II OSK 1554/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej N. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1809/21 w sprawie ze skargi N. N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę kasacyjną. 1. Wyrokiem z 16 marca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1809/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę N. N. (dalej: "skarżąca" lub "cudzoziemka") na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z [...] sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. 2.1. Skarżąca, wnioskiem z [...] października 2015 r., wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o udzielenie jej zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Polski z uwagi na pobyt z rodziną, powołując się na fakt zamieszkiwania jej męża – D. N. – w Polsce. Wojewoda [...] decyzją̨ z [...] stycznia 2019 r. odmówił skarżącej, na podstawie art. 100 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 187 pkt 8 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2018 r., poz. 2094 z późn. zm., dalej: "ustawa o cudzoziemcach" lub "u.o.c.") udzielenia wnioskowanego zezwolenia. W uzasadnieniu tej decyzji Wojewoda wskazał, że decyzją z [...] września 2018 r. odmówił udzielenia mężowi skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy z uwagi na figurowanie jego danych w wykazie osób niepożądanych na terytorium RP w związku z wydanym wobec niego wyrokiem skazującym za czyn z art. 178a § 1 k.k. Mając na uwadze, że pobyt skarżącej na terenie Polski był ściśle związany z pobytem męża, organ stwierdził, że ustała okoliczność uzasadniająca udzielenie jej zgody na pobyt. 2.2. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Szef Urzędu decyzją z [...] sierpnia 2021 r. utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie Wojewody. Szef Urzędu uznał, że Wojewoda słusznie odmówił skarżącej udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. W dniu złożenia wniosku skarżąca przebywała w Polsce na podstawie wizy krajowej typu [...], wydanej [...] czerwca 2015 r. Jej wniosek był uzasadniony zamiarem przebywania z mężem – D. N. Wojewoda decyzją z [...] września 2018 r. odmówił udzielenia mężowi skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. Po rozpoznaniu odwołania od ww. decyzji, Szef Urzędu decyzją z [...] maja 2019 r. utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Prawomocnym wyrokiem z 14 listopada 2019 r. WSA w Warszawie oddalił skargę na tę decyzję Szefa Urzędu (sygn. akt IV SA/Wa 1852/19). Uzupełniająco należy wskazać, że wyrokiem NSA z 5 października 2022 r., sygn. akt II OSK 2503/21, oddalono skargę kasacyjną męża skarżącej w sprawie dotyczącej zobowiązania go do powrotu. Dalej Szef Urzędu podniósł, że skoro pobyt skarżącej był integralnie związany z pobytem jej męża, na którego utrzymaniu pozostawała skarżąca, to w sprawie zachodzi negatywna przesłanka z art. 100 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 187 pkt 8 ustawy o cudzoziemcach, co jednocześnie obligowało organy do odmowy uwzględnienia jej wniosku. 2.3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wskazanym na wstępie wyrokiem z 16 marca 2022 r., oddalił skargę cudzoziemki. Sąd pierwszej instancji podzielił oceny prawne wyrażone w zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu. Zdaniem WSA w Warszawie, ewentualne uwzględnienie wniosku skarżącej było zależne od tego, czy jej mąż przebywa na terytorium Polski w oparciu o tytuł pobytowy. Wobec stwierdzenia, że tak nie jest, wystąpiła przesłanka odmowna dla udzielenia przedmiotowego zezwolenia, zawarta w art. 100 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. 3.1. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z [...] marca 2022 r. złożyła N. N., zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: przepisów postępowania sądowoadministracyjnego poprzez naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 100 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 187 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach, polegające na pominięciu poszanowania prawa do życia w rodzinie w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.; przepisów postępowania sądowoadministracyjnego poprzez naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 100 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach poprzez pominięcie okoliczności związanych z trudną sytuacją na U. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i poprzedzających go decyzji administracyjnych i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu, gdyż nie były one opłacone ani w całości, ani w części. 3.2. W piśmie z [...] maja 2022 r. skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 4.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. 4.3. Bezzasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 100 ust. 1 pkt 1 oraz art. 187 pkt 6 ustawy o cudzoziemcach. Podstawą ubiegania się przez skarżącą o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy na terenie Polski był zamiar zamieszkania wraz z mężem, który przybywał i pracował w Polsce w chwili złożenia przez nią wniosku. Po pierwsze, na s. 4 wniosku z [...] października 2015 r., w rubryce dotyczącej celu pobytu, zaznaczono pkt 11, dotyczący pobytu z uwagi na "inne okoliczności". Po drugie, na s. 12 wniosku, w części dotyczącej uzasadnienia podania, skarżąca wskazała na pobyt i zatrudnienie męża w Polsce. W tej części wniosku powołano się również ogólnikowo na "trudną sytuację na U.", ale okoliczność ta nie tylko, że nie została sprecyzowana przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego, ale nie była w ogóle podnoszona w dalszych pismach składanych przez skarżącą. W pismach tych koncentrowano się natomiast na próbie wykazania, że organy bezzasadnie odmówiły udzielenia mężowi skarżącej zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. Po trzecie, okoliczność, że wydanie decyzji w sprawie skarżącej jest uzależnione do uzyskania tytułu pobytowego przez męża skarżącej, została również wprost przyznana w odwołaniu do decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2019 r. (k. 21 tomu 1/2 akt administracyjnych). W tym miejscu warto przypomnieć, że w postępowaniu odwoławczym nie jest dopuszczalna zmiana podstawy faktycznej i prawnej wniosku o udzielenie zgody na pobyt czasowy (por. np. wyrok NSA z 5 lipca 2022 r., sygn. akt II OSK 1663/21, CBOSA). Orzekające w sprawie organy prawidłowo zatem przyjęły, że podstawę faktyczną podania skarżącej był zamiar zamieszkania wraz z mężem, który ubiegał się o zezwolenie na pobyt czasowy i pracę w Polsce, zaś podstawę prawną podania stanowił art. 187 pkt 8 u.o.c. Skoro zatem mężowi skarżącej odmówiono udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, to odpadła podstawa, w oparciu o którą skarżąca ubiegała się o udzielenie jej zezwolenia na pobyt czasowy. Obligowało to organy, w świetle art. 100 ust. 1 pkt 1 u.o.c., do wydania decyzji odmownej. Uzupełniająco należy wskazać, że decyzje odmowne zostały wydane również w odniesieniu do małoletnich dzieci skarżącej, a skargi od tych decyzji zostały prawomocnie oddalone (zob. wyrok WSA w Warszawie z 12 grudnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 1888/20; wyrok WSA w Warszawie z 16 grudnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 1889/20; wyrok WSA w Warszawie z 5 listopada 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 935/21, CBOSA). Reasumując ten fragment uzasadnienia, Szef Urzędu, podobnie jak wcześniej Wojewoda, orzekł w oparciu o podstawę faktyczną i prawna wynikającą z informacji zawartych w podaniu. Strona w trakcie postępowania przed Wojewodą nie dokonała modyfikacji swojego podania poprzez wskazanie, że domaga udzielenia jej zezwolenia na pobyt z uwagi na konieczność ochrony życia rodzinnego (art. 187 pkt 6 u.o.c.). 4.4. Odnosząc się do podniesionej w skardze kasacyjnej okoliczności związanej z aktualną sytuacją bezpieczeństwa ludności cywilnej na U. należy zwrócić uwagę na dwie okoliczności. Po pierwsze, WSA w Warszawie, kontrolując decyzję Szefa Urzędu wydaną [...] sierpnia 2021 r., nie mógł uwzględnić okoliczności związanych z wybuchem, [...] lutego 2022 r., wojny na U. Należy przypomnieć, że polski system sądownictwa administracyjnego oparty jest na tzw. modelu kasacyjnym. Oznacza to, że sąd administracyjny kontroluje zaskarżony akt administracyjny (art. 184 Konstytucji RP). Sąd ten nie może natomiast, niejako w zastępstwie organu, załatwić sprawy administracyjnej, np. przyznając stronie w wyroku określone uprawnienie, którego przyznania odmówiono jej na mocy zaskarżonej decyzji (zasady tej nie zmienia możliwość wskazania organowi sposobu załatwienia sprawy – art. 145a § 1 p.p.s.a.). Konsekwencją takiego modelu sądownictwa administracyjnego jest m.in. to, że sąd bierze pod uwagę stan faktyczny oraz stan prawny na dzień wydania kontrolowanego aktu prawnego. Innymi słowy, w postępowaniu przed sądem administracyjnym obowiązuje zasada tempus regit actum, która oznacza, że dla rozstrzygnięcia sądu istotne są okoliczności prawne i faktyczne istniejące w chwili podjęcia zaskarżonego aktu (por. np. wyrok NSA z 20 grudnia 2018 r., II OSK 2341/18, CBOSA). Zasada ta wywodzona jest m.in. z art. 3 § 1 p.p.s.a. (kontrolna funkcja sądownictwa administracyjnego), art. 133 § 1 p.p.s.a. (orzekanie na podstawie akt sprawy), a także można ją wyprowadzić z art. 145 p.p.s.a., w którym wskazano okoliczności, których wystąpienie może uzasadniać uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie. Te zasady, charakteryzujące model kasacyjny sądownictwa administracyjnego, obowiązują tym bardziej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, gdzie przedmiotem zaskarżenia jest nie akt administracyjny, ale orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 173 p.p.s.a.; por. np. wyrok NSA z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1014/22, CBOSA). Po drugie, oddalenie skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie nie pozbawia skarżącej, w kontekście obowiązku przestrzegania przez Polskę zasady non-refoulement (art. 19 ust. 2 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej), możliwości poszukiwania ochrony prawnej, w tym uzyskania tytułów pobytowych na terytorium Polski z uwagi na trwającą wojnę na U. (por. np. wyrok NSA z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 993/22, CBOSA). 4.5. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. 4.6. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącej o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej należy wskazać, że zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a. właściwy do orzekania w takiej sprawie jest Sąd pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 7 września 2022 r., sygn. akt II OSK 2062/21, CBOSA). Pełnomocnik skarżącej powinien zatem wystąpić z odrębnym wnioskiem do WSA w Warszawie, powołując się na niniejszy wyrok, kończący postępowanie kasacyjne.