II SA/Rz 1163/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Marcin Kamiński AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2021 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r.nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...]. II SA/Rz 1163/21 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania M. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2021r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem S. S. Jak wynika z akt sprawy, 18 marca 2021 r. M. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem S. S., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...], ważnym do 21 lutego 2025 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 stycznia 2018 r., a niepełnosprawność istnieje od 10 września 2017 r. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że M. S. odwiedza syna codziennie i spędza u niego około 3 - 4 godziny, pomagając mu w obowiązkach domowych, do których należą m.in. robienie zakupów, sprzątanie i gotowanie, przy czym S. S. nie wymaga opieki w porze nocnej. Na podstawie przeprowadzonego przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w dniu 9 kwietnia 2021 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że M. S. świadczy względem syna pomoc usługową, tj. przygotowywanie posiłków, dbanie o czystość w mieszkaniu, umawianie wizyt lekarskich i wykupywanie leków. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia z dnia [...] kwietnia 2021r. nr [...] nie przyznał M. S. wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ I instancji, po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b ustawy listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.) stwierdził, że czynności wykonywane przez M. S. w związku z opieką nad synem nie mogą być uznane za wypełnienie przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie organu I instancji "stałość opieki" wyraża się w konieczności sprawowania jej w sposób ciągły, codziennie, bez jakiejkolwiek przerwy i przez całą dobę, co w konsekwencji wyklucza możliwość wykonywania pracy. Organ I instancji podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne ma na celu wsparcie rodzin, w których dana osoba rezygnuje z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Prezydent wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, jako rekompensata w przypadku osobistych niepowodzeń. Organ I instancji końcowo stwierdził, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem, gdyż nie zachodzi przesłanka przewidziana przez ustawodawcę i odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Od powyższej decyzji M. S. złożyła odwołanie, w którym wniosła o zmianę decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła, że wydana decyzja, odmawiająca jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niezgodna z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, w którym stwierdzono, że różnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie jest zgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Dodatkowo wskazała, że syn bez jej pomocy i opieki nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i porusza się na wózku inwalidzkim. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Na wstępie Kolegium wskazało, że podstawą prawną wydanej decyzji jest art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735; dalej: k.p.a.). Organ odwoławczy po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b u.ś.r. przyjął, że przesłanki z art. 17 ust. 1, 1a i 1b u.ś.r. są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, że muszą być spełnione łącznie. W konsekwencji niespełnienie którejkolwiek z nich skutkuje brakiem uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium nie podzieliło argumentacji organu I instancji, dotyczącej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zdaniem organu II instancji argument ten nie może stanowić podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy podkreślił, że w niniejszej sprawie zachodzi inna negatywna przesłanka, uzasadniająca odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Przesłankę tą stanowi fakt, że skarżąca nie sprawuje stałej opieki nad niepełnosprawnym synem, przez co nie jest pozbawiona możliwości wykonywania pracy zarobkowej. Z akt sprawy wynika bowiem, że M. S. nie zamieszkuje wspólnie z synem, a sprawowanie przez nią opieki sprowadza się do codziennych wizyt i wykonywania w tym czasie czynności opiekuńczych jak robienie zakupów, gotowanie i sprzątanie. Kolegium zauważyło, że tak określony zakres opieki ogranicza się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane popołudniami, poza godzinami pracy. Codzienne obowiązki domowe są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym i to z reguły przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy. Okoliczność pozostawania w pracy nie pozbawiałyby jej prawnej i moralnej zdolności do sprawowania częściowej opieki nad synem i nie zwalnia jej z obowiązku alimentacyjnego względem syna. Końcowo SKO w [...] wskazało, że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania, w związku z koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym synem, ponieważ zakres sprawowanej przez nią opieki nie wyklucza możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Wobec powyższego organ II instancji utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. M. S. wniosła skargę na w/w decyzję Kolegium z [...] maja 2021 r. nr [...], w której zwróciła się o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2021r. nr [...] oraz zobowiązanie organu obu instancji do przyjęcia oceny prawnej Sądu i wskazań, co do dalszego postępowania w zastosowaniu przepisów u.ś.r., w zgodzie z sentencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., tj. zobowiązanie organów do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z jej wnioskiem. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 oraz zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z naruszeniem art. 7 i art.8 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na wynik sprawy, a w szczególności faktu, że osobne zamieszkanie S. S., który porusza się wyłącznie na wózku inwalidzkim podyktowane byłą wyłącznie jego dobrem. W uzasadnieniu skargi wskazała, że jej syn S. S. mieszkał wspólnie z nią na czwartym piętrze, co z jednej strony dawało jej możliwość sprawowania kompleksowej opieki, jednak z drugiej strony odcinało niepełnosprawnego syna od możliwości kontaktu z rówieśnikami, uczęszczania na rehabilitację, skazując go na izolację w mieszkaniu. Celem zapewnienia synowi kompleksowej opieki oraz możliwości swobodnego opuszczania mieszkania, jak również zachowania przez syna odrobiny prywatności, a tym samym nabywania samodzielności w drobnych sprawach życia codziennego, skarżąca wynajęła mieszkanie na parterze w bloku. Skarżąca podkreśliła, że nie ułatwiło jej to sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, a wręcz nastręczyło jej wielu trudności. Strona wyjaśniła, że pokonywanie klatki schodowej od kilku do kilkunastu razy dziennie zaczynając od godzin porannych w zależności od potrzeb syna dla osoby w jej wieku jest bardzo dużym wyzwaniem. Zakres sprawowanej opieki pomimo osobnego mieszkania nie uległ zmianie. Syn stara się o przyznanie mieszkania socjalnego na parterze przystosowanego dla osoby poruszającej się na wózku inwalidzkim. Końcowo skarżąca wskazała, że w związku z problemami finansowymi musiała zrezygnować z wynajmowania mieszkania dla syna, co spowodowało, że syn ponownie z nią zamieszkał. Skarżąca zakwestionowała również ocenę organu co do sprawowania przez nią opieki przez 3-4 godziny dziennie. Strona wyjaśniła, że sprawowana przeze nią opieka uzależniona jest wyłącznie potrzebami syna. Jednoznaczne wskazanie wymiaru sprawowania opieki w niniejszej sprawie wynikało wyłącznie z potrzeby sporządzenia wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi na skargę SKO w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach – sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie (art. 145 § 3 P.p.s.a.). Rozpoznając skargę w wyżej wskazanych granicach Sąd doszedł do przekonania, że zasługuje ona na uwzględnienie. Organy zarówno I, jak i II instancji odmawiając skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dokonały błędnej oceny okoliczności faktycznych w niniejszej sprawie uznając, że uniemożliwiają one przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia. W sprawie nie było kwestionowane, że skarżąca – jako matka została wprost wymieniona w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. jako osoba uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem. Fakt legitymowania się przez syna skarżącej stosownym orzeczeniem o uznaniu go za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym nie był kwestionowany. W świetle ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych wątpliwości nie budzi, że wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) - przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W toku postępowania administracyjnego nie zostały również ujawnione okoliczności, które wskazywałyby na wystąpienie przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określonych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Sąd nie podzielił przedstawionych przez organy obydwu instancji uzasadnień negatywnych rozstrzygnięć. Organ I instancji uznał bowiem, że skarżąca nie sprawuje opieki nad synem na stałe. Wedle Kolegium wymiar czynności opiekuńczych pozwala na łączenie opieki nad synem z pracą zawodową. W zaskarżonej decyzji zwrócono uwagę, że skarżąca nie zamieszkuje wspólnie z synem. Odnosząc się w pierwszej kolejności do ostatniego z przedstawionych argumentów należy wskazać, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego nie formułują wymogu, aby opiekun i osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym zamieszkiwali razem. Istotne jest natomiast, aby opieka była sprawowana na stałe i by w celu jej realizacji opiekun zrezygnował bądź nie podejmował zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W przypadku skarżącej fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem nie budzi wątpliwości. Z wywiadu środowiskowego wynika, że opieka ta sprawowana jest codziennie i polega na pomocy w czynnościach dnia codziennego, takich jak przygotowywanie posiłków, utrzymywanie czystości, robienie zakupów. Nie ulega wątpliwości, że syn skarżącej z uwagi na to, że jest sparaliżowany i porusza się na wózku inwalidzkim – tego rodzaju pomocy i opieki wymaga. Podnoszony przez organy fakt oddzielnego zamieszkiwania nie miał wpływu na zakres sprawowanej opieki, lecz spowodował jedynie, że skarżąca – jak wyjaśniała – była zmuszona pokonywać wielokrotnie w ciągu dnia odległość pomiędzy jej mieszkaniem a mieszkaniem syna. Oddzielnie zamieszkiwanie miało polepszyć standard życia jej syna w szczególności po to, aby ułatwić mu opuszczenie mieszkania. Mieszkanie skarżącej, w którym zamieszkiwał również jej syn, zarówno wcześniej, jak i obecnie, znajduje się na czwartym piętrze bez windy, co powodowało, że syn skarżącej był niejako uwięziony w mieszkaniu. Oddzielne zamieszkiwanie było więc podyktowane charakterem niepełnosprawności syna, który z racji poruszania się na wózku inwalidzkim nie był w stanie samodzielnie opuszczać mieszkania matki znajdującego się na czwartym piętrze bez windy. Należy zwrócić uwagę na wyjaśnienia skarżącej, z których wynika, że syn ponownie zamieszkał wspólnie z matką z uwagi na problemy finansowe. W toku ponownie prowadzonego postępowania okoliczność tą organ I instancji będzie zobowiązany zweryfikować. Organy rozpoznając sprawę ponownie będą zobowiązane uwzględnić, że sam fakt oddzielnego zamieszkiwania nie uniemożliwia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jeżeli opieka nad niepełnosprawnym członkiem rodziny rzeczywiście jest sprawowana, w takiej sytuacji oddzielnie zamieszkiwania jedynie ją utrudnia, czyniąc ją bardziej pracochłonną, gdyż czynności pielęgnacyjnych nie da się już wykonać niejako przy okazji innych zajęć w miejscu własnego zamieszkania. W niniejszej sprawie organy nie zakwestionowały faktu, że skarżąca sprawuje opiekę nad swym synem. Uznały natomiast, że nie ma ona wymiaru stałego, gdyż jak sama strona przyznała, opieka zajmuje jej 3-4 godziny dziennie. W skardze strona szczegółowo wyjaśniała, że wykonywanie czynności opiekuńczych odbywa się w ciągu całego dnia z przerwami, których długości nie da się przewidzieć. Bywa, że przerwa pomiędzy czynnościami opiekuńczymi wynosi 2 godziny, jednakże bywa i tak, że po powrocie do mieszkania strona musi ponownie wracać do mieszkania syna, gdyż potrzebuje pomocy. Z uwagi na uraz rdzenia kręgowego syn nie jest zdolny do chodzenia. Z wyjaśnień skarżącej wynika więc, że czynności opiekuńcze są rozciągnięte w czasie w ciągu całego dnia a podany wymiar godzin miał charakter orientacyjny. W ocenie Sądu odstępy czasy pomiędzy wykonywaniem czynności pielęgnacyjnych nie powodują, że można uznać, że skarżąca nie sprawuje opieki w sposób ciągły i stały. Z wyjaśnień skargi, jak również z wywiadu środowiskowego wynika wprost, że opieka sprawowana jest codziennie poprzez czynności opiekuńcze, wykonywane w odstępach czasu w zależności od potrzeb podopiecznego. Mając na uwadze taki charakter opieki należałoby zdaniem Sądu przyjąć, że skarżąca nie może podjąć zatrudnienia ponieważ musi być dyspozycyjna w celu sprawowania opieki przez cały dzień. Skarżąca przychodzi do syna w zależności od potrzeb w ciągu całego dnia aby pomóc mu w czynnościach zapewniających egzystencję t.j. jedzenie, robienie zakupów spożywczych i kupno leków. W każdej sprawie, dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy w sposób zindywidualizowany rozważyć, jakiej opieki i w jakim rozmiarze – ze względu na rodzaj niepełnosprawności i choroby potrzebuje osoba niepełnosprawna, a także w jakim stopniu zaabsorbowanie opiekuna sprawowaniem tej opieki uniemożliwia podjęcie przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie syn skarżącej jest sparaliżowany i porusza się na wózku inwalidzkim. Niewątpliwie więc zakres pomocy jakiej wymaga w podjęciu podstawowych czynności związanych z egzystencją jest taki, że opiekun musi pozostawać do dyspozycji takiej osoby w ciągu całego dnia, co wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W toku ponownie prowadzonego postępowania organy będą zobowiązane uwzględnić przedstawioną powyżej ocenę co do rozumienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w kontekście ustalonych okoliczności faktycznych sprawy. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzje oraz decyzję organu I instancji.