I GSK 1920/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Boratyn Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 123/19 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 grudnia 2018 r. nr SKO.FD/41.4/41/2018/10585 w przedmiocie kwoty dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem podlegającej zwrotowi do budżetu miasta 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz A. K. 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 123/19 uchylił zaskarżoną decyzję w sprawie ze skargi A. K. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: organ lub SKO) z dnia 7 grudnia 2018 r., nr SKO.FD/41.4/41/2018/10585 w przedmiocie określenia wysokości dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w 2011 r. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło SKO, w której zaskarżyło orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono: 1. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1.1. art. 90 ust 3da ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2020 r. poz. 1327 ze zm.; dalej: u.s.o.) poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 23 czerwca 2016 r. i obowiązujący od dnia 1 stycznia 2017 r. ma charakter doprecyzowujący i w konsekwencji może znaleźć zastosowanie do oceny zdarzeń prawnych, które wystąpiły przed jego wejściem w życie podczas gdy powinien był przyjąć, że przepis ten ma charakter prawotwórczy i nie powinien był znaleźć zastosowania do oceny prawidłowości wykorzystania dotacji oświatowych udzielonych i wykorzystanych przed jego wejściem w życie (2011 r.); 1.2. art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm., dalej: o.p.) w zw. z art. 67 § 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2077 ze zm.; dalej: u.f.p.) w powiązaniu z art. 60 pkt 1 u.f.p., art. 252 ust 6 pkt 1 u.f.p. poprzez wadliwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że - bieg terminu przedawnienia niepodatkowego zobowiązania publicznoprawnego z tytułu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem rozpoczyna się z końcem roku (31 grudnia), w którym dotacja została przekazana z budżetu jednostki samorządu terytorialnego a to z uwagi na przyjęcie, że za termin płatności ww. zobowiązania uznać należy datę od której naliczane są odsetki od dotacji podlegających zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego, co doprowadziło uznania iż termin przedawnienia dotacji udzielonej w 2011 r. rozpoczął bieg z dniem 31 grudnia 2011 r. podczas gdy Sąd I instancji powinien był przyjąć wykładnię w myśl której - bieg terminu przedawnienia niepodatkowego zobowiązania publicznoprawnego z tytułu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem rozpoczyna się z końcem roku, w którym dotacja miała zostać rozliczona - i zwrócona w przypadku gdy okazało się, że stanowi dotację w całości lub części niewykorzystaną, względnie wykorzystaną niezgodnie z przeznaczeniem, bądź pobraną nienależnie lub w nadmiernej wysokości - zastosowanie tej wykładni skutkuje uznaniem, że termin przedawnienia dotacji udzielonej w 2011 r. rozpoczął bieg 31 grudnia 2012 r. 2. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 2.1. art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej: k.p.a.) i art. 90 ust. 3da u.s.o. poprzez nieprawidłowe zastosowanie polegające na przyjęciu, że organ odwoławczy nie wykonał zaleceń, co do dalszego postępowania polegających na zamieszczeniu w uzasadnieniu decyzji wyjaśnień odnośnie tego, czy wprowadzenie do obrotu art. 90 ust. 3 da u.s.o. miało charakter doprecyzowujący czy charakter prawotwórczy, w sytuacji gdy z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika, że dodanie wspomnianego przepisu miało charakter prawotwórczy, a jego wejście w życie pozostawało bez wpływu na ocenę prawidłowości wydatkowania dotacji; 2.2. art. 144 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na sformułowaniu zaleceń, co do dalszego postępowania polegających na dokonaniu ponownej oceny prawnej tego samego materiału dowodowego w kontekście zaliczenia wydatków poniesionych w 2011 r. na pokrycie zaległego czynszu dzierżawnego (za 2010 r.) w sytuacji gdy organ odwoławczy ocenę taką przeprowadził w decyzji będącej przedmiotem kontroli sądowej, a przyjęta przez organ odwoławczy wykładania nie została przez Sąd I instancji zakwestionowana. W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalanie skargi, ewentualnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA. Wniesiono też o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego i rozpoznaniu skargi kasacyjnej na rozprawie. SKO wystąpiło też o rozważenie skierowania przez skład orzekający wniosku o podjęcie w trybie art. 264 § 1 p.p.s.a. uchwały w sprawie zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości tj. - jaki moment w świetle art. 70 § 1 o.p. w związku z art. 67 § 1 u.f.p. należy uznać za początek bieg terminu przedawnienia niepodatkowego zobowiązania publicznoprawnego z tytułu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej SKO przedstawiło argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w jej petitum. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do - niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a - oceny zarzutów skargi kasacyjnej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże). Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Są to dwie odrębne podstawy kasacyjne, które nie podlegają łączeniu, ponieważ odnoszą się do różnego rodzaju uchybień. Skargę kasacyjną oparto o obydwie podstawy. W pierwszej kolejności rozpoznano zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Okazały się one nieusprawiedliwione. W ich ramach SKO podniosło, że wbrew ustaleniom Sądu I instancji, organ wykonał wcześniejsze zalecenia tego Sądu w przedmiocie wyjaśnień charakteru wprowadzenia do u.s.o. art. 90 ust. 3da, a także sformułował w zaskarżonym kasacyjnie wyroku zalecenia dokonania oceny prawnej tego samego materiału dowodowego, podczas gdy organ takiej oceny już dokonał, a przyjęta przez organ odwoławczy wykładnia nie została zakwestionowana przez Sąd I instancji. W odniesieniu do powyższego w pierwszej kolejności wskazania wymaga, że w zapadłym w sprawie prawomocnym wyroku z 31 sierpnia 2017 r. o sygn. I SA/Gl 1305/16 Sąd I instancji w omawianym zakresie sformułował następujące wytyczne: "(...) w odniesieniu do wydatków na poczet czynszu za wynajem lokali, należnego za grudzień 2010 r., a uiszczonego w 2011 r. organ weźmie pod uwagę brzmienie art. 90 ust. 3da u.s.o. Zgodnie bowiem z tym przepisem dotacja oświatowa może być wykorzystana wyłącznie na pokrycie wydatków związanych z realizacją zadań określonych w ust. 3d, poniesionych w okresie roku budżetowego, na który dotacja została udzielona, niezależnie od tego, którego roku dotyczą te zadania (podkr. WSA). W tych ramach wyjaśni, czy wprowadzenie tego przepisu także miało charakter doprecyzowujący (jak zmiana art. 90 ust. 3d z dniem 31 marca 2015 r.), czy może charakter prawotwórczy." W ponownie wydanej przez organ odwoławczy decyzji w tej kwestii, po wskazaniu okoliczności faktycznych oraz powołaniu treści regulacji art. 90 ust. 3da u.s.o. stwierdzono, iż "Zmiana stanu prawnego dotyczy dodania ust. 3da, lecz zmiana ta pozostaje bez wpływu na zakwestionowane przez organ wydatki z tytułu zaległego czynszu, bowiem w art. 3d wskazano, że dotacja jest przeznaczona wyłącznie na pokrycie wydatków bieżących, a nie zaległych (np. wydatkiem bieżącym byłaby zapłata czynszu za grudzień 2011 r. w styczniu 2012 r. gdyby w tym okresie przypadał termin płatności ...)." – s. 21 decyzji SKO. Zestawiając powyższe wytyczne WSA z dokonaną przez SKO oceną nowelizacji u.s.o., Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organ nie wykonał wcześniejszych zaleceń Sądu I instancji w przedmiocie wyjaśnienia czy wprowadzenie art. 90 ust. 3da u.s.o. miało charakter doprecyzowujący czy charakter prawotwórczy. Faktycznie bowiem organ uznał, że dyspozycja przywołanego przepisu nie miała znaczenia w okolicznościach sprawy, a to z uwagi na fakt, że – upraszczając – zaległe płatności czynszu nie mogły być uznane w świetle art. 3d u.s.o. za wydatki bieżące. Po pierwsze, przyjęcie przez organ, że wprowadzenie przepisu art. 90 ust. 3da u.s.o. nie ma znaczenia dla oceny zakwestionowanych wydatków z tytułu czynszu nie może być oceniane – jak chciałby tego organ – twierdząc w skardze kasacyjnej m.in., że "z uzasadnienia decyzji (...) wynika, że dodanie wspomnianego przepisu miało charakter prawotwórczy, a jego wejście w życie pozostawało bez wpływu na ocenę prawidłowości wydatkowania dotacji" (s. 3 skargi kasacyjnej). Uzasadnienie decyzji nie zawierało bowiem oceny prawnego charakteru dokonanej nowelizacji, a zatem wykonanie zaleceń w omawianym przedmiocie było jedynie częściowe. Po drugie - brak zajęcia przez organ stanowiska w odniesieniu do charakteru wprowadzonego art. 90 ust. 3da u.s.o., a to z tego powodu, że ust. 3 tej regulacji u.s.o. (do którego odsyła ust. 3da) traktuje o wykorzystaniu wydatki na wydatki bieżące, za które to nie może być uznana zapłata zaległości za czynsz - stanowiło jednocześnie pominięcie wskazania zawartego w prawomocnym w sprawie orzeczeniu, gdyż WSA formułując zalecenia odniósł się także do ust. 3d art. 90 u.s.o., a zatem uznał (jakkolwiek nie wprost), że przedmiotowe wydatki są wydatkami bieżącymi. Naczelny Sąd Administracyjny w tym kontekście i na marginesie zauważa, że intuicyjne postrzeganie pojęć "wydatki bieżące" oraz "wydatki zaległe" jako opozycyjnych względem siebie nie jest trafne na gruncie przywołanych uregulowań prawnych. Z treści bowiem art. 90 ust. 3 u.s.o. wynika, iż wydatki bieżące nie obejmują wydatków na inwestycje i zakupy inwestycyjne, zakup i objęcie akcji i udziałów lub wniesienie wkładów do spółek prawa handlowego (pkt 1 przywołanej regulacji), a nadto ich opozycją jest kategoria wydatków majątkowych (pkt 2 przywołanej regulacji). Wobec powyższych ustaleń na uwzględnienie zasługiwać nie mógł zarzut, iż WSA w zaskarżonym kasacyjnie wyroku błędnie sformułował zalecenia wskazując, iż: "(...) SKO ponownie dokonana oceny poniesionych przez stronę wydatków w kwocie [...] zł w zakreślonych przez WSA ramach (wyrok I SA/Gl 1305/16 w kontekście zaliczenia ich do wydatków bieżących). Wykonując ten obowiązek Kolegium weźmie pod uwagę zebrany w sprawie materiał dowodowy." W sprawie nie mogły zostać także uwzględnione zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. W ramach pierwszego z nich skarżący kasacyjnie wskazuje, że WSA przyjęło (przywołując s. 45 uzasadnienia orzeczenia), iż art. 90 ust. 3da u.s.o. miał charakter doprecyzowujący, podczas gdy miał on charakter prawotwórczy. Analiza treści uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia jednoznacznie wskazuje, że twierdzenia organu są bezpodstawne. WSA bowiem, przywołując wskazania z prawomocnego w sprawie orzeczenia oraz porównując je ze stanowiskiem organu zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustalił jedynie, że uprzednie zalecenia nie zostały wykonane, w związku z czym nakazał ich ponowną realizację, w żadnej mierze zaś nie zajął stanowiska odnośnie charakteru wprowadzenia do art. 90 u.s.o. ust. 3da. Niesłuszny jest także zarzut dotyczący błędnej wykładni i zastosowania przepisów określających rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. Zgodnie z art. 67 ust. 1 u.f.p. – do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy k.p.a. i odpowiednio przepisy działu III o.p. Z kolei w myśl art. 60 pkt 1 u.f.p. – środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego (dalej: j.s.t.), w tym kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w u.f.p. Rozpoznanie zatem zarzutu skargi kasacyjnej wymagało rozważenia kwestii odpowiedniego stosowania przepisów Działu III o.p. m.in. w zakresie przedawnienia zobowiązań podatkowych (tu dotacyjnych). Stosownie do ogólnie przyjętego w orzecznictwie i w doktrynie pojmowania zasad "odpowiedniego" stosowania przepisów, niektóre z nich znajdują zastosowanie wprost, bez żadnych modyfikacji i zabiegów adaptacyjnych, inne tylko pośrednio, a więc z uwzględnieniem konstrukcji, istoty i odrębności postępowania, w którym znajdują zastosowanie, a jeszcze inne w ogóle nie będą mogły być wykorzystane. Stosowanie "odpowiednie" oznacza w szczególności niezbędną adaptację (i ewentualnie zmianę niektórych elementów) normy do zasadniczych celów i form danego postępowania, jak również pełne uwzględnienie charakteru i celu danego postępowania oraz wynikających stąd różnic w stosunku do uregulowań, które mają być zastosowane (zob. postanowienie SN z 19 kwietnia 2012 r., IV CZ 153/11, dostępne na: www.sn.pl/orzecznictwo oraz powołane w nim orzeczenia). Przedawnienie zobowiązań podatkowych regulują przepisy Rozdziału 8 Działu III o.p. Wynika z nich, że sposób liczenia terminu przedawnienia jest uzależniony zasadniczo od sposobu powstania zobowiązań podatkowych, które mogą powstać albo na skutek zaistnienia zdarzenia, z którym ustawy podatkowe wiążą powstanie zobowiązań podatkowych (art. 21 § 1 pkt 1), albo na skutek doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego (art. 21 § 1 pkt 2). Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą przyjmuje się, że decyzja orzekająca o zwrocie dotacji ma charakter deklaratoryjny, a w związku z tym do obliczenia terminu przedawnienia, podobnie jak w przypadku zobowiązań powstających z mocy prawa, powinien mieć zastosowanie art. 70 § 1 o.p. Zgodnie z nim zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Okolicznością powodującą uruchomienie biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych jest więc upływ terminu płatności podatku. Następnie wskazać należy, że zgodnie z art. 252 ust. 1 pkt 1 u.f.p. – dotacje udzielone z budżetu j.s.t. wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem – podlegają zwrotowi do budżetu wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt 1 (...). Przy czym, w myśl art. 252 ust. 5 u.f.p. – zwrotowi do budżetu j.s.t. podlega ta część dotacji, która została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, nienależnie udzielona lub pobrana w nadmiernej wysokości. Stosowanie zaś do art. 252 ust. 6 pkt 1 u.f.p. – odsetki od dotacji podlegających zwrotowi do budżetu j.s.t. nalicza się począwszy od dnia przekazania z budżetu j.s.t. dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem. Na podstawie powyższych regulacji przyjąć należy, zgodnie z konsekwentnie prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny poglądem, że termin przedawnienia bieg rozpoczyna niezależnie od wydania decyzji w przedmiocie stwierdzenia obowiązku zwrotu i jedynie przed jego upływem możliwe jest jej skuteczne prawnie doręczenie beneficjentowi. Tak jak wyżej wskazano sedno rozpoznawanej kwestii dotyczy tego od jakiego ten termin należy obliczyć. Odpowiednie zastosowanie art. 70 § 1 o.p. w sprawie prowadzi do wniosku, że pięcioletni termin przedawnienia, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności, w przypadku wykorzystania środków niezgodnie z przeznaczeniem, rozpoczyna swój bieg od dnia otrzymania tych środków przez beneficjenta. W takich więc przypadkach wydanie i doręczenia decyzji winno nastąpić w ciągu pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym dotacja była przyznana i powinna zostać wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem. Z takim stwierdzeniem nie koliduje stanowisko, że po zakończeniu roku składane jest rozliczenie dotacji. Wprawdzie nie ulega wątpliwości, że ten dokument posiada istotne znaczenie z punktu widzenia ustalenia przez właściwy organ wysokości wykorzystanej dotacji oraz kwoty przypadającej do zwrotu. Samego złożenia rozliczenia dotacji nie można jednak klasyfikować tak samo jak deklaracji podatkowych w ramach instytucji tzw. samowymiaru podatku, podobnie jak obowiązku zwrotu dotacji nie można traktować na równi ze zobowiązaniem podatkowym. Pomijając bowiem szczególny wypadek niewykorzystania całości lub części dotacji w ciągu roku, zobowiązanie do zwrotu nie należy do istoty stosunku dotacji, który polega na bezzwrotnym, co do zasady, transferze środków publicznych z budżetu do beneficjenta. Zobowiązanie do zwrotu dotacji do budżetu jednostek samorządu terytorialnego jest w założeniu ustawodawcy wyjątkiem od reguły i najczęściej wynika dopiero z decyzji wydanej na podstawie art. 252 u.f.p. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę, podziela wyrażany już niejednokrotnie przez NSA pogląd, że bieg terminu przedawnienia zobowiązania do zwrotu dotacji pobranych z budżetu j.s.t. wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem rozpoczyna się z końcem roku, w którym beneficjent otrzymał i miał wykorzystać dotację (zob. m.in. wyroki NSA: z 5 września 2018r., I GSK 2583/18; z 14 stycznia 2019 r., I GSK 2656/18; 30 stycznia 2020 r., I GSK 278/18; dostępne na: ww.orzeczenia.nsa.gov.pl). W kontekście powyższego Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadne uznał – o co wnosiło SKO – skierowanie wniosku o podjęcie uchwały w sprawie zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, a mającego dotyczyć ustalenia momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia z tytułu zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).