III SA/Kr 1264/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Hanna Knysiak – Sudyka Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 września 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. Z. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu Zaskarżoną decyzją z dnia 2 września 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z [...] 2019 r., nr [...] orzekającą o przyznaniu A. N. (dalej: skarżąca) zasiłku celowego specjalnego w kwocie 58,50 zł na zwrot za przejazd na leczenie do K w obie strony dla skarżącej i jej syna M. N. oraz przyznaniu zasiłku celowego specjalnego w kwocie 60 zł z przeznaczeniem na zakup leków dla skarżącej. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Zaskarżoną decyzją organ I instancji orzekł jak wyżej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodziną, a dochód, jaki uzyskuje rodzina, przekracza kryterium dochodowe rodziny. Materiał dowodowy wskazuje, że rodzina skarżącej znajduje się w trudnej sytuacji bytowej i nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić potrzeb życiowych jej członków. Organ I instancji wskazał, że mimo osiągania dochodu przekraczającego kryterium dochodowe rodziny, na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej postanowiono uznać sytuację rodziny skarżącej za szczególnie uzasadniającą przyznanie pomocy. Prezydent Miasta także nadmienił, że wysokość przyznanego świadczenia została ustalona według przedstawionych potrzeb, przy uwzględnieniu ograniczonych środków finansowych, będących w dyspozycji Ośrodka. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zakwestionowała zaskarżoną decyzję w części, która dotyczyła przyznania zasiłku celowego specjalnego na zakup leków w kwocie 60 zł. Skarżąca wniosła o całkowite pokrycie kosztów leczenia, tj. 80,21 gr. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia powołując się na treść art. 2, art. 7, art. 8 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej organ odwoławczy wskazał, że skarżąca wraz z synem M prowadzi dwuosobowe gospodarstwo omowe i pozostaje w stałym leczeniu neurologicznym psychiatrycznym, reumatologicznym oraz ortopedycznym. Jednocześnie podkreślając, że skarżąca uzyskuje dochód w wysokości 662 zł na osobę (czyli wyższy niż kryterium dochodowe dla osoby gospodarującej w rodzinie - 528 zł) uznano, że w przypadku skarżącej zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego w określonej przez organ wysokości. Podkreślono też, że zasiłek ten stanowić ma pomoc w zakupie leków, ale nie musi ich kosztów pokrywać w całości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do jej wniesienia, a ponadto domagała się całościowego pokrycia kosztów leczenia. W uzasadnieniu podniosła m.in., że jest osobą niezdolną do pracy z powodu stanu zdrowia i nie uzyskuje żadnej pomocy od MOPS. Jej dochody nie wystarczają na pokrycie niezbędnych potrzeb więc zmuszona jest zapożyczać się od rodziny i znajomych. Podniosła też, że w stosunku do niej została wszczęta egzekucja komornicza. Zdaniem skarżącej organ oczekuje od niej powrotu do zdrowia i podejmowania czynności w kwestii zatrudnienia i notorycznie odmawia jej środków na żywność i nie pomaga jej w procesie leczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej odrzucenie bądź o oddalenie skargi, w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde naruszenie przepisów prawa będzie uzasadniało uwzględnienie wniesionej skargi do sądu administracyjnego, a jedynie takie, które będzie miało znaczenie dla kontrolowanego rozstrzygnięcia. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 11507 z późn. zm.). W myśl art. 2 ust. 1 powołanej ustawy: "Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości." Przepis ten przewiduje zastosowanie pomocy społecznej przy łącznym spełnieniu dwóch przesłanek: występowanie trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Najczęstsze powody powstania trudnej sytuacji życiowej określa art. 7 omawianej ustawy, natomiast ocena konkretnej sytuacji należy do pracowników organów pomocy społecznej, którzy zajmują się ukierunkowaniem wsparcia. Natomiast druga przesłanka przyznania pomocy, wynikająca z zasady subsydiarności odnosi się do niemożliwości samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. W art. 4 wymienionej wyżej ustawy ustawodawca zastrzegł jednak, iż osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Uzupełnienie tego przepisu stanowi art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, nakazujący beneficjentom współdziałanie z organami pomocy społecznej i aktywne poszukiwanie rozwiązania swojej sytuacji w miarę posiadanych możliwości. Należy podkreślić, że zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 7 omawianej ustawy, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Natomiast rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach instytucji pomocy społecznej. Ocena warunków i możliwości udzielenia określonego rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń, stosownie do okoliczności konkretnej sprawy, należy do organu administracji, któremu w tym zakresie pozostawiono określony zakres swobody. Trzeba mieć na względzie to, że pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają bowiem charakter jedynie subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Na subsydiarny charakter świadczeń z zakresu pomocy społecznej wskazał także Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 20 listopada 2001 r. sygn. akt SK 15/01 (OTK 8/01, poz. 252) stwierdził, że brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy, co wynika w szczególności z zasady indywidualizacji leżącej u podstaw koncepcji pomocy społecznej. Pomoc ta nie może być traktowana, jako stałe źródło dochodu służące zaspokajaniu najbardziej nawet uzasadnionych potrzeb bytowych. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji był art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W sprawie ustalono, że skarżąca przekracza kryterium dochodowe określone w cytowanej ustawie nie mniej jednak trudną sytuację jej rodziny potraktowano jako uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego specjalnego. W konsekwencji w pełnym zakresie udzielono jej pomocy w zakresie pokrycia kosztów przejazdu jej i syna na leczenie do K, natomiast odnośnie kosztów pokrycia kosztów lekarstw z wnioskowanej kwoty 80, 21 zł przyznano 60 zł. Podkreślić należy, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego. Jest to świadczenie fakultatywne zarówno w zakresie jego przyznania jak i wysokości. Wskazać należy, że art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie może być interpretowany z pominięciem innych przepisów powołanej ustawy, w tym art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 4 omawianej ustawy. W świetle powołanego przepisu potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy co raz większą liczbę osób wymagających wsparcia, a nie tylko liczbę osób ubiegających się o wsparcie, jak chce tego skarżąca. W konsekwencji, z racji ograniczonych środków w ramach pomocy społecznej nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Kontrolując orzeczenia organów obu instancji w tej sprawie, Sąd stwierdził, że przy ich wydawaniu nie doszło do przekroczenia ram uznania administracyjnego. Nie jest zasadny jest zatem zarzut skargi, że kwota przyznanego zasiłku jest niewystarczająca. Zdaniem Sądu w kontrolowanym postępowaniu przy ustalaniu wysokości przyznanego skarżącej zasiłku organy pomocy społecznej uwzględniły wszystkie istotne okoliczności, a przyznana kwota stanowiła realną pomoc dla skarżącej w pokryciu wskazanych we wniosku potrzeb. Tym bardziej, że skarżąca jest stałą beneficjentką pomocy społecznej i organy te, w każdym miesiącu starają się wspomagać zarówno skarżącą jak i jej syna różnego rodzaju zasiłkami celowymi. Należy zatem uznać, że organy pomocy społecznej działały w granicach przyznanego im przez ustawodawcę uznania administracyjnego i prawidłowo uzasadniły swoje rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a. jak w pkt I sentencji. Rozstrzygnięcie o przyznanym pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzeniu (pkt II wyroku) znajduje uzasadnienie w dyspozycji art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 18).