II GZ 374/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 28 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 lipca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 315/21 odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za niezastosowanie się do przepisów prawa określających zakaz przebywania w określonych miejscach i obiektach oraz określonych obszarach postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 19 lipca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 315/21, odrzucił wniosek M. S. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia [...] października 2020 r., w przedmiocie kary pieniężnej za niezastosowanie się do przepisów prawa określających zakaz przebywania w określonych miejscach i obiektach oraz określonych obszarach. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podniósł, że we wniosku z 24 marca 2021 r. ustanowiony z urzędu dla M. S. pełnomocnik wystąpił o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na ww. decyzję z [...] października 2020 r. Pełnomocnik wskazał, że 30-dniowy termin do złożenia skargi mijał przed ustanowieniem dla skarżącego pełnomocnika z urzędu. Zdaniem wnioskodawcy, chwilą, która wyznacza moment ustania przyczyny uchybienia terminowi jest dzień, w którym pełnomocnik uzyskał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po spotkaniu ze stroną i po zapoznaniu się z dokumentacją sprawy oraz z kwestionowaną decyzją. Podkreślił przy tym, że skarżący przebywa w areszcie śledczym w J. i pełnomocnik nie miał możliwości swobodnego kontaktu ze stroną (z uwagi na znaczną odległość placówki penitencjarnej od siedziby kancelarii, a także w związku z ograniczeniami dotyczącymi możliwości kontaktu z osadzonymi). Wobec powyższego, zdaniem wnoszącego o przywrócenie terminu, wcześniejsze zapoznanie się przez pełnomocnika z aktami sprawy oraz osobista wizyta w areszcie śledczym nie były możliwe. Pełnomocnik stwierdził również, że nie miał możliwości pozyskania informacji o przedmiocie sprawy z sekretariatu WSA we Wrocławiu, bowiem organ nie przekazał akt administracyjnych do sądu, a jedyna znana mu sygnatura dotyczyła sprawy o przyznanie prawa pomocy. W chwili doręczenia pełnomocnikowi informacji o ustanowieniu go adwokatem z urzędu w niniejszej sprawie, nie miał on zatem wiedzy o konieczności i terminie wywiedzenia skargi do WSA, nie znał przedmiotu postępowania i nie dysponował możliwością zapoznania się z aktami sprawy. Wnioskujący o przywrócenie terminu wskazał, iż w dniu 18 marca 2021 r. pełnomocnik substytucyjny spotkał się w areszcie śledczym ze stroną i w tej dacie uzyskał faktyczną możliwość zapoznania się z przedmiotem oraz z aktami sprawy. W ocenie pełnomocnika, 18 marca 2021 r. jest zatem dniem, w którym uzyskał on faktyczną możliwość zapoznania się z aktami sprawy, co przemawia za dochowaniem terminu z art. 88 p.p.s.a. Odrzucając wniosek o przywrócenie terminu WSA stwierdził, że wyznaczenie pełnomocnika z urzędu już po upływie terminu do wniesienia skargi oraz inne okoliczności rzutujące obiektywnie na możliwość zapoznania się ze stanem postępowania w terminie przewidzianym do wystąpienia ze skargą, mogą stanowić dostateczną podstawę dla przywrócenia terminu, przy czym ze stosownym wnioskiem należy w każdym wypadku wystąpić w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Zdaniem WSA, w rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie miało zatem ustalenie, w którym momencie ustała przyczyna uchybienia terminowi do złożenia skargi. Przyczyną tą jest niewątpliwie brak możliwości skorzystania z usług pełnomocnika z wyboru, a zatem przyczyna ustaje co do zasady w momencie, w którym organ samorządu zawodowego (w tym przypadku Okręgowa Rada Adwokacka w K.) powiadamia pełnomocnika o wyznaczeniu go do reprezentowania z urzędu strony skarżącej. Sąd podkreślił, że ocenie musi podlegać dodatkowo to, czy wyznaczony pełnomocnik mógł dochować terminu do złożenia skargi od chwili gdy powierzono mu obowiązki adwokata z urzędu, przesyłając stosowną informację. W ocenie WSA, pełnomocnik nie powinien zasłaniać się niepełnymi informacjami uzyskanymi w zawiadomieniu, czy nawet brakiem kontaktu ze skarżącym. Sąd I instancji wskazał, że wprawdzie akta postępowania administracyjnego nie zostały przesłane do Sądu, jednakże fakt ten nie może usprawiedliwiać braku wiedzy pełnomocnika o treści decyzji Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu, bowiem rozstrzygnięcie to złożono do akt sprawy dotyczącej przyznania stronie prawa pomocy. Zdaniem WSA, ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu mógł bez przeszkód zapoznać się ze wspomnianymi aktami, a na tej podstawie był niewątpliwie w stanie ustalić nie tylko treść decyzji, ale również uzyskać informacje pozwalające sięgnąć do właściwych akt sprawy administracyjnej, w ramach której wydano kwestionowane rozstrzygnięcie. WSA nie zgodził się z twierdzeniem pełnomocnika strony, że dopiero na skutek wizyty w areszcie śledczym w dniu 18 marca 2021 r. odpadła przyczyna uchybienia terminowi przewidzianemu dla wniesienia skargi. W ocenie Sądu, nie wiadomo bowiem w jaki sposób spotkanie ze stroną mogło otworzyć pełnomocnikowi możliwość zapoznania się z aktami sprawy i z jej przedmiotem. Sąd nie dostrzegł związku pomiędzy widzeniem w areszcie, a uzyskaniem dostępu do akt sprawy i powzięciem wiedzy o treści zaskarżonej decyzji, ponieważ strona nie dysponowała aktami administracyjnymi i mogła udostępnić pełnomocnikowi co najwyżej tekst doręczonej jej decyzji. WSA podkreślił, że dokument ten znajdował się jednak w aktach sprawy o przyznanie prawa pomocy, o których istnieniu pełnomocnik wiedział. Sąd I instancji uznał, że niezależnie od trudności w nawiązaniu bezpośredniego kontaktu ze skarżącym (co stanowiło okoliczność uprawdopodobnioną) nie było podstaw do przyjęcia, że dopiero wizyta w areszcie śledczym umożliwiła pełnomocnikowi zapoznanie się z treścią kwestionowanej decyzji oraz z aktami postępowania administracyjnego. Dodatkowo podniósł, że dla wystąpienia ze skargą nie była konieczna weryfikacja woli strony w tym zakresie, ponieważ już we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że zamierza skarżyć decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z [...] października 2020 r. Ponadto WSA zauważył, że treść uzasadnienia skargi złożonej przez pełnomocnika wskazuje, iż w przeważającej mierze odnosi się ona do argumentacji organu przedstawionej w zaskarżonej decyzji, a zatem skarga nie dotyczy ewentualnych uchybień proceduralnych. Powyższe uzasadniało zaś przypuszczenie, że skargę sformułowano na podstawie samej decyzji, bez sięgania do akt postępowania prowadzonego przez organy. Reasumując Sąd I instancji stwierdził, że pełnomocnik miał możliwość zapoznania się z kwestionowaną decyzją, skoro była ona złożona w aktach sprawy o przyznanie prawa pomocy, sięgnięcie do tej decyzji dawało obiektywną możliwość zapoznania się z aktami administracyjnymi, zaś wnioskodawca nie wykazał jakiegokolwiek związku pomiędzy widzeniem ze stroną w areszcie śledczym a możliwością zapoznania się z decyzją oraz z aktami sprawy. W ocenie Sądu, nie było zatem obiektywnych do przyjęcia, że dopiero osobiste spotkanie ze skarżącym w miejscu osadzenia dało możliwość sformułowania skargi. Tym samym WSA nie uznał, że dopiero 18 marca 2021 r. ustała przyczyna uchybienia terminowi na wniesienie skargi. Z uwagi na to, że pismo Okręgowej Rady Adwokackiej o wyznaczeniu jako pełnomocnika z urzędu doręczono adwokatowi 15 lutego 2021 r., okoliczność nadania przez pełnomocnika wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi dopiero w dniu 24 marca 2021 r. uzasadniała, zdaniem WSA, uznanie wniosku za spóźniony i jego odrzucenie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik skarżącego, zaskarżając orzeczenie w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a. art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, że Skarżący wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu po upływnie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, podczas gdy przyczyna uchybienia terminowi na wniesienie skargi ustała na skutek wizyty pełnomocnika w areszcie śledczym w dn. 18 marca 2021 r., zaś wniosek o przywrócenie terminu na złożenie skargi został złożony 24 marca 2021 r., tj. przed upływem ustawowego terminu na jego złożenie; b. art. 88 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że wniosek o przywrócenie terminu złożony przez Skarżącego jest spoźniony i jako taki podlega odrzuceniu, podczas gdy wniosek o przywrócenie terminu na złożenie skargi został złożony przed upływem ustawowego terminu; c. art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ustawowym terminie, a uchybienie terminowi czynności w postępowaniu sądowym nastąpiło bez winy skarżącego. W treści zażalenia stwierdzono, że Sąd I instancji błędnie przyjął, że przyczyna uchybienia terminowi ustaje co do zasady w momencie, w którym odpowiedni organ samorządu zawodowego powiadamia pełnomocnika o wyznaczeniu go do reprezentowania z urzędu strony skarżącej. Zdaniem wnoszącego zażalenie, w niniejszej sprawie rzeczywista możliwość złożenia skargi powstała dopiero w chwili, gdy pełnomocnik z urzędu miał możliwość bezpośredniego kontaktu ze skarżącym, zaś z uwagi na fakt, że skarżący przebywał w areszcie śledczym, kontakt z nim był w znacznym stopniu utrudniony. Pełnomocnik podkreślił, że zapoznanie się jedynie z treścią decyzji jest w jego ocenie niewystarczające do skutecznego złożenia skargi, a tym samym do skonstruowania poprawnego jej uzasadnienia. Bezpośredni kontakt ze skarżącym był konieczny w celu ustalenia jego stanowiska w sprawie, potwierdzenia woli w zakresie złożenia skargi, jak również ustalenia zakresu zaskarżenia decyzji. Poznanie stanu faktycznego sprawy z perspektywy Skarżącego było zatem istotne. Zdaniem wnoszącego zażalenie, Sąd I instancji bezpodstawnie przyjął, że wniosek o przywrócenie terminu jest spóźniony, bowiem dokonał błędnych ustaleń dotyczących ustania przyczyny uchybienia terminowi przewidzianemu dla wniesienia skargi. Wskazał, że rzeczywista przyczyna uchybienia terminowi, związana z trudnościami w nawiązaniu bezpośredniego kontaktu ze skarżącym, ustała dopiero w dniu 18 marca 2021 r., tj. w dniu w którym pełnomocnik substytucyjny pełnomocnika z urzędu miał możliwość odbycia widzenia ze Skarżącym w areszcie śledczym. Wniosek o przywrócenie terminu został zaś złożony w dniu 24 marca 2021 r., a zatem przed upływem ustawowego terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne i zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu administracyjnym podjęta po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie jednak do treści art. 86 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 87 § 2 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Brak winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej stanowi konieczną, a jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu. Wniosek o przywrócenie terminu powinien zatem zawierać uzasadnienie, w którym strona uprawdopodobni brak winy w przekroczeniu terminu. Jednocześnie zgodnie z brzmieniem art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Rozstrzygając, czy wniosek strony został złożony w przewidzianym do tego ustawowym terminie, należy zatem ustalić czas ustania przyczyny uchybienia terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi ustała z dniem doręczenia adwokatowi pisma Okręgowej Rady Adwokackiej we W., informującego o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, tj. w dniu 15 lutego 2021 r. Tym samym Sąd I instancji nie podzielił argumentacji ustanowionego pełnomocnika, iż przyczyna uchybienia ustała w zgłoszonej przez niego dacie 18 marca 2021 r., kiedy to doszło do spotkania pełnomocnika substytucyjnego ze skarżącym osadzonym w areszcie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko WSA przedstawione w powyższym, spornym zakresie jest błędne. Zaistniałe w sprawie okoliczności, w tym fakt braku akt administracyjnych, które nie zostały przez organ przesłane do sądu, a tym samym brak możliwości zapoznania się z nimi i dokonania wnikliwej oraz dogłębnej analizy sprawy, a także to, iż strona skarżąca w okresie przydzielenia jej pełnomocnika przebywała w areszcie śledczym w innym mieście, w konsekwencji czego kontakt z nią był znacznie utrudniony, Sąd I instancji winien był wziąć pod uwagę. Niezasadnym było na tym etapie postępowania ocenianie, czy oczekiwanie na kontakt ze skarżącym, do reprezentacji którego pełnomocnik został ustanowiony było usprawiedliwione, czy też nie. WSA nie powinien był prowadzić rozważań, czy spotkanie pełnomocnika z mandantem miało wpływ na treść wnoszonej skargi, a także czy i w jakim zakresie było niezbędne dla rzetelnej reprezentacji strony w inicjowanym przez nią postępowaniu, w którym jest ona zastępowana przez tego właśnie pełnomocnika. Nie można również zgodzić się z Sądem I instancji, iż do wniesienia skargi przez pełnomocnika powinna mu wystarczyć sama decyzja, która podlegała zaskarżeniu, a do której miał dostęp odkąd dowiedział się o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu. Wskazać należy, że Sąd I instancji, pomimo stanowiska zaprezentowanego przez pełnomocnika strony skarżącej w zakresie daty ustania przyczyny uchybienia, za tę graniczną datę, od której należało liczyć termin siedmiu dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, przyjął datę 15 lutego 2021 r., w której nowoustanowiony pełnomocnik nie miał możliwości ani zapoznania się z pełnymi aktami sprawy, ani też doprecyzowania chociażby zakresu zaskarżenia decyzji, czy istotnych okoliczności, z którymi skarżący się nie zgadza. Zakres tych ustaleń mógł w sposób istotny wpływać na treść środka zaskarżenia oraz konstrukcję zarzutów. Trudno w tej kwestii odmówić racji wnoszącemu zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, kiedy to pełnomocnika dla skarżącego ustanowiono w okresie, w którym miał on znacznie utrudniony kontakt ze swoim mocodawcą (z powodu osadzenia w areszcie śledczym), a ponadto pełnomocnik ten miał ograniczoną możliwość zapoznania się z całymi aktami sprawy z powodu braku akt administracyjnych, zaistniała sytuacja uniemożliwiająca mu w sposób rzetelny i kompletny przygotowanie się do reprezentowania strony i działanie w jej interesie zgodnie z zasadami najwyższej staranności. Za zasadne należało zatem uznać stanowisko zaprezentowane w zażaleniu, iż brak dostępu do pełnych akt sprawy oraz brak możliwości kontaktu ze skarżącym w terminie poprzedzającym sformułowanie wnoszonego środka zaskarżenia, w sytuacji, gdy pełnomocnika powołano już w toku trwającego postępowania, godzi w prawo strony do rzetelnego postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli istnieją wątpliwości, co do daty ustania przyczyny uchybienia terminowi, to - uwzględniając okoliczności niniejszej sprawy - kwestię tych wątpliwości należało rozstrzygnąć mając na uwadze przede wszystkim zagwarantowane konstytucyjnie prawo do Sądu, tj. art. 45 Konstytucji RP. Nie bez znaczenia było zatem wystąpienie zasygnalizowanych przez pełnomocnika ograniczeń i trudności, które - nie wzięte pod uwagę - stanowić mogły ograniczenie prawa strony do pełnej i rzetelnej obrony jej praw poprzez brak możliwości podjęcia przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika działań zgodnych z zasadami najwyższej staranności. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.