, że niedopuszczalność odwołania może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym. Do przesłanek o charakterze przedmiotowym zalicza się m.in. zaskarżenie aktu nie będącego decyzją administracyjną w rozumieniu prawa administracyjnego albo postanowieniem, na które przysługuje zażalenie (brak przedmiotu zaskarżenia). Przyczyną niedopuszczalności jest ponadto wniesienie odwołania od decyzji (zażalenia od postanowienia), która nie została doręczona lub ogłoszona stronie oraz wyłączenie możliwości wniesienia zwyczajnego środka zaskarżenia w stosunku do określonych rodzajów rozstrzygnięć administracyjnych wydawanych w postępowaniu jednoinstancyjnym. Jeśli chodzi o przesłanki niedopuszczalności odwołania o charakterze podmiotowym to należy do nich niezdolność odwołującego się (żalącego się) do czynności prawnych oraz brak legitymacji odwoławczej. W rozpoznawanej sprawie organ zakwalifikował wystąpienie strony z 10 września 2021 r. jako zażalenie złożone na pismo Dyrektora I Oddziału ZUS w Łodzi z 27 sierpnia 2021 r. i przekazał je do rozpoznania Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w Łodzi jako organowi odwoławczemu. Dodać należy, że strona powyższej kwalifikacji pisma nie podważała, natomiast polemizowała z jego zasadnością. W tym stanie rzeczy obowiązkiem organu odwoławczego było zatem zbadanie dopuszczalności zażalenia, co w ocenie Sądu, zostało przeprowadzone prawidłowo. Zgodzić się bowiem trzeba, że pozostawienie podania bez rozpoznania, a to było przedmiotem pisma Dyrektora I Oddziału ZUS w Łodzi z 27 sierpnia 2021 r., przyjmuje formę czynności materialno-technicznej. Czynność taka nie stanowi decyzji ani postanowienia, wobec czego, przy braku stosownej regulacji na gruncie przepisów k.p.a. oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnej w administracji pozwalającej zakwestionować pozostawienie podania bez rozpoznania poprzez zażalenie, nie istnieje w istocie przedmiot zaskarżenia, który można by tą drogą podważać. Musi to zatem prowadzić do wniosku, że ocena organu przyjęta w zaskarżonym postanowieniu jest prawidłowa, dlatego zasadnie stwierdził on niedopuszczalność zażalenia w niniejszej sprawie. Na marginesie powyższych rozważań Sąd zauważa jednak, że pozostawienie podania bez rozpoznania podlega kontroli sądowej, przy czym w innym trybie niż usiłowała to czynić skarżąca. Mając bowiem na uwadze treść powołanej także w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uchwały NSA z 3 września 2013 r. I OPS 2/13, na pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 k.p.a.) przysługuje skarga na bezczynność organu, stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Jeśli więc organ administracji pozostawi podanie obywatela bez rozpoznania, ten ma prawo złożyć skargę do sądu na bezczynność tego organu. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd nie stwierdził także naruszenia przepisów prawa procesowego. Organ orzekający w sprawie zgodnie z art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przeprowadził wystarczające postępowanie wyjaśniające, prawidłowo oceniły zgromadzony materiał dowodowy, zapewniając jednocześnie stronie czynny udział w postępowaniu. Zajęte w sprawie stanowisko organ przedstawił w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a., zawierającym wskazanie faktów i dowodów, na których organ się oparł, oraz przytoczenie i wyjaśnienie przepisów mających w sprawie zastosowanie. W uzasadnieniu zakwestionowanego rozstrzygnięcia organ odniósł się do wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i zawarł ich prawidłową ocenę prawną. Z powyższych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wydane zostało na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.). d.cz.