III SA/Kr 490/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Michna Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 sierpnia 2023 roku sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 18 stycznia 2023 r., nr SKO.NP/4115/426/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 18 stycznia 2023r., nr SKO.NP/4115/426/2022 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. Kierownika Centrum Usług Społecznych w T. z dnia 28 października 2022r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania I. K. (dalej: "skarżąca", "wnioskodawczyni") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem M. K. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu 17 października 2022r. skarżąca zwróciła się do CUS w T. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem ur. 12 października 2008 r., legitymującym się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 20 czerwca 2022r. o zaliczeniu syna wnioskodawczyni do osób niepełnosprawnych do dnia 12 października 2024r. ze stwierdzeniem, że jego niepełnosprawność datuje się od wczesnego dzieciństwa. Przyczyną niepełnosprawności syna wnioskodawczyni są choroby oznaczone symbolem 12-C, tzn. całościowe zaburzenia rozwojowe, powstałe przed 16 rokiem życia, z utrwalonymi zaburzeniami interakcji społecznych lub komunikacji. Decyzją z dnia 28 października 2022r.,organ I instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ pomocowy wskazał, że w toku prowadzonego postępowania ustalono, że wnioskodawczyni pobiera z Ukrainy świadczenie z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem od momentu postawienia diagnozy o autyzmie dziecka, tj. od 3 lat do nadal, co wyklucza przyznanie ww. wnioskowanego świadczenia. Nadto organ wskazał, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją wnioskodawczyni z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem. Jednocześnie podano, że zakres opieki, jaką pełni matka niepełnosprawnego nie wyklucza możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy na umowę zlecenie. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca, zarzucając organowi błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022r. poz. 615, dalej jako: "u.ś.r."), polegającą na pominięciu celów ww. ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą świadczenia na niepełnosprawne dziecko, przyznane jej na Ukrainie, stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosła o uwzględnienie odwołania i uchylenie w całości decyzji organu I instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 18 stycznia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu powołano się m.in. na treść art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5, art. 24 ust. 2 u.ś.r., art. 26, art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2022 r. poz. 583 ze zm., dalej: "u.o.p.") i wskazano, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwójką dzieci. Rodzina wynajmuje mieszkanie na parterze pod adresem ul. [...] w T. Skarżąca ma również trójkę dorosłych dzieci, mieszkających oddzielnie. Ww. nie podejmuje zatrudnienia od 11-12 lat. Źródłem utrzymania jej rodziny jest wynagrodzenie męża, który pracuje w Polsce, jako kierowca oraz zasiłek pielęgnacyjny i 500+. Jednocześnie ustalono, że ww. pobiera świadczenie z Ukrainy, przyznane z tytułu opieki nad synem od 3 lat tj. od postawienia diagnozy, do nadal. Dziecko wnioskodawczyni, według diagnozy jest dzieckiem autystycznym. Zwrócono uwagę, że w aktach sprawy znajduje się opinia dotycząca kompleksowej oceny psychologiczno-pedagogicznej rozwoju dziecka, wydana przez [...] Radę Miejską Departament Edukacji i Nauki Inkluzywne Centrum Zasobów Rejonu [...] Miasta Z. z dnia 14 września 2021r. Niniejsza opinia została przetłumaczona na język polski w dniu 10 listopada 2021r. przez tłumacza przysięgłego języka ukraińskiego. Z jej treści wynika, że dziecko wnioskodawczyni na dzień wydania opinii uczęszczało w Ukrainie do [...] Ogólnokształcącej Szkoły Średniej nr [...], obwód Z., m. Z. Nadto w ramach informacji o stanie zdrowia dziecka podano diagnozę medyczną tj. F84.0, komplikacje przy adaptacji socjalnej, skolioza odcinka piersiowo-lędźwiowego, płaskostopie. Kolejno w jej treści odnotowano ocenę rozwoju fizycznego dziecka, rozwoju mowy dziecka, strefy poznawczej, strefy emocji i woli. Podsumowując wskazano u dziecka autyzm dziecięcy, połączony z zaburzeniami intelektualnymi w stopniu umiarkowanym, zaburzeniami mowy, strefy emocji, funkcji komunikacji, społecznych form zachowania, a ponadto zaburzenia układu kostno-mięśniowego. Wreszcie zalecono program edukacyjny, nauczanie zgodnie z programem zakładu oświaty, ogólnej średniej z zastosowaniem składnika korekcyjno-rozwojowego dla dzieci z zaburzeniami intelektualnymi w stopniu umiarkowanym, z zaburzeniami autystycznymi. Nadto w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 25 października 2022r. w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni odnotowano, że jej syn uczęszcza do [...] klasy w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w T. Jednocześnie pracownik socjalny wskazał zakres czynności opiekuńczych, wykonywanych przez matkę niepełnosprawnego syna, obejmujący: pomoc w utrzymywaniu higieny osobistej (pokazywanie przez matkę, jak wykonuje się poszczególne czynności związane z higieną np. mycie zębów), pomoc przy kąpieli, ubieraniu i rozbieraniu się (dziecko samo jest w stanie włożyć ubranie, ale musi być przygotowane w odpowiedniej kolejności przez matkę), przygotowywanie posiłków i ich podawanie, dbanie o czystość w mieszkaniu, transport do lekarza i do szkoły, podawanie leków, wspólne spędzanie wolnego czasu (spacery każdego dnia po zajęciach). Wnioskodawczyni deklaruje, że zabezpiecza wszystkie podstawowe i bieżące potrzeby syna, zapewnia wsparcie i pomoc we wszystkich sprawach i czynnościach dnia codziennego. SKO w Tarnowie wskazało, że z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa wynika jednoznacznie, że wymogi wobec osób wnioskujących, np. o świadczenie pielęgnacyjne, są tożsame jak dla obywateli Polski z wyłączeniem warunku posiadania wskazanej karty pobytu. Jedną z zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, jest ta wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r., zgodnie z którym to przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Organ II instancji podał, że treści wywiadu środowiskowego z dnia 25 października 2022r. oraz z oświadczenia wnioskodawczyni (uprzedzonej o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań) - osoby sprawującej opiekę i ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, zawartego w piśmie z dnia 25 października 2022r., pobiera ona już na terenie Ukrainy świadczenie związane z opieką nad osobą tej opieki wymagającą tj. synem. W takiej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego, świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad tą samą osobą w Polsce tj. synem wnioskodawczyni - nie przysługuje z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 6 u ś.r. Podano, że obowiązująca umowa dwustronna z Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym nie stanowi inaczej, gdyż w ogóle nie obejmuje świadczeń rodzinnych. Nadto SKO w Tarnowie dodało, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zawiera stosowne pouczenie oraz oświadczenie wnioskodawcy, że członkowi rodziny, czyli także wnioskodawcy nie przysługuje na dziecko świadczenie pielęgnacyjne za granicą - podpisanie wniosku zawierającego ww. pouczenie/oświadczenie jest realizacją ww. zapisu ustawowego i jest wiążące dla organu właściwego. Wskazano, że oświadczenie to widniało we wniosku (formularzu SR-5) z dnia 13 października 2022r., złożonym przez wnioskodawczynię i przez nią podpisane. W ocenie organu, takie rozwiązanie ma służyć uniknięciu przypadku jednoczesnego pobierania świadczenia o tym samym charakterze w związku z opieką nad tą samą osobą w dwóch różnych Państwach. Tym samym, w opisanej sytuacji, zachodzi negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma w tym zakresie znaczenia, czy ww. opiekun faktycznie pobiera określone świadczenie, bowiem w ww. przepisie mowa jest wyłącznie o uprawnieniu do takiego świadczenia. Zdaniem organu II instancji, w aktach sprawy zalegają opisane wyżej dowody, wskazujące na pobieranie przez ww. na terenie Ukrainy, świadczenia przyznanego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem. Z tych też powodów stwierdzono, że ww. mogłaby ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne w Polsce, jedynie po uprzedniej rezygnacji z analogicznego świadczenia w Ukrainie, do którego, jak ustalono, jest uprawniona i jednocześnie je pobiera. W świetle powyższego odmówiono ww. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca ww. decyzji zarzuciła naruszenie: - art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że skoro skarżąca jest uprawniona za granicą do świadczenia na niepełnosprawne dziecko, to nie przysługuje jej prawo do wnioskowanego świadczenia podczas, gdy językowa wykładania ww. przepisów powinna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała na stan faktyczny sprawy, powołała się na treść przepisów, mających zastosowanie w sprawie i argumentowała, że jako matka niepełnosprawnego dziecka, mieści się w katalogu podmiotów, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. W świetle powyższego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji organu I instancji, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonej decyzji. W konsekwencji wniesiono o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 18 stycznia 2023r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia 28 października 2022r., w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022r. poz. 615 ze zm.) w związku z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2022r. po. 583 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się m.in. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto, na mocy art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Powołany art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. wprowadzono, w brzmieniu obecnie obowiązującym, ustawą z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548). Zgodnie z uzasadnieniem projektu do tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. w przypadku, gdy na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do pobierania świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 lipca 2023r., sygn. akt II SA/Gl 438/23). Z kolei z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615), odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Podkreślić należy, że w kontrolowanej sprawie, skarżąca wnioskowała o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem ur. 12 października 2008r., legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwójką dzieci. Rodzina mieszka w wynajmowanym mieszkaniu. Ponadto skarżąca nie podejmuje zatrudnienia od 11-12 lat, ma jeszcze trójkę dorosłych dzieci, mieszkających oddzielnie. Źródłem utrzymania jej rodziny jest wynagrodzenie męża, który pracuje w Polsce, jako kierowca oraz zasiłek pielęgnacyjny i 500+. W sprawie ustalono także, że skarżąca pobiera świadczenie z Ukrainy przyznane z tytułu opieki nad synem od 3 lat tj. od postawienia diagnozy, do nadal. W aktach sprawy znajdują się również dokumenty, wskazujące na stan zdrowia syna skarżącej. W przedmiotowej sprawie, należy zwrócić uwagę na treść wywiadu środowiskowego z dnia 25 października 2022r. Z zawartego tam oświadczenia skarżącej, uprzedzonej o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań wynika, że pobiera ona już na terenie Ukrainy świadczenie związane z opieką nad osobą tej opieki wymagającą, tj. synem. Z tych względów organ II instancji prawidłowo uznał, że skarżącej nie przysługuje już świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem w Polsce i odmówił jej przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. Ponadto słusznie organ zwrócił uwagę, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zawiera stosowne pouczenie oraz oświadczenie wnioskodawcy, że członkowi rodziny nie przysługuje na dziecko świadczenie pielęgnacyjne za granicą - podpisanie wniosku zawierającego ww. pouczenie/oświadczenie jest realizacją. zapisu ustawowego i jest wiążące dla organu właściwego. Wskazanie to dotyczy wszystkich świadczeń rodzinnych. Nie budzi wątpliwości, że przedmiotowe oświadczenie widniało w złożonym przez skarżącą wniosku (formularzu SR-5) z dnia 13 października 2022r. i zostało przez nią podpisane. Podkreślić należy, że Polska wraz z Ukrainą w dniu 18 maja 2012r. w Kijowie zawarły umowę o zabezpieczeniu społecznym. Stosuje się ją w odniesieniu do Ukrainy do ustawodawstwa o powszechnym państwowym ubezpieczeniu społecznym, które dotyczy choroby (czasowej niezdolności do pracy), ciąży oraz porodu (macierzyństwa), wypadków przy pracy, chorób zawodowych, oraz/lub śmierci z tych przyczyn, bezrobocia, emerytur oraz rent z tytułu: inwalidztwa, utraty żywiciela, wysługi lat zgodnie z ustawodawstwem o powszechnym państwowym ubezpieczeniu emerytalnym, zasiłku pogrzebowego. Zakresem tej umowy nie zostały objęte świadczenia rodzinne, w tym świadczenie pielęgnacyjne, do których wyłączne zastosowanie znajdują regulacje zawarte w przepisach u.ś.r., zważywszy na treść art. 26 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 lipca 2023r., sygn. akt II SA/Gl 438/23). W świetle powyższego, należy zgodzić się z organem II instancji, że obowiązująca umowa dwustronna z Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym nie obejmuje świadczeń rodzinnych, a takie rozwiązanie ma służyć uniknięciu przypadku jednoczesnego pobierania świadczenia o tym samym charakterze w związku z opieką nad tą samą osobą w dwóch różnych Państwach. W konsekwencji, w badanej sprawie zachodzi negatywna przesłanka przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego, co potwierdzają dowody, zgromadzone w aktach sprawy, wskazujące na pobieranie przez skarżącą na terenie Ukrainy świadczenia, przyznanego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem. W tych realiach sprawy, Sąd uznał, że organ dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego i doszedł do niewadliwych wniosków, co do braku podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.