III FSK 1074/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska, po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. S.A. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 1076/18 w sprawie ze skargi L. S.A. z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 3 października 2018 r. nr 1001-IEE2.711.1.2018.2.MAG w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od L. S.A. z siedzibą w B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 1076/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę L. Spółki akcyjnej z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 3 października 2018 r. nr 1001-IEE2.711.1.2018.2.MAG w przedmiocie określenia nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności na postawie zawiadomienia. Od powyższego wyroku spółka wniosła skargę kasacyjną, w której na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm.) dalej w skrócie "u.p.e.a." poprzez błędną wykładnię tego przepisu, polegającą na przyjęciu, że przesłanka wydania postanowienia, w postaci bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania w całości lub w części organowi egzekucyjnemu, jest spełniona w sytuacji, w której w dacie wydania tego postanowienia, objęta zajęciem egzekucyjnym wierzytelność już nie istnieje (wygasła) wskutek jej przekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności zobowiązanemu przed dniem wydania w/w postanowienia i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie jako podstawy prawnej zaskarżonego wyroku, w sytuacji, w której prawidłowo przepis ten nie miał zastosowania. W skardze kasacyjnej zarzucono także na podstawie art. art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisu postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy - tj. - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie wadliwego (niespełniającego wymagań określonych w treści tego przepisu) uzasadnienia zaskarżonego wyroku, tj. uzasadnienia, które nie zawiera przedstawienia i odniesienia się do zawartej w zarzucie skargi, zasadniczej kwestii prawnej w postaci sprzeczności stanowiska Organu z wykładnią językową przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. oraz niewyjaśnienie w treści uzasadnienia wyroku, dlaczego Sąd nie stwierdził zaistnienia w sprawie w/w sprzeczności), co uniemożliwia dokonanie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku; - art.134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzez nierozpatrzenie w całości zarzutu, podniesionego w skardze, tj. zarzutu naruszenia art. 71a § 9 u.p.e.a. Mając powyższe na uwadze autor skargi kasacyjnej wniósł o uwzględnienie skargi oraz o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, w razie uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi kasacyjnej i uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 3 października 2018 r. poprzedzającego go postanowienia z dnia 6 sierpnia 2018 r. a także o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu rozpoznawanej sprawy sprowadza się do określenia, czy spółka bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności, naruszając tym art. 71a § 9 u.p.e.a. Zgodnie z treścią art. 71a § 9 u.p.e.a. jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. Zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. - z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy w toku postępowania organ egzekucyjny skierował do Spółki zawiadomienie z dnia 14 marca 2017 r. o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej wobec jej pracownika. Jednak, jak wynika z uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji oraz akt administracyjnych, księgowa nie przekazała stosownej informacji o zajęciu do Sekcji Księgowości Ogólnej w celu ewentualnego zareagowania na wypadek, gdyby pojawiły się jakieś wierzytelności do zapłaty przysługujące zobowiązanemu względem Spółki. W ocenie strony skarżącej w dacie wydania postanowienia, objęta zajęciem egzekucyjnym wierzytelność już nie istnieje (wygasła) wskutek jej przekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności zobowiązanemu przed dniem wydania w/w postanowienia i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie jako podstawy prawnej zaskarżonego wyroku, w sytuacji, w której prawidłowo przepis ten nie miał zastosowania. Rację należy przyznać sądowi pierwszej instancji, który stwierdził, że została zrealizowana przesłanka bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, o której mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Zwrot "bezpodstawnie uchyla się" odnosi się do okoliczności prawnych, umożliwiających dłużnikowi zajętej wierzytelności skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania. Skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, np. przedawnienia, potrącenia, wygaśnięcia, nieistnienia wierzytelności. Skoro strona wbrew jasno określonym obowiązkom dokonała wypłaty kwoty objętej zajętą wierzytelnością na rzecz zobowiązanego, a okoliczność ta została stwierdzona przez organ egzekucyjny, to organ ten był zobowiązany i uprawniony wydać postanowienie w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. i skierować je do strony. Strona skarżąca pomija w skardze kasacyjnej fakt, że zawiadomienie dotyczyło też przyszłych wierzytelności wobec skarżącego, a nie tylko tych istniejących w dacie zawiadomienia. Dlatego też należy uznać, że przeprowadzone przez organ postępowanie wyjaśniające i zgromadzony materiał dowodowy wykazały, że skarżąca spółka bezpodstawnie uchyliła się od przekazania zajętej wierzytelności i nie wykazała żadnych okoliczności, które pozwoliłby na stwierdzenie, że uchylanie się od przekazania zajętej kwoty nie jest bezpodstawne. Skoro strona wbrew jasno określonym obowiązkom dokonała wypłaty kwoty objętej zajętą wierzytelnością na rzecz zobowiązanego, a okoliczność ta została stwierdzona przez organ egzekucyjny, to organ ten był zobowiązany i uprawniony wydać postanowienie w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. i skierować je do strony. Zgodnie bowiem z procedurą przewidzianą w art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. - z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny wydał postanowienie określające wysokość kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności wynikającej z dokonanego zajęcia wierzytelności (art. 71a w zw. z art. 89 u.p.e.a.). Dłużnik zajętej wierzytelności, wnosząc zażalenie, a następnie skargę do sądu administracyjnego, może zakwestionować wyłącznie wysokość nieprzekazanej kwoty. Nie służą mu natomiast inne uprawnienia procesowe, jak np. zarzuty czy skarga na czynności egzekucyjne (por. P.M. Przybysz, Komentarz do art. 17 u.p.e.a., LEXel). Ponadto dla zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a., wbrew stanowisku strony skarżącej, nie ma znaczenia, czy należności wynikające z zajętej wierzytelności zostały wypłacone zobowiązanemu. Istotne znaczenie dla sprawy ma fakt, że dłużnik zajętej wierzytelności nie przekazał tych należności organowi egzekucyjnemu oraz nie wskazał na żadną okoliczność prawną, która umożliwiłaby mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. Odpowiedzialność z tego tytułu może być realizowana wobec dłużnika zajętej wierzytelności także w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, a podstawą wystawienia tytułu wykonawczego w tym zakresie jest właśnie postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. SNSA Dominik Gajewski SNSA Bogusław Dauter SWSA (del.) Alicja Polańska