II SA/Bd 791/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2022 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. 1. Wnioskiem z dnia [...] marca 2022r. I. W. (dalej: skarżąca, strona) zwróciła się do Wójta Gminy B. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką I. D.. 2. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022r. Wójt Gminy B. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b oraz 17b ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020r., poz. 111; obecnie Dz. U. z 2022r., poz. 615 – dalej "u.ś.r."), bowiem ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] kwietnia 2022r. wynika, że w przypadku I. D., niepełnosprawność powstała po 89 roku życia, a ponadto skarżąca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. 3. W odwołaniu skarżąca wniosła o uchylenie powyższej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie: - art. 17 ust. 1b pkt 2 u.ś.r., art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zw. art. 28 ust. 1 i 2 lit. c Konwencji Praw Osób niepełnosprawnych z dnia 13 grudnia 2006r. poprzez przyjęcie literalnej wykładni wskazanego przepisu która jest sprzeczna z konstytucyjną zasadą praworządności i równości obywateli prawa, co skutkowało błędnym przyjęciem, iż nie została spełniona przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na powstanie niepełnosprawności po 25 roku życia I. D.; - art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., poprzez błędne uznanie, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez skarżącą pozbawia ją uprawnienia do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. 4. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2022r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności przytoczył stan faktyczny sprawy oraz wskazał, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. była nieprawidłowa w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 uznającego ten przepis za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie. Uzasadniając odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ wskazał, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła także wymagane oświadczenia w zakresie wynikającym z art. 17b u.ś.r., z których wynika, że jest rolnikiem oraz, że nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (część III wniosku - str. 4/4). Okoliczności te znajdują potwierdzenie w pisemnym oświadczeniu strony z [...] marca 2022r., informacji KRUS z [...] kwietnia 2022r. wywiadu środowiskowego z [...] kwietnia 2022r., a także odwołaniu od decyzji. Fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego, pracy w nim przez skarżącą jest w ocenie organu bezsporna, a zarazem wyklucza ją z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17b ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.ś.r. 5. W skardze do Sądu skarżąca zarzucając naruszenie art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że prowadzenie przez nią gospodarstwa rolnego pozbawia ją uprawnienia do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postepowania. W uzasadnieniu strona podniosła, że co prawda nadal prowadzi gospodarstwo rolne, jednakże z uwagi na sprawowanie całodobowej opieki nad chorą matką, wykonywane prace są znacznie ograniczone, co finalnie wpływa na wysokość uzyskiwanego dochodu. Ponadto skarżąca wskazała, że uczciwie poinformowała organ o prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jednocześnie deklaruje gotowość do zaprzestania wykonywania prac w gospodarstwie rolnym, po uzyskaniu prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zachodzi więc obawa wzbogacenia skarżącej, bowiem bezzwłocznie po uzyskaniu decyzji pozytywnej, zaniecha prowadzenia gospodarstwa rolnego. 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. 7. W piśmie z dnia [...] września 2023r. skarżąca wyraziła zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 8. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 9. Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2022r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] kwietnia 2022r., którą odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organ I instancji uznał w sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b oraz 17b ust. 2 u.ś.r., bowiem niepełnosprawność matki skarżącej powstała po 89 roku życia, a ponadto strona nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Wójta w zakresie drugiej przesłanki. W pierwszej kolejności wskazać należy, że prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. 10. Odnosząc się do kwestii spornej wskazać, że w art. 17 u.ś.r., określone zostały pozytywne i negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kluczowym w przedmiotowej sprawie jest to, że skarżąca jest rolnikiem, a zatem w jej przypadku muszą zostać spełnione przesłanki określone w art. 17b u.ś.r. Na podstawie tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne oraz specjalny zasiłek opiekuńczy, przysługują rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego, a małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1 art. 17b u.ś.r., potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.). Zdaniem Sądu w przypadku rolnika, posiadającego funkcjonujące gospodarstwo rolne, które przynosi dochody i z którego się on utrzymuje, nie sposób uznać, że wsparcie finansowe państwa w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, będzie zgodne z celem i istotą tego świadczenia, jakim jest rekompensata braku możliwości zarobkowania w związku z sprawowaną opieką nad bliską osobą niepełnosprawną. Wyjaśnienie statusu osób, które nie zaprzestały prowadzenia gospodarstwa rolnego albo pracy w gospodarstwie rolnym zostało szczegółowo przedstawione w nadal aktualnej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12. NSA w powyższej uchwale wyjaśnił, że pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu (por. stanowisko SN zawarte np. w wyrokach z dnia 22 kwietnia 1987 r. sygn. akt II URN 50/87, LEX nr 14647; z dnia 3 lipca 1987 r. sygn. akt II URN 132/87, OSNCP 1988 nr 10, poz. 147 oraz w Uchwale z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 5/04, OSNP 2004, nr 22, poz. 389). W uzasadnieniu uchwały II UZP 5/04 Sąd Najwyższy utożsamił utratę zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym z utratą możliwości jego prowadzenia. To właśnie powyższa uchwała NSA przyczyniła się do zmiany przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W wyniku jej podjęcia dodano do ustawy o świadczeniach rodzinnych art. 17b u.ś.r., umożliwiający przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego rolnikom. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114) - druk sejmowy nr 3588 kadencja VII z dnia 15 maja 2015 r. (zmiana ta była konsekwencją wprowadzenia w życie art. 17b u.ś.r. przyznającego rolnikom prawo do świadczenia pielęgnacyjnego) stwierdzono, że "podstawowym warunkiem [przyznania świadczenia] jest brak aktywności zawodowej spowodowany koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W związku z tym, rolnicy, ich małżonkowie i domownicy ubiegający się o powyższe świadczenia, zobowiązani są do złożenia oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. W powyższej uchwale z dnia 11 grudnia 2012r., sygn. akt I OPS 5/12, NSA stwierdził również, że świadczenia pielęgnacyjnego nie może otrzymywać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne, gdyż jest w takim przypadku osobą aktywną zawodowo. Rolnicy i domownicy ubezpieczeni w KRUS po złożeniu takiego oświadczenia tracą status do ubezpieczenia społecznego rolników, ponieważ zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm.) za rolnika uznaje się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium RP, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym (...). Tak więc rolników, ich małżonków i domowników, zaprzestających prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i nabyciem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, KRUS wyłącza z ubezpieczenia społecznego rolników. Organ wypłacający to świadczenie (wójt, burmistrz lub prezydent miasta), zgłasza takie osoby do ubezpieczenia społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS i opłaca za nich składki ubezpieczeniowe. Świadczenia i składki finansowane są z dotacji celowej z budżetu państwa". W konsekwencji organy obu instancji zasadnie uznały, że skoro skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa, co potwierdza jej oświadczenie z dnia [...] marca 2022r., informacja KRUS z dnia [...] kwietnia 2022r., wywiad środowiskowy z dnia [...] kwietnia 2022r. oraz zarówno treść odwołania jak i skargi, w celu sprawowania opieki na niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, to nie spełniła podstawowej przesłanki ustawowej określonej w art. 17b ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.ś.r. do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. 11. Końcowo ustosunkowując się do argumentacji skarżącej, która na etapie postępowania administracyjnego konsekwentnie podnosiła, że zaprzestanie wykonywania prac w gospodarstwie rolnym, po uzyskaniu prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego wyjaśnić stronie należy, że aby otrzymać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego musi najpierw zrezygnować z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a nie odwrotnie. Wobec powyższego Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.