II SA/Lu 245/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 lipca 2023r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 10 lutego 2023r., znak: SKO.41/430/OS/2023 w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu M. K. R. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych czterdzieści groszy) należnego podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 10 lutego 2023r., znak: SK0.41/43070S/2023 po rozpatrzeniu odwołania Z. W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 i art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021r., poz. 2268 ze zm., dalej jako "u.p.s.") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Niemce z dnia 27 grudnia 2022r., znak: OPS.450.708.2022 o odmowie przyznania Z. W. zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na zakup opału. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny. Postępowanie zostało wszczęte na wniosek Z. W. z 16 listopada 2022r. o przyznanie świadczenia na zakup opału. W związku z wielokrotnymi wskazaniami skarżącego, aby nie kontaktować się z nim telefonicznie oraz obostrzeniami wprowadzonymi w związku ze stanem pandemii, decyzja organu I instancji została wydana w oparciu o kartę informacyjną, którą skarżący złożył 1 grudnia 2022r. na wezwanie organu. W karcie swoją sytuację rodzinną określił słowami: "cmentarz, odległość w sprawie kontaktu z synem", wskazał na "separację" i "odrębność". Gdy chodzi o sytuację mieszkaniową wskazał na oświadczenie z 16 grudnia 2020r., w kwestii sytuacji zawodowej wpisał "znana", a w kwestii sytuacji zdrowotnej podał, że posiada "orzeczenie z 15 września 2022 r. (02-P, 09-M), ponadto stan pooperacyjny (CABG), przedoperacyjny (nowotwór), badania gastrologiczne, pulmonolog, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca". Dodatkowo zgłosił wydatek ok. 1.600 zł na opłacenie opieki i pomocy za listopad 2022r. plus dług, szambo 120 zł, telefon 60 zł. Jako źródło dochodu bez dodatków wpisał kwotę 980,19 zł. Organ I instancji wskazał, że z dokumentacji zgromadzonej w Ośrodku i z informacji zawartych w wywiadach środowiskowych wynika, że Z. W. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe od kilkudziesięciu lat, mieszka w jednym domu razem z żoną, ale pozostaje z nią w separacji sądowej, małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, Z. W. zajmuje dwa pomieszczenia pokój i kuchnię, natomiast przedpokój, łazienka i ganek są wspólnie użytkowane. Skarżący posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 20 kwietnia 2022r. o uznaniu go za niezdolnego do samodzielnej egzystencji na czas określony do 30 kwietnia 2023r. i orzeczenie z 15 września 2022r. wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o stopniu Niepełnosprawności o znacznym stopniu niepełnosprawności do 30 września 2027 r. Organ ustalił, że dochód skarżącego w październiku 2022r. wyniósł 1.474,42 zł (emerytura w wysokości 1.217,98 zł i dodatek pielęgnacyjny - 256,44 zł) miesięcznie. Organ nie doliczył do dochodu świadczenia uzupełniającego w wysokości 500 zł, ani dochodu nie pomniejszył o zajęcie komornicze w wysokości 237,79 zł; stwierdził, że faktycznie do dyspozycji skarżący ma 1.736,63 zł, co wynika z odcinka emerytury. Ponadto organ I instancji wskazał, że Z. W. systematycznie widywany jest w środowisku robiąc wspólnie z żoną zakupy, jeżdżąc do lekarza, załatwiając nie tylko swoje sprawy w urzędzie, ale również i żony. Za środki lokomocji służą mu rower i samochód; ma prawo jazdy i sam prowadzi samochód. Wyjaśnił, że współdziałanie Z. W. z Ośrodkiem przybiera szczególną postać z uwagi na stan zdrowia, jako osoby niepełnosprawnej z powodu schorzeń psychicznych. Następnie organ I instancji obszernie przedstawił cele pomocy społecznej i zasady jej przyznawania (art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7 pkt 5, 6 u.p.s.). Podniósł, że ze względu na to, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe (776 zł), nie mógł być mu przyznany zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 u.p.s., natomiast organ rozważał przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 u.p.s., niezależnego od dochodu. Wyjaśnił, że taki zasiłek może być przyznany wyłącznie "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a decyzja w tej sprawie ma charakter uznaniowy. Dysponując ograniczonymi środkami finansowymi na udzielenie świadczeń, organ musi dokonać gradacji potrzeb poszczególnych wnioskodawców, ponieważ ośrodek pomocy społecznej nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób i zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej wysokości. Przez szczególnie uzasadniony przypadek należy rozumieć sytuacje nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nienależące do zdarzeń codziennych. Ustalając, czy zachodzi taki przypadek w odniesieniu do skarżącego, organ I instancji podniósł, że Z. W. nie udokumentował w ogóle swoich wydatków, a więc nie ma podstaw do uznania, że jego sytuacja jest nadzwyczaj trudna. Poza tym organ wskazał, że osoba ubiegająca się o przyznanie pomocy społecznej powinna pokrywać wydatki związane z utrzymaniem także z własnych dostępnych jej środków. Z. W. otrzymał z ZUS czternastą emeryturę, za którą mógłby zakupić opał. Pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło służące do zaspokojenia choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb. W odwołaniu Z. W. ogólnie zakwestionował rozstrzygnięcie, zarzucił, że nie obliczono wydatków i ustalono zły dochód oraz nie ustalono potrzeb i oczekiwań. Podniósł, że piec c.o. zużywa 2,5 tony w sezonie razy 3.700 zł za tonę, co daje koszt 9.250 zł, odejmując dodatek 3000 zł, daje to kwotę 6250 zł. Poruszył też kwestię przyznanych mu w 2022 r. usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania i podzielając ustalenia i stanowisko organu I instancji zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję tego organu. Kolegium w szczególności podkreśliło, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna z własnych środków pokrywać żądane potrzeby, a pomoc społeczna nie może stanowić źródła stałego dochodu. Dodało, że skarżący i jego żona T. W. otrzymali dodatki węglowe po 3000 zł (razem 6000 zł), które zostały wypłacone w grudniu 2022r. Ponadto wyjaśniło, że Gmina oferuje węgiel po preferencyjnej cenie 1.890 zł za tonę, po półtorej (1,5) tony na gospodarstwo domowe. Z informacji uzyskanej od organu I instancji wynika, że z oferty takiej skorzystała żona skarżącego, która zakupiła 1,5 tony węgla w tej cenie za kwotę 2.835 zł - z oferty tej może skorzystać także skarżący. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Z. W. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając, że organy nie uznały jego sytuacji za szczególny przypadek, choć skarżący posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności, nie ustaliły całości wydatków, w tym na pokrycie kosztów opieki (bowiem z przyznawanych przez organ usług opiekuńczych nie korzysta, nie ustalono też kosztów zakupu węgla – nawet przy przyjęciu, że jest to kwota preferencyjna 1890 zł to za 2,5 tony wynosi ona 4725 zł, a więc przyznany mu dodatek węglowy (3000 zł) tej kwoty nie pokryje, organ nie przeprowadził też aktualnego wywiadu opierając się na wywiadach sprzed wielu lat. W piśmie procesowym z dnia 30 czerwca 2023r., ustanowiona dla skarżącego w ramach prawa pomocy pełnomocnik radca prawny M. K. poparła jego skargę i argumentację, zarzucając wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 80, 77 § 1 i 8 § 1 k.p.a. oraz art. 41 pkt 1 u.p.s. Organy powinny dokładnie ustalić sytuację materialną życiową skarżącego, a nie ograniczyć się do danych zawartych w "Informacji". Organy nie uwzględniły też sytuacji gospodarczej w kraju, która ma bezpośredni wpływy na sytuację życiową i ekonomiczną skarżącego. Chodzi o znaczny wzrost cen węgla w 2022r. (ponad dwukrotny) i wysoką inflację. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz. 259), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w takim zakresie Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji będącej przedmiotem skargi (art. 145 § 1 p.p.s.a.), a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, ani procesowego w istotnym stopniu. Bezsporne jest, że dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie pomocy społecznej przekroczył kryterium dochodowe tj. 776 zł, a więc nie było możliwe przyznanie mu zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s., gdyż warunkiem wskazanym w tym przepisie jest, by kryterium nie zostało przekroczone. Organy obu instancji zasadnie badały, czy należy przyznać skarżącemu pomoc pieniężną na podstawie art. 41 u.p.s., a więc w formie specjalnego zasiłku celowego, niezależnego od kryterium dochodowego. Prawidłowo i obszernie wyjaśniły, że przyznanie takie świadczenia na podstawie tego przepisu jest możliwe wyłącznie w sytuacjach nadzwyczajnych, wyjątkowo trudnych, kwalifikowanych jako "szczególnie uzasadniony przypadek". Wyjaśniły, że pojęcie to należy odnosić do sytuacji nagłych nieprzewidywalnych. Słusznie organy podkreśliły, że decyzja w sprawie specjalnego zasiłku celowego wydawana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak to wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Podkreślić należy, że konstrukcja uznania administracyjnego nie zwalnia organu z zachowania standardów procedury administracyjnej. Organ działający w ramach uznania administracyjnego jest zatem obowiązany, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą również na organie drugiej instancji, który, stosownie do dyspozycji art. 136 k.p.a., może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe. Uznanie nie oznacza zatem dowolności i podlega sądowej kontroli. Kontrola ta nie dotyczy jednak celowości podjętej przez organ decyzji (o przyznaniu bądź o odmowie przyznania świadczenia), lecz tego, czy organ przeprowadził wyczerpujące wszechstronne postępowanie wyjaśniające (zgodnie z art. 7, 77 i 80 k.p.a.), czy uwzględnił wszystkie zgromadzone materiały i czy przedstawił swój tok rozumowania i logiczną, jasną motywację w uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.). Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że organy granic przysługującego im uznania nie przekroczyły. Wbrew zarzutom skargi, postępowanie dowodowe przeprowadzono w możliwie najpełniejszym zakresie. Jest bezsporne, że kontakt bezpośredni ze skarżącym jest utrudniony ze względu na rodzaj jego schorzeń (o charakterze psychicznym). Organ w tej sytuacji wezwał więc go do dostarczenia "informacji w sprawie aktualnej sytuacji rodzinnej, dochodowej, zdrowotnej, mieszkaniowej oraz o dostarczenie odcinka emerytury za październik 2022r.". Organ zwrócił się o "jasną, przejrzystą informację, która pozwoli na ustalenie jego sytuacji faktycznej, której nie będzie następnie kwestionował". (k.4 akt I instancji). W oparciu o nadesłane przez skarżącego dokumenty organ I instancji ustalił jego sytuację materialną i życiową, a organ odwoławczy ponadto zwrócił się do organu I instancji o wskazanie dodatkowych informacji (k.5 akt II instancji). Można zgodzić się ze skarżącym i jego pełnomocnikiem, że organ mógł bardziej szczegółowo sporządzić uzasadnienie i ewentualnie podjąć więcej czynności wyjaśniających (art. 136 k.p.a.), jednak w ocenie Sądu braki w tym zakresie nie są na tyle istotne, by mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a tylko takie mogą stanowić podstawę uwzględnienia skargi stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. Jak bowiem wynika z uzasadnienia - podstawową, niekwestionowaną okolicznością odmowy przyznania zasiłku było to, że skarżący i jego żona na sezon 2022/2023 otrzymali w grudniu 2022r. dodatki węglowe w łącznej kwocie 6 tys. zł, a dodatkowo żona skarżącego zakupiła 1,5 tony węgla po niższej preferencyjnej cenie. Mając na uwadze, że skarżący mieszka razem z żoną w jednym budynku ogrzewanym jednym piecem c.o., należy za trafne uznać stanowisko organu, że w tej sytuacji pozostałą kwotę środków pieniężnych na zakup węgla, skarżący mógł zabezpieczyć we własnym zakresie. Organ I instancji wyjaśnił, że ze względu na ograniczone środki finansowe, nie ma możliwości pomóc wszystkim osobom ubiegającym się o nią w pełnym zakresie. Pomoc udzielana jest w pierwszej kolejności tym, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, a do takich obecnie nie należy sytuacja Z. W. W konsekwencji ocena organu, że sytuacja materialna i życiowa skarżącego nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku", rozumianego jako sytuacja drastyczna, nadzwyczaj ciężka, została – wbrew zarzutom skargi - przekonująco umotywowana. W związku z powyższym Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Dodać należy, że skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na wniosek organu o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym i brak sprzeciwu skarżącego. Natomiast w zakresie wniosku ustanowionego w ramach prawa pomocy pełnomocnika skarżącej, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019r. poz. 68 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie". Zgodnie z § 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia - koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia (pkt 1) oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu (pkt 2). Stosownie zaś do § 4 ust. 1 - opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4 (...) i zgodnie z § 21 ust. 1 lit. c - opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnymi "w innej sprawie" (do takiej należy niniejsza sprawa) wynoszą 240 zł. Należy podnieść, że wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2023r. (sygn. akt SK 53/22) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że "§ 4 ust. 1 rozporządzenia w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej, niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r., poz. 265, ze zm.) dalej jako "rozporządzeniem z 22 października 2015r.", wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Wyrok ten wszedł w życie z dniem ogłoszenia, czyli 4 maja 2023r. Jego konsekwencją jest przyznawanie - od tego dnia - radcom prawnym, ustanowionym w ramach prawa pomocy, wynagrodzenia w minimalnej wysokości przewidzianej dla tego samego rodzaju spraw dla radców prawnych ustanowionych z wyboru (we własnym zakresie), a więc na podstawie rozporządzenia z 22 października 2015r. Zgodnie zaś z § 14 ust. 1 lit. c tego rozporządzenia – stawka minimalna dla radcy prawnego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w I instancji "w innej sprawie" wynosi 480 zł. Kwota ta, powiększona – zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016r. - o stawkę należnego podatku od towarów i usług (23%), wynosi 590,40 zł.