II OZ 139/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. F. i A. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Wr 725/22 o odrzuceniu skargi i oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. F. i A. F. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Nadzoru Budowlanego z dnia 29 lipca 2022 r., nr 780/2022 w przedmiocie nakazu doprowadzenia lokalu do stanu poprzedniego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 19 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Wr 725/22: I. odrzucił skargę K. F. i A. F. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Nadzoru Budowlanego z dnia 29 lipca 2022 r., nr 780/2022; II. oddalił wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy. Sąd podał, że skarżący, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli skargę na powołaną na wstępie decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu. W treści skargi pełnomocnik zawarł w imieniu skarżących wniosek o przyznanie prawa pomocy. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 17 października 2022 r. pełnomocnik skarżących został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi, przez: 1) nadesłanie odpisu prawidłowo podpisanej skargi lub podpisanie skargi w siedzibie Sądu po wcześniejszym umówienia się telefonicznym; 2) nadesłanie 1 odpisu skargi poświadczonego za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanego; 3) złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi zgodnie z art. 35 p.p.s.a.; 4) złożenie dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została awizowana w dniu 7 listopada 2022 r. Ponowna awizacja została dokonana w dniu 15 listopada 2022 r. Z uwagi na niepodjęcie w terminie 14 dni od pierwszej próby doręczenia, przesyłka została zwrócona do nadawcy w dniu 23 listopada 2022 r. Sąd zauważył, że zgodnie z art. 73 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), doręczenie wezwania należy uznać za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu. W konsekwencji uznania skutku doręczenia z dniem 21 listopada 2022 r., termin do dokonania wskazanych w zarządzeniu czynności upłynął z dniem 28 listopada 2022 r. (poniedziałek). Do dnia wydania niniejszego postanowienia, jak wskazał Sąd, "wpis nie został uiszczony". Skoro pełnomocnik skarżących, mimo upływu zakreślonego terminu, nie uzupełnił braków formalnych skargi, Sąd odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Odnosząc się zaś do wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w sprawie, Sąd zauważył, że zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Jednakże w myśl art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić natomiast wówczas, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. W szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli skarżący reprezentowani przez pełnomocnika, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przyjęcie skargi do rozpoznania, a także zwolnienie skarżących od konieczności ponoszenia kosztów postępowania w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucili błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na uznaniu, że w dniu 21 listopada 2022 r. nastąpił skutek doręczenia zarządzenia Przewodniczącego II Wydziału z dnia 17 października 2022 r., wzywającego pełnomocnika skarżących do nadesłania podpisanego odpisu skargi oraz pełnomocnictwa, w sytuacji gdy taka przesyłka nie została w prawidłowy sposób doręczona pełnomocnikowi skarżących. W uzasadnieniu środka zaskarżenia wskazano, że w skrzynce pocztowej pełnomocnika nie znalazło się zawiadomienie o złożeniu przesyłki w placówce pocztowej dotyczące przesyłki z WSA we Wrocławiu. Zawiadomienie takie zostało zapewne omyłkowo umieszczone w skrzynce bezpośrednio sąsiadującej ze skrzynką pocztową pełnomocnika skarżących i trafiło do osoby zamieszkującej pod adresem ul. K. [...] w Ś., tj. p. K. M., który z uwagi na wykonywaną pracę w charakterze kierowcy międzynarodowego nie monitoruje na bieżąco swojej skrzynki pocztowej i dopiero w dniu 19 stycznia 2023 r., poinformował pełnomocnika skarżących o "odnalezieniu w należącej do zajmowanego przez niego lokalu awiza" dotyczącego przesyłki z dnia 7 listopada 2022 r. Zatem skarżący bez swojej winy uchybili terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi. W załączeniu przedłożono pisemne oświadczenie K. M. "dotyczące umieszczania zawiadomienia o złożeniu przesyłki listowej w placówce pocztowej, adresowane do K. D. będącego pełnomocnikiem Skarżących". W ocenie strony zażalenie jest zasadne, bowiem pełnomocnik nie miał realnej możliwości zapoznania się z treścią zarządzenia o wezwaniu do usunięcia braków formalnych skargi i powziął wiadomość o jego treści dopiero po doręczeniu zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 34 p.p.s.a., strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. W myśl art. 35 § 1 p.p.s.a., pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. Stosownie zaś do art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem (art. 46 § 3 p.p.s.a.). Pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony (art. 37 § 1 p.p.s.a.). Do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Odpisami w rozumieniu § 1 mogą być także uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej (art. 47 § 1 i 2 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy brak jest jednego z elementów pisma wymienionych w art. 46 p.p.s.a., obowiązkiem sądu, zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jest wezwanie strony do uzupełnienia lub poprawienia pisma w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Takim przepisem szczególnym jest art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, sąd odrzuca skargę, jeżeli w wyznaczonym terminie nie uzupełniono jej braków formalnych. Powyższe przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem w przypadku nieuzupełnienia przez stronę skarżącą braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, sąd zobowiązany jest do odrzucenia skargi. W rozpoznawanym przypadku nie jest istotą sporu obowiązek uzupełnienia wskazanych w wezwaniu braków formalnych skargi, lecz skuteczność doręczenia przesyłki zawierającej wezwanie (na zasadzie fikcji doręczenia) oraz zasadność oddalenia wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się do pierwszej kwestii wskazać należy, że w myśl art. 73 § 1-4 p.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-68, art. 69 § 1 oraz art. 70-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. Ustawodawca ustanawia w cytowanym przepisie domniemanie faktyczne doręczenia pisma, o ile zostaną spełnione warunki w przepisie tym przewidziane. Domniemanie faktyczne wynikające z art. 73 p.p.s.a. może być obalone wówczas, gdy adresat pisma wykaże, iż dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością. Zwrotne potwierdzenie odbioru jest dokumentem urzędowym, jeśli jest sporządzone w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało w nim zaświadczone i korzysta z domniemania prawdziwości. Samo twierdzenie strony, że nie otrzymała ona awizo, jest niewystarczające do obalenia tego domniemania. Domniemanie doręczenia przesyłki może być obalone, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia są niezgodne z rzeczywistością. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumentacja zawarta w zażaleniu oraz dołączone do niego pisma (oświadczenie K. M. i kopia umowy o pracę) nie mogły skutecznie podważyć adnotacji zamieszonych na kopercie korespondencji zwróconej do Sądu I instancji oraz na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, o awizacji przesyłki i informacji o pozostawieniu przesyłki w skrzynce oddawczej adresata oraz o zwrocie przesyłki z uwagi na niepodjęcie jej w terminie. W załączonym oświadczeniu z dnia 20 stycznia 2023 r. mowa jest o przesyłce pocztowej z dnia 7 listopada 2022 r., jednakże nie można z całą pewnością stwierdzić, że owe oświadczenie dotyczy przesyłki skierowanej przez Sąd do pełnomocnika skarżących. W treści oświadczenia nie wskazano numeru R przesyłki. Pełnomocnik nie wyjaśnił również, czy tylko nie otrzymał pierwszego zawiadomienia "awizo", czy także powtórnego zawiadomienia, nie wiadomo też czy dokonał reklamacji przesyłki w placówce pocztowej, aby zakwestionować znajdujące się na niej zapisy. Wszystkie te okoliczności nie pozwalają obalić domniemania doręczenia przesyłki. Na marginesie, podnoszone przez stronę okoliczności będą przedmiotem także oceny na etapie rozpoznawania wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Skarżący w tym postępowaniu wpadkowym, o ile będzie to ich wolą, będą mogli złożyć ewentualnie dodatkową argumentację na potwierdzenie zasadności wniosku. Reasumując tę częścią rozważań stwierdzić należy, że Sąd Wojewódzki prawidłowo odrzucił skargę, z uwagi na nieuzupełnienie, w zakreślonym terminie, jej braków formalnych. Wytknąć Sądowi I instancji jednak należy, że wadliwie wskazał, że "do dnia wydania niniejszego postanowienia wpis nie został uiszczony". Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza także zasadność oddalenia wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy. W myśl art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem sądów administracyjnych o oczywistej bezzasadności skargi w kontekście art. 247 p.p.s.a. można mówić w sytuacji, gdy bez głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. Podzielić należy stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że w tej konkretnej sprawie nieuzupełnienie braków formalnych skargi uniemożliwiało nadanie jej prawidłowego biegu, a okoliczność ta przesądziła o niemożliwości rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego wraz z wniesieniem skargi. Podjęcie przez Sąd I instancji tego rozstrzygnięcia nie skutkuje tym, iż w toku dalszego postępowania strona nie może skorzystać z instytucji prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.