III OZ 20/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 8 lipca 2022 r., sygn. akt I SO/Bd 4/22 o odrzuceniu wniosku K. R. o wymierzenie grzywny Dyrektorowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy postanawia: oddalić zażalenie. 1 Postanowieniem z 8 lipca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił wniosek K. R. o wymierzenie grzywny Dyrektorowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 9 czerwca 2022 r. do tamtejszego Sądu wpłynął wniosek K. R. o wymierzenie grzywny Dyrektorowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy w wysokości 5 000 zł w związku z niedoręczeniem przez organ odpisu decyzji o odmowie przyznania prawa do renty inwalidzkiej. Sąd pierwszej instancji przytoczył art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej "p.p.s.a."), art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze. zm.), a także art. 476 § 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm.; dalej "k.p.c."). Zdaniem tego Sądu sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą – co do zasady – do spraw cywilnych podlegających rozpoznaniu w postępowaniu przed sądem powszechnym według przepisów Kodeks postępowania cywilnego (art. 1 k.p.c.). W tych sprawach właściwy jest zatem sąd powszechny. Zdaniem Sądu pierwszej instancji sprawa objęta wnioskiem skarżącej nie ma charakteru sprawy z zakresu administracji publicznej, lecz cywilnej. Dotyczy bowiem orzeczenia w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy. Zatem sprawa ta leży poza zakresem kompetencji sądu administracyjnego. Sąd ten podkreślił, że wniosek o wymierzenie organowi grzywny nie ma charakteru samodzielnego środka ochrony prawnej. Jest on ściśle związany ze skargą wnoszoną wyłącznie do sądu administracyjnego, a nie każdą skargą wnoszoną w jakiejkolwiek sprawie. Wniosek taki podlega rozpoznaniu wówczas, gdy skarga dotyczy sprawy należącej do właściwości sądu administracyjnego. Skoro nie było dopuszczalne wniesienie do sądu administracyjnego skargi na bezczynność Dyrektora ZUS w Bydgoszczy, dopuszczalne nie jest również wniesienie wniosku o wymierzenie grzywny temu organowi. W związku z powyższym, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a., Sąd ten odrzucił przedmiotowy wniosek. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, podnosząc że odrzucenie jej wniosku jest bezzasadne. W odpowiedzi na zażalenie organ wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji jest zgodne z prawem. W przedmiotowym wniosku skarżąca domagała się wymierzenia organowi grzywny, bowiem 12 sierpnia 2013 r. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy skargę z 4 sierpnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na bezczynność Dyrektora ZUS w Bydgoszczy w związku z niedoręczeniem jej przez organ rentowy z akt sprawy odpisu decyzji z 31 sierpnia 1995 r. o odmowie przyznania renty inwalidzkiej. Jej zdaniem brak reakcji ze strony organu uniemożliwia jej złożenie odwołania w terminie miesiąca od dnia doręczenia odpisu wydanej decyzji za pośrednictwem ZUS do Sądu Okręgowego w Bydgoszczy w celu rozpoznania sprawy. Należy zauważyć, że postanowieniem z 23 września 2013 r., sygn. akt II SAB/Bd 241/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę K. R. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 19 listopada 2011 r. o wydanie dokumentów w sprawie o emeryturę i w sprawie o rentę inwalidzką z tytułu niezdolności do pracy, z uwagi na brak właściwości rzeczowej sądów administracyjnych. Zatem wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku, organ wywiązał się z obowiązku, który przewiduje art. 55 § 1 p.p.s.a., a więc przekazał skargę do sądu administracyjnego, który ją odrzucił. Co więcej z przedmiotowego wniosku wynika, że skarżąca ma świadomość, że jej sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych nie należy do właściwości sądów administracyjnych, bowiem sama podniosła, że dokumenty, których się domaga, potrzebne jej są do złożenia odwołania do Sądu Okręgowego w Bydgoszczy (sądu powszechnego) w celu rozpoznania sprawy. Żądanie przedstawione przez skarżącą w przedmiotowym wniosku związane jest z odmową przyznania jej renty inwalidzkiej i w świetle art. 476 § 2 pkt 2 k.p.c. należy ona do zakresu spraw z ubezpieczeń społecznych, a więc jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c. W tej sytuacji właściwym w sprawie jest sąd powszechny. W tych okolicznościach sprawy należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, które poparł orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz poglądami wyrażanymi przez przedstawicieli doktryny prawa, zgodnie z którym wniosek o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie w terminie skargi wraz z aktami sprawy oraz odpowiedzią na skargę podlega rozpoznaniu wówczas, gdy skarga dotyczy sprawy należącej do właściwości sądu administracyjnego. Wniosek o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie w terminie skargi wraz z aktami sprawy oraz odpowiedzią na skargę może być bowiem rozpoznany jedynie wówczas, gdy skarga dotyczy spraw, o których mowa w art. 3 p.p.s.a., tj. spraw należących do właściwości sądu administracyjnego. W przypadku gdy skarga do sądu administracyjnego jest niedopuszczalna, to również niedopuszczalny jest wniosek o wymierzenie organowi grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2018 r., sygn. akt I OZ 444/18, LEX nr 2569598). Przedmiotowy wniosek podlega więc odrzuceniu, o czym prawidłowo orzekł Sąd pierwszej instancji. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego, ponieważ przepisy p.p.s.a. nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera bowiem odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym. ----------------------- 3