I SA/Bk 221/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło, asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 7 kwietnia 2023 r., nr 2001-IEE.7192.20.2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę. I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: 1. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku (dalej powoływany jako NPUS, organ egzekucyjny) prowadził egzekucję na podstawie własnych tytułów wykonawczych o nr: 2003-SW.522.4188.2016, 2003-SW.522.4189.2016, 2003-SW.522.4191.2016, 2003-SW.522.4192.2016, 2003-, SW.522.4193.2016, 2003-SW.522.4194.2016, 2003-SW.522.4196.2016, 2003-SW.522.4197.2016, 2003-SW.522.4199.2016 i 2003-SW.522.4200.2016 z 23 września 2016 r. wystawionych na zobowiązanego H. J. i B. J. – jako małżonkę zobowiązanego), odpowiadającą za zobowiązania męża majątkiem wspólnym. 2. Zawiadomieniem z 8 marca 2021 r. nr 2003-SEE.711.30435124.2021 zajęta została należąca do A. J. nieruchomość w postaci spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w B. przy ul. [...]. Podstawą zajęcia nieruchomości był wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku I Wydziału Cywilnego sygn. akt I ACa 685/19 z 15 września 2020 r., zmieniający zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku z 1 lipca 2019 r. sygn. akt I C 1167/18 w ten sposób, że Sąd uznał za bezskuteczną względem Skarbu Państwa - Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku czynność prawną w postaci umowy darowizny i umowy użyczenia, zawartych 26 lipca 2013 r. aktem notarialnym rep. A nr [...], mocą których B. J. i H. J. darowali A. J. ww. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w celu zaspokojenia przysługujących powodowi w stosunku do H. J. zaległości podatkowych w tym: podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r., 2013 r. i 2014 r., w podatku od towarów i usług za trzeci i czwarty kwartał 2012 r., drugi i trzeci kwartał 2013 r. oraz pierwszy, drugi i czwarty kwartał 2014 r. 3. W wyniku przeprowadzonej 25 stycznia 2023 r. pierwszej licytacji organ egzekucyjny sprzedał nieruchomość za kwotę 213.000,00 zł. 4. Postanowieniem z 25 stycznia 2023 r. nr 2003-SEE.711.58.6.2022.13, sprostowanym postanowieniem z 22 lutego 2023 r. nr 2003-SEE.711.58.6.2022.19, organ egzekucyjny udzielił przybicia na rzecz licytanta. 5. Pismem z 24 stycznia 2023 r. B. J. (dalej powoływana także jako skarżąca) wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego, tj. licytacji nieruchomości, którą stanowi spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w B. przy ul. [...]. W uzasadnieniu wskazała, że nie jest zobowiązaną do spłaty długów H. J., z którym ma ustanowioną rozdzielność majątkową oraz nie otrzymała tytułów wykonawczych. Podniosła, że licytacja mieszkania doprowadzi do trudnej sytuacji życiowej dwóch rodzin. 6. Postanowieniem z 15 lutego 2023 r. nr 2003-SEE.7113.3.3.2023.2 organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w zakresie ww. wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. 7. W następstwie zażalenia wniesionego przez skarżącą, postanowieniem z 7 kwietnia 2023 r., nr 2001-IEE.7192.20.2023, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej powoływany jako DIAS, organ odwoławczy) utrzymał w mocy ww. postanowienie. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie istniały podstawy do prowadzenia egzekucji do przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej majątek wspólny małżonków. Stwierdził, że tytuły wykonawcze zgodnie z art. 27c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej jako: u.p.e.a.) zostały skierowane przeciwko małżonkom. Podkreślił jednak, że wystawienie tytułu wykonawczego na oboje małżonków w przypadku kierowania egzekucji obowiązków ciążących na jednym z nich do majątku wspólnego, nie oznacza, że małżonek niebędący zobowiązanym, przy wyraźnym odróżnieniu jego statusu od statusu zobowiązanego przez ustawodawcę, ma takie same uprawnienia w postępowaniu jak małżonek, będący zobowiązanym. DIAS wyjaśnił, że jeśli ustawa posługuje się wyłącznie pojęciem zobowiązanego w zakresie określonego uprawnienia prawnoprocesowego, to nie można pojęcia tego rozszerzać także na jego małżonka, choćby czynności egzekucyjne dotykały jego praw wynikających ze wspólności ustawowej. W zgodzie z powyższym organ odwoławczy uznał, że skarżąca nie jest zobowiązaną. Egzekucja, w toku której zajęto majątek wspólny, dotyczyła bowiem niewykonania obowiązku przez H. J. Zdaniem DIAS nie przysługiwało więc skarżącej prawo do zainicjowania postępowania w przedmiocie umorzenia prowadzonego do H. J. postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy podniósł również, że jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z 29 marca 2021 r. skarżąca wystąpiła o wyłączenie spod egzekucji przedmiotowego lokalu mieszkalnego, wskazując na zawartą w 2016 r. małżeńską rozdzielność majątkową. Postanowieniem nr 2003-SEE.711.469.2021 z 13 kwietnia 2021 r. NPUS, w oparciu o art. 38 § 1 i § 2 u.p.e.a. odmówił wyłączenia spod egzekucji ww. nieruchomości, wskazując, że dochodzone należności pochodzą z okresu sprzed ustanowienia rozdzielności majątkowej. DIAS utrzymał w mocy wskazane postanowienie. Zdaniem organu odwoławczego należy przyznać rację organowi egzekucyjnemu, że zagadnienia podnoszone przez skarżącą we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego były już przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu. Odnosząc się do argumentów dotyczących trudnej sytuacji życiowej związanej z utratą mieszkania DIAS wskazał, że kwestie te mogły być podnoszone wyłącznie prze zobowiązanego H. J. we wniosku o zwolnienie rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji na podstawie art. 13 u.p.e.a. Skarżąca nie jest zaś zobowiązanym w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. 8. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, B. J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając postanowienie w całości, zarzuciła rażące naruszenie: 1) art. 9 w zw. z art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej jako: k.p.a.) poprzez brak należytego i wyczerpującego poinformowania o okolicznościach faktycznych i prawnych a w konsekwencji przeprowadzenie w dniu 25 stycznia 2023 roku licytacji nieruchomości, którą stanowi spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w B. przy ulicy [...] bez uprzedniego merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 24 stycznia 2023 roku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, przez co skarżąca, jako współmałżonek zobowiązanego, poniosła szkodę z powodu nieznajomości prawa bowiem organ nie udzielił jej niezbędnych wyjaśnień, co podważyło zasadę zaufania do organów władzy publicznej. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że jako osoba nie posiadająca wykształcenia prawniczego, nie mająca doświadczenia, czy to zawodowego czy "praktycznego" w uczestniczeniu w administracyjnym oraz egzekucyjnym, ale przede wszystkim – kierująca się zasadą zaufania do władzy publicznej, na skutek przedmiotowego postanowienia, poniosła szkodę oraz doszło do pokrzywdzenia jej interesów. Wskazała, że nie została poinformowana, że złożenie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie zawiesza trwającego równolegle postępowania egzekucyjnego oraz będącej jego następstwem licytacji nieruchomości. Podniosła, że organ w trakcie prowadzenia licytacji nie poinformował też o złożonym przez skarżącą wniosku, stwierdzając niezgodnie ze stanem faktycznym, że nie wniesiono skarg i zażaleń. Następstwem powyższego było w ocenie skarżącej pokrzywdzenie jej interesu poprzez doprowadzenie do licytacji nieruchomości, którą stanowi spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w B. przy ulicy [...]. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia z uwagi na naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. 9. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. 10. Wraz z pismem z 1 października 2023 r. skarżąca przedłożyła pismo dłużnika (ściśle: zobowiązanego H. J. – dopisek sądu) wraz z załącznikami. W jego treści H. J. zakwestionował legalność procedur zastosowanych przez organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym. Do pisma załączono skargę z 5 sierpnia 2018 r., pismo z 9 września 2019 r., zawiadomienia o zajęciu z 27 czerwca 2018 r. oraz artykuł pochodzący ze strony internetowej www.prawo.pl. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. 2. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. 3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 4. Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie DIAS z 7 kwietnia 2023 r., nr 2001-IEE.7192.20.2023, którym organ ten utrzymał w mocy postanowienie NPUS z 15 lutego 2023 r. nr 2003-SEE.7113.3.3.2023.2 o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w zakresie wniosku z 24 stycznia 2023 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego, tj. licytacji nieruchomości, którą stanowi spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w B. przy ul. [...]. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast stosownie do treści art. 61a § 1 zd. pierwsze k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zdaniem organów powołane art. 61a § 1 zd. pierwsze k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. miały zastosowanie w sprawie, gdyż skarżąca nie jest osobą uprawnioną do złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a to z uwagi na treść art. 59 § 4 zd. pierwsze u.p.e.a., bowiem skarżąca nie jest zobowiązaną w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a., lecz małżonką zobowiązanego. Jak stanowi art. 59 § 4 zd. pierwsze u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na żądanie zobowiązanego, wierzyciela albo z urzędu. Natomiast w myśl art. 1a pkt 20 u.p.e.a. przez zobowiązanego rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. 7. Niewątpliwie skarżąca nie jest zobowiązanym, lecz małżonką zobowiązanego H. J. Nie budzi wątpliwości, że dochodzone w egzekucji obowiązki ciążą na H. J., a tytuły wykonawcze zostały wystawione również na skarżącą jako małżonkę zobowiązanego zgodnie z obowiązującym wówczas art. 27c u.p.e.a. Wystawienie tytułów wykonawczych również na skarżącą umożliwiło prowadzenie egzekucji z majątku wspólnego H. J. i skarżącej, nie zmieniając faktu, że zobowiązanym pozostał wyłącznie mąż skarżącej. Rację ma DIAS, że u.p.e.a. rozróżnia status zobowiązanego i jego małżonka w postępowaniu egzekucyjnym. 8. Wobec powyższego zasadnie organy uznały, że żądanie zostało wniesione przez osobę nieuprawnioną, co winno skutkować odmową wszczęcia postępowania w tym zakresie. 9. Organy zwróciły także uwagę na fakt, że wnioskiem z 29 marca 2021 r. skarżąca wystąpiła o wyłączenie spod egzekucji lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w B. przy ul. [...], wskazując na zawartą w 2016 r. małżeńską rozdzielność majątkową. Postanowieniem nr 2003-SEE.711.469.2021 z 13 kwietnia 2021 r. NPUS, w oparciu o art. 38 § 1 i § 2 u.p.e.a. odmówił wyłączenia spod egzekucji ww. nieruchomości, wskazując, że dochodzone należności pochodzą z okresu sprzed ustanowienia rozdzielności majątkowej. DIAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadnione było więc także wyjaśnienie organów, że zagadnienia podnoszone przez skarżącą we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego były już przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu. 10. Ponadto należy wskazać, że skoro skarżąca nie była legitymowana do złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, to nie można rozpatrywać jej wniosku jako wniesionego skutecznie, a wobec tego wniosek ten nie wywoływał jakichkolwiek skutków procesowych. Przy tym winno się uwzględnić, że rozstrzygnięcie organów miało formalny charakter, w związku z czym nie ma podstaw do oceny czy istniały podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego, a tym bardziej czy licytacja nieruchomości położonej w B. przy ul. [...] mogła być zgodnie z prawem prowadzona czy też istniały prawne przeszkody w tym zakresie, nie jest to bowiem przedmiotem niniejszej sprawy. 11. W kontekście podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 8 i 9 k.p.a. należy stwierdzić, że zasada informowania stron w powiązaniu z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu nie powinna być utożsamiana z udzielaniem stronom pomocy prawnej czy zastępowaniem ich aktywności poprzez instruowanie o wyborze optymalnego sposobu postępowania (por. wyrok NSA z dnia 3 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 1544/18, powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W takich zaś kategoriach należałoby kwalifikować oczekiwanie strony w zakresie informacji czy wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego zawiesza trwające postępowanie i licytację nieruchomości. Przy tym nie ma podstaw do uznania, że strona poniosła jakąkolwiek szkodę z uwagi na brak powyższej informacji. Niezależnie od tego czy taka informacja byłaby udzielona czy też nie, oczekiwany przez skarżącą skutek w postaci zawieszenia postępowania egzekucyjnego i licytacji nieruchomości by nie zaistniał. 12. W przedmiocie złożonego przez skarżącą do akt sprawy sądowoadministracyjnej pisma zobowiązanego H. J. należy wskazać, że autor pisma nie posiada statusu strony w rozpoznawanej sprawie. Uznając jednak, że skarżąca – składając pismo swojego męża – podziela stanowisko w nim zawarte, należy wyjaśnić, że przedmiot kontroli w rozpoznawanej sprawie nie obejmuje prawidłowości całego postępowania egzekucyjnego skierowanego do majątku zobowiązanego H. J. oraz majątku wspólnego jego oraz skarżącej. Istota sprawy ogranicza się wyłącznie do kwestii możliwości złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego przez skarżącą niemającą statusu zobowiązanej, lecz status małżonki zobowiązanego. Względy stojące za prawidłowością oceny DIAS znalazły zaś swoje odzwierciedlenie powyżej, natomiast ocena prawidłowości innych działań organu egzekucyjnego wykraczałaby poza przedmiot niniejszej sprawy, w której zaskarżone zostało konkretne postanowienie DIAS dotyczące wyłącznie kwestii wpadkowej w ramach postępowania egzekucyjnego. 13. W tym stanie rzeczy, uznając za chybione zarzuty skargi i stwierdzając brak innych naruszeń prawa warunkujących uchylenie zaskarżonego postanowienia, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.