II SA/Ol 395/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Piotr Chybicki asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 września 2022 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. T.R. (dalej: "Skarżąca"), 28 lipca 2021 r. przez pełnomocnika złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej [...], wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką [...]. Decyzją z 30 sierpnia 2021 r., działający z upoważnienia Burmistrza [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] (dalej: "organ pierwszej instancji") odmówił Skarżącej przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Stwierdził, że przeszkodą do przyznania wnioskowanego świadczenia jest fakt, że niepełnosprawność matki powstała w okresie innym, niż wymieniony w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadto, Skarżąca ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką sprawowaną nad matką. Po rozpoznaniu odwołania pełnomocnika Skarżącej od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie decyzją z 10 marca 2021 r., na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej wskazywanej jako: u.ś.r.): I. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości; II. przyznało Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką od 1 grudnia 2021 r. na czas nieokreślony. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że spełniona została przesłanka niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazało ponadto, że w konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, organ administracji w obecnym stanie prawnym ma obowiązek zbadać czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części ww. przepisu, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Kolegium stwierdziło, że decyzją z 23 listopada 2021 r. organ pierwszej instancji uchylił własną decyzję z 26 sierpnia 2014 r., którą Skarżąca miała ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką. We wniosku z 27 lipca 2021 r., sporządzonym przez pełnomocnika, Skarżąca zadeklarowała, że z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. Kolegium wskazało, że nie mogło ustalić okresu przysługiwania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.s.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo między innymi do zasiłku dla opiekuna. Zatem należało przyznać Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką od 1 grudnia 2021 r. Decyzja przyznająca stronie prawo do zasiłku dla opiekuna została bowiem uchylona na mocy wydanej przez organ pierwszej instancji 23 listopada 2021 r. decyzji, natomiast ostatnie świadczenie w postaci zasiłku dla opiekuna zostało Skarżącej wypłacone w listopadzie 2021 r. W złożonej na powyższą decyzję Kolegium skardze, Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 2 u.ś.r. przez jego niezastosowanie, co spowodowało nieprzyznanie Skarżącej świadczenia od dnia w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, tj. od 1 lipca 2021 r. Wskazując na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonym zakresie, tj. w pkt. 2 i orzeczenie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje Skarżącej od 1 lipca 2021 r. oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wskazała, że błędne jest stanowisko Kolegium, iż dopiero z dniem, w którym usunięto z obrotu prawnego decyzję o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, możliwe jest przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skarżąca wniosła również o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponadto wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie Kolegium przyznało Skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne prawidłowo oceniając, że spełniła ona wszystkie przesłanki do jego uzyskania, w tym przesłankę niepodjęcia zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osoba niepełnosprawną. Trafnie również Kolegium uznało, że wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, utraciło przymiot konstytucyjności przewidziane art. 17 ust. 1b ustawy kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Spór, jaki zaistniał w rozpoznawanej sprawie dotyczył wyłącznie daty, od której winno być przyznane Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżąca miała bowiem przyznany wcześniejszą decyzją zasiłek dla opiekuna. Zatem w takiej sytuacji dochodziło do zbiegu obu świadczeń jako przyznanych z tego samego tytułu. W związku z powyższym, należy wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z powołanych przepisów jednoznacznie wynika , że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza - jak słusznie zresztą zauważa Kolegium - możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Zatem, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. zasiłek dla opiekuna, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego zasiłku dla opiekuna. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest zatem rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć należy, iż zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (vide: Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne/komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane). Zatem w sytuacji, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zatem nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że do 23 listopada 2021 r. funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja z 26 sierpnia 2014 r. przyznająca Skarżącej bezterminowo prawo do zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaną opieką nad matką, gdyż dopiero decyzją z 23 listopada 2021 r., Burmistrz - działając na podstawie art. 155 k.p.a. – uchylił tę decyzję. Na skutek bowiem złożonego 27 lipca 2021 r. przez profesjonalnego pełnomocnika Skarżącej warunkowego wniosku, że "z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna", przyznanego decyzją z 26 sierpnia 2014 r., pismem z 3 listopada 2021 r., Kolegium poinformowało Skarżącą, że jedyną przeszkodą do wydania decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był brak jej jednoznacznego oświadczenia o rezygnacji z prawa do zasiłku dla opiekuna. Następstwem tego Skarżąca 15 września 2021 r. wniosła oświadczenie o uchylenie wskazanej decyzji z 26 sierpnia 2014 r., co umożliwiło Burmistrzowi wydanie wspomnianej decyzji z 23 listopada 2021 r. Wskazać należy, że powyższa decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna nie została przez stronę zakwestionowana i wobec jej niezaskarżenia, stała się ostateczna oraz prawomocna. Okoliczność ta miała w rozpoznawanej decydujące znaczenie dla określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego powodu organ, podobnie zresztą jak i sąd, administracyjny, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia. W realiach rozpoznawanej sprawy, to dopiero wydanie przez Burmistrza wyżej wspomnianej decyzji z 23 listopada 2021 r. uchylającej wcześniej przyznane Skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna, a nie złożenie przez uczestnika postępowania warunkowego wniosku z 27 lipca 2021 r., a następnie oświadczenia z 15 września 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o rezygnacji z prawa do otrzymywanego zasiłku dla opiekuna i wyborze świadczenia korzystniejszego - wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci posiadania prawa do zasiłku dla opiekuna. Mając na uwadze treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., jak również okoliczność pobierania przez Skarżącą zasiłku dla opiekuna nieprzerwanie do dnia 23 listopada 2021 r., należało ostatecznie przyjąć, że stronie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką począwszy od 1 grudnia 2021 r., gdyż nie było prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu tego świadczenia od lipca 2021 r. do dnia 30 listopada 2021 r. W tym bowiem okresie Skarżącej przysługiwało jeszcze prawo do konkurencyjnego świadczenia, co wykluczało możliwość jednoczesnego pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego. Skład orzekający podzielił wykładnię prawa materialnego wyrażoną w m. in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1400/21, z 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 870/21, z 14 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1798/21; dostępne na (https://cbois.nsa.gov.pl). Wobec tego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił. Przedmiotowa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.