III OSK 2302/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Klimatu i Środowiska od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 615/23 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 18 stycznia 2023 r., nr DOP-WK.6000.253.2022.BZ w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na wywóz w trybie retrospektywnym rudosterki zielonolicej oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 1 czerwca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji), sygn. akt IV SA/Wa 615/23 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi M.K. (dalej: skarżący) na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska (dalej: Minister, skarżący kasacyjnie) z 18 stycznia 2023 r., nr DOP-WK.6000.253.2022.BZ w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na wywóz w trybie retrospektywnym rudosterki zielonolicej, w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra z 15 kwietnia 2022 r., nr DOP-WK.6000.126.2022.KW; w pkt 2. zasądził od Ministra na rzecz skarżącego kwotę 680 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z 18 stycznia 2023 r. Minister, po rozpatrzeniu na wniosek skarżącego, sprawy rozpatrzonej decyzją Ministra z 15 kwietnia 2022 r., odmawiającą wydania, w trybie retrospektywnym (zgodnie z art. 15 rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006 z 4 maja 2006 r., ustanawiającego przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97 w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi (Dz. U. UE L 2006,166. 1, ze zm.), [dalej rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006] zezwolenia na wywóz rudosterki zielonolicej (Pyrruhura molinae) - gatunku papugi objętego II Załącznikiem Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES) i Aneksem B rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97 z dnia 9 grudnia 1996 r. w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi (Dz. U. UE L 1997 61.1 ze zm.), dalej rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97, utrzymał własną decyzję z dnia 15 kwietnia 2022 r. w mocy. W piśmie z 22 lutego 2023 r. pełnomocniczka skarżącego wniosła do Sądu I instancji skargę na decyzję Ministra z 18 stycznia 2023 r W odpowiedzi na skargę, udzielonej w piśmie z 27 marca 2023 r., organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Sąd I instancji uchylając zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z 15 kwietnia 2022 r. w uzasadnieniu wyroku wskazał, że skargę należało uwzględnić, albowiem obie decyzje Ministra wydane zostały z naruszeniem art. 15 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Według Sądu I instancji, skarżący dokonał wywozu z terytorium RP zwierzęcia na okres dwóch tygodni (do Ukrainy), po czym przywiózł to zwierzę z powrotem do Polski. Materiał dowodowy sprawy daje zatem oczywiste podstawy do przyjęcia, że: (-) przedmiotem krótkotrwałego przemieszczenia, podyktowanego przyczynami losowymi, była żywa papuga, będąca własnością prywatną skarżącego, legalnie nabyta i przetrzymywana do jego osobistych celów niekomercyjnych, (-) skarżący uprawdopodobnił, że nieuzyskanie przez niego zezwolenia na wywóz przed dokonaniem tego wywozu nie było wynikiem oszustwa a jedynie wynikiem powzięcia przez niego mylnego przeświadczenia, że krótkotrwały wywóz własnego zwierzęcia domowego za granicę nie jest objęty reglamentacją administracyjną, (-) udzielenie żądanego zezwolenia retrospektywnego ma doprowadzić do stanu z punktu widzenia zwierzęcia najbardziej komfortowego, tj. do zwrócenia go jego właścicielowi, czyli skarżącemu. Według Sądu I instancji, jednocześnie, w kontekście pozostałych przesłanek odstępstwa, wymienionych w art. 15 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006, stwierdzić należy niewykazanie przez organ, aby wywóz papugi przez skarżącego naruszał pozostałe przepisy rozporządzenia (WE) nr 338/97, postanowienia Konwencji lub prawodawstwo kraju trzeciego. W tej sytuacji, ponownie rozpoznając przedmiotowy wniosek, organ winien wziąć powyższe stanowisko pod uwagę i wydać stosowne zezwolenie w trybie retrospektywnym, w myśl przepisu art. 15 rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006 z dnia 4 maja 2006 r. W skardze kasacyjnej Minister, reprezentowany przez r.pr., na podstawie art. 173 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 i 803, dalej p.p.s.a.), zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji. Sądowi I instancji zarzucono: 1. wskazując na art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 15 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006 z 4 maja 2006 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97 w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi (Dz. Urz. UE. L 2006 Nr 166) - dalej rozporządzenie Komisji, polegającej na przyjęciu, że przesłanka poinformowania organu zarządzającego o przyczynach braku wymaganych dokumentów w terminie wskazanym w art. 15 ust. 1 rozporządzenia Komisji nie jest przesłanką niezbędną do wydania zezwolenia w trybie retrospektywnym, gdy tymczasem prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje że przesłanka ta jest niezbędna w każdym z przypadków określonych w art. 15 ust. 2 rozporządzenia Komisji; 2. wskazując na art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 15 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji, polegającej na przyjęciu, że przesłanką do wydania zezwolenia w trybie retrospektywnym jest zapewnienie dobrostanu zwierzęcia, gdy tymczasem prawidłowa wykładnia tego przepisu nie przewiduje takiej przesłanki; 3. wskazując na art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97 z 9 grudnia 1996 r. w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi (Dz. Urz. UE. L 1997 Nr 61) - dalej jako rozporządzenie Rady, polegającej na przyjęciu, że zapewnienie dobrostanu zwierzęcia urzeczywistnia nadrzędne cele rozporządzenia Rady, gdy tymczasem prawidłowa wykładnia tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że celem rozporządzenia Rady jest ochrona gatunków dzikiej flory i fauny oraz zagwarantowanie ich zachowania poprzez regulację handlu nimi; 4. dodatkowo, wskazując na art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na bezpodstawnym przyjęciu, ze stan faktyczny przedstawiony w sprawie (niekwestionowany przez stronę i Sąd) prowadzi do konkluzji, że nieuzyskanie odpowiedniego zezwolenia przez Stronę było wynikiem błędnego przeświadczenia o braku konieczności jego uzyskania, tymczasem materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do uznania takiej konkluzji za uprawdopodobnioną. Podniesiono również zarzut w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w związku z zastosowaniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, (wynikowo - również art. 135) tj. naruszenia przepisów postępowania przez uwzględnienie skargi na orzeczenie wydane przez Ministra, uchylenie decyzji wydanych przez organ w obydwu instancjach oraz zobowiązanie organu do wydania stosownego zezwolenia w trybie retrospektywnym, tymczasem skarga powinna zostać oddalona ze wszystkimi procesowymi konsekwencjami. Wskazując na przytoczone wyżej zarzuty, na podstawie art. 185 § 1, art. 188 oraz art. 203 pkt 2 p.p.s.a. wniesiono o: 1. uchylenie w całości wyroku WSA w Warszawie oraz przekazanie przedmiotowej sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie - a w przypadku uznania, że zachodzą przesłanki z art. 188 p.p.s.a. - uchylenie w całości wyroku WSA i rozpoznanie skargi strony, przez jej oddalenie; 2. zasądzenie od strony na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto, zgodnie ze wskazaniem art. 176 § 2 p.p.s.a., złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Niniejsza sprawa podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Wszystkie zarzuty przedstawione w petitum skargi kasacyjnej oraz w jej uzasadnieniu nie zasługiwały na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy, czyli wskazane naruszenia przepisów prawa. Rozpoznając zatem skargę kasacyjną w tak określonych granicach NSA uznał, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego. W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności co do zasady rozpoznaniu podlega ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd I instancji przepis prawa materialnego, chyba, że postawiony w skardze kasacyjnej zarzut procesowy jest w istocie konsekwencją zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego. W takiej sytuacji uzasadnione jest dokonanie jego oceny w ramach analizy tych właśnie zarzutów (materialnych). W pierwszej kolejności wskazać należy, że nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia "art. 145 § 1 pkt 1 lit. c (wynikowo - również art. 135) tj. naruszenia przepisów postępowania poprzez uwzględnienie skargi na orzeczenie wydane przez Ministra Klimatu i Środowiska (obecnie - Skarżącego), uchylenie decyzji wydanych przez Skarżącego w obydwu instancjach oraz zobowiązanie Skarżącego do wydania stosownego zezwolenia w trybie retrospektywnym, tymczasem skarga powinna zostać oddalona ze wszystkimi procesowymi konsekwencjami". Odnosząc się do tego zarzutu oraz jego uzasadnienia wskazać należy, że przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. miały zastosowanie, ponieważ Sąd I instancji stosując przewidziane ustawą środki w stosunku do zaskarżonego aktu, prawidłowo dostrzegł możliwość końcowego załatwienia sprawy przez wzruszenie także innych aktów wydanych w granicach sprawy. Zasadność zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. jest w okolicznościach rozpoznawanej sprawy konsekwencją zaistnienia innych naruszeń prawa, prawidłowo stwierdzonych przez Sąd I instancji. Sąd I instancji wyraźnie stwierdził, że wydawanie zezwoleń w tym przedmiocie reguluje art. 15 rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006 z dnia 4 maja 2006 r., ustanawiającego przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97 w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi w związku z art. 5 ust.4 rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97. Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że obie wydane w sprawie decyzje Ministra zapadły z naruszeniem ww. przepisów. Nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego przedstawione w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej. Argumentacja zawarta w skardze kasacyjnej dotycząca zarzutów naruszenia prawa materialnego wskazuje, że skarżący kasacyjnie organ w ramach powołanych zarzutów naruszenia prawa materialnego usiłuje podważyć ustalony przez Sąd I instancji stan faktyczny, swoje zarzuty odnosząc do dokonanej przez Sąd oceny okoliczności niepoinformowania właściwego organu zarządzającego o braku stosownego zezwolenia CITES w momencie wywozu okazu. Organ został poinformowany o wywozie papugi z Polski dopiero po zatrzymaniu okazu przez Służbę Celno-Skarbową (dwa tygodnie po dokonaniu wywozu - 13 września 2021 r.), przy próbie powrotnego wwozu do Polski - również bez wymaganego przepisami zezwolenia CITES, zaś wniosek o wydanie zezwolenia eksportowego w trybie retrospektywnym wpłynął do organu po upływie 5 miesięcy od dokonania wywozu (luty 2022 r.). Skarżący kasacyjnie organ w ten sposób usiłuje zatem zakwestionować zarówno prawidłowość oceny jednego z istotnych elementów stanu faktycznego sprawy jakim jest niepoinformowanie właściwego organu zarządzającego o braku stosownego zezwolenia CITES w momencie wywozu okazu, jak i innych okoliczności faktycznych związanych z faktyczną realizacją obowiązku informowania organu przez wnioskodawcę. Tak skonstruowany zarzut niewątpliwie nie stanowi zarzutu błędnej wykładni powołanego rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006 z 4 maja 2006 r., ustanawiającego przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97 w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi (Dz. U. UE L 2006,166. 1, ze zm.), dalej rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006. W związku z tym, że w ramach naruszenia prawa materialnego skarżący kasacyjnie organ kwestionuje prawidłowość oceny elementów stanu faktycznego sprawy należy przypomnieć, że niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut naruszenia prawa materialnego w odniesieniu do podważanego stanu faktycznego sprawy, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący kasacyjnie organ uznaje za prawidłowy. Jeżeli skarżący kasacyjnie organ uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego jest co najmniej przedwczesny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z 7 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3152/18, LEX nr 2682437). Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych również w związku z ich wykładnią zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości. Gdy skarżący kasacyjnie organ nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, a czyni to podnosząc zarzuty naruszenia prawa materialnego, to zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, również w wyniku jego błędnej wykładni, są zarzutami bezpodstawnymi. Odnosząc się do tak sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego oraz ich uzasadnienia wskazać należy, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 15 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006. Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że materiał dowodowy sprawy dawał oczywiste podstawy do przyjęcia, że: przedmiotem krótkotrwałego przemieszczenia, podyktowanego przyczynami losowymi, była żywa papuga, będąca własnością prywatną skarżącego, legalnie nabyta i przetrzymywana do jego osobistych celów niekomercyjnych, skarżący uprawdopodobnił, że nieuzyskanie przez niego zezwolenia na wywóz przed dokonaniem tego wywozu nie było wynikiem oszustwa a jedynie wynikiem powzięcia przez niego mylnego przeświadczenia, że krótkotrwały wywóz własnego zwierzęcia domowego za granicę nie jest objęty reglamentacją administracyjną, udzielenie żądanego zezwolenia retrospektywnego ma doprowadzić do stanu z punktu widzenia zwierzęcia najbardziej komfortowego. W trafnej ocenie Sądu I instancji, w kontekście pozostałych przesłanek odstępstwa, wymienionych w art. 15 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006, stwierdzić należy niewykazanie przez organ, aby wywóz papugi przez skarżącego naruszał pozostałe przepisy rozporządzenia (WE) nr 338/97, przepisy Konwencji lub prawodawstwo kraju trzeciego. W tej sytuacji, ponownie rozpoznając przedmiotowy wniosek, organ powinien wziąć powyższe stanowisko pod uwagę i wydać stosowne zezwolenie w trybie retrospektywnym, w myśl przepisu art. 15 rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006 z 4 maja 2006 r. Nie jest zasadny zarzut dotyczący błędnej wykładni art. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97 z 9 grudnia 1996 r. w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi (Dz. U. UE. L. z 1997 r. Nr 61, str. 1 ze zm.), dalej rozporządzenie Rady (WE) nr 338/97. Wykładnia art. 15 ust. 1 i 2 nie jest sprzeczna z treścią art. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97, według którego "Celem niniejszego rozporządzenia jest ochrona gatunków dzikiej flory i fauny oraz zagwarantowanie ich zachowania poprzez regulację handlu nimi zgodnie z następującymi artykułami. Niniejsze rozporządzenie stosuje się zgodnie z celami, zasadami i postanowieniami Konwencji, określonymi w art. 2". Ponadto Sąd I instancji nie dokonał w niniejszej sprawie wykładni art. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97. Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.