II SA/Po 435/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 maja 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480;- zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 maja 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 05 kwietnia 2023 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania A. K. (dalej również jako: "wnioskodawca" albo "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem M. K.. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że wnioskiem z dnia 21 marca 2023 r. A. K. zwrócił się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem M. K.. W toku prowadzonego postępowania ustalono, że wnioskodawca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wnioskodawca, pouczony o konieczności wystąpienia do organu rentowego z wnioskiem o zawieszenia prawa do renty i wstrzymaniem jej wypłaty celem usunięcia negatywnej przesłanki uniemożliwiającej przyznanie wnioskowanego świadczenia, wyjaśnił, że w jego przypadku pobieranie renty nie koliduje z przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na względzie Wójt Gminy [...] z dnia 05 kwietnia 2023 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. K.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję z dnia 05 kwietnia 2023 r. podzieliło stanowisko organu I instancji, że pobieranie przez wnioskodawcę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. K. reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: 1. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej jako: "K.p.a.") poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji, która obarczona jest wątpliwością natury materialnej oraz procesowej; 2. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez błędną oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie wyjaśnienie wszystkie okoliczności sprawy i przyjęcie, że brak zawieszenia prawa do renty bez zapewnienia organu, że to jedyna przesłanka stojąca na przeszkodzie do uzyskania wnioskowanego świadczenia przed stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a także poprzez braku uwzględnienia przy rozstrzyganiu interesu społecznego oraz słusznego interesu skarżącego, poprzez pominięcie celu, w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego; 3. art. 8, art. 9 oraz art. 79a K.p.a. poprzez zaniechanie skierowania do skarżącego przez organ odwoławczy pouczenia o konieczności złożenia wniosku o zawieszenie świadczenia przedemerytalnego; 4. art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej również jako: "ustawa" albo "u.ś.r"), poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, pobierania przez skarżącego renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskiem dowodowym z dnia 01 czerwca 2023 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentu – decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 maja 2023 r. na okoliczność ustalenia zawieszenia prawa skarżącego do pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy od dnia 01 czerwca 2023 r. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Równocześnie Kolegium wskazało, że skarżący w dniu 17 maja 2023 r. wystąpił z ponownym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem M. K., przedstawiając decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 maja 2023 r. o wstrzymaniu wypłaty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Decyzją z dnia 23 maja 2023 r. Wójt Gminy [...] odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, jednakże Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 07 czerwca 2023 r., nr [...], uchyliło decyzję z dnia 23 maja 2023 r. w całości i odmówiło przyznania skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 maja 2023 roku oraz przyznało A. K. świadczenie pielęgnacyjne od dnia 01 czerwca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1624 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Niniejszą sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 05 kwietnia 2023 r., w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. W ocenie organu odwoławczego za odmową przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia przemawiało uzyskiwanie przez niego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Kolegium wskazało, że umożliwiło skarżącemu wybór pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a rentą, a wobec braku jego dokonania niemożliwe stało się przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd powyższego stanowiska Kolegium nie podziela, a to z następujących względów. Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 Trybunału Konstytucyjnego orzeczono w pkt I, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zaś w pkt II orzeczono, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten opublikowany został w Dzienniku Ustaw w dniu 8 lipca 2019 r. (Dz.U.2019.1257) w związku z czym co najmniej od dnia 9 stycznia 2020 r., w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń nie obejmuje sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Przypomnieć bowiem trzeba, iż zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, przy czym w myśl art. 190 ust. 3 Konstytucji skutkiem prawnym stwierdzenia niezgodności aktu normatywnego z konstytucją jest utrata mocy obowiązującej tego aktu. Z powszechnego charakteru wyroków Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji i utraty mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP), wynika, że możliwość rozstrzygnięcia sprawy z pominięciem derogowanego przepisu odnosi się zasadniczo do wszystkich spraw, w których niekonstytucyjny przepis był podstawą orzeczenia o prawach osób uprawnionych, bez względu na to, kto i w jakim trybie zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z odpowiednim żądaniem. Na gruncie stanu faktycznego kontrolowanej sprawy nie jest przy tym konieczne czynienie rozważań dotyczących kwestii obowiązywania spornej regulacji w okresie pomiędzy ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a upływem wskazanego w nim terminu odroczenia utraty mocy obowiązującej sprzecznej z Konstytucja regulacji. Wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., uznać należy, że osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust.1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy. Zauważyć nadto należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, odroczył utratę mocy obowiązującej uznanego za niekonstytucyjny przepisu o 6 miesięcy uznając, że wydanie orzeczenia stwierdzającego niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją będzie skutkowało koniecznością poczynienia przez Skarb Państwa znacznych nakładów, które nie zostały ujęte w obowiązującej ustawie budżetowej. W związku z utratą mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nieodzowna stanie się wypłata świadczenia pielęgnacyjnego osobom znajdującym się w tożsamej sytuacji, jak skarżący w niniejszej sprawie. To zaś wymaga dokładnego oszacowania środków, które muszą być dodatkowo przeznaczone na wypłatę świadczeń pielęgnacyjnych osobom uprawnionym, a następnie ujęcie ich w ustawie budżetowej. Pomimo upływu wskazanego wyżej terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, prawodawca nie wprowadził w ustawie o świadczeniach rodzinnych jakichkolwiek regulacji ograniczających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, czy też możliwość jego uzyskania, dla sprawujących opiekę osób mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Podsumowując tą część rozważań stwierdzić należy, iż w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Sąd rozpoznający niniejszą skargę wyraża stanowisko, że osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy (tak wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r., sygn. I OSK 2052/21 oraz wyroki WSA w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. II SA/Po 758/20, z 16 grudnia 2021 r., sygn. II SA/Po 730/21 – wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query, dalej CBOSA). W ocenie Sądu w składzie orzekającym, z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, jedynie eliminującego treść normy prawnej uznanej przez Trybunał za sprzeczną z regulacjami rangi konstytucyjnej nie można wyprowadzić wniosku, by w następstwie tego wyroku doszło do ustanowienia uprawnienia do prawa wyboru korzystniejszego świadczenia pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy, czy też do ustanowienia obowiązku dokonywania takiego wyboru. Skarżący nie musiał, w opinii Sądu, występować do ZUS z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Jak wynika z powyższych rozważań Sądu, skarżący mógł ubiegać się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jednocześnie pobierając rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wypłata dwóch świadczeń naraz jawić się może jako pewne uprzywilejowanie. Zwrócić należy uwagę, że zdarzyć się może sytuacja, w której opiekun osoby niepełnosprawnej rezygnując z zatrudnienia nadal uzyskuje dochody z innych źródeł (np. z najmu mieszkania, papierów wartościowych itp.). Uprzywilejowanie to nie ma więc charakteru rażącego, a co więcej, do takiego uprzywilejowania pośrednio doprowadził Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku o sygn. SK 2/17, stwierdzając, że utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uprawniony do takiej renty ma po prostu prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność prawodawca. Po wyroku SK 2/17 nie uczyniono bowiem nic – co już podkreślono wyżej – aby wprowadzić ustawowe rozwiązania regulujące specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy więc przyjąć, że na chwilę obecną uprawnienia takich osób są takie, jak to wprost wynika z zestawienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. z sentencją wyroku SK 2/17. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżący mógł wystąpić o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się do wskazań zawartych w niniejszym uzasadnieniu oraz rozpozna ponownie wniosek skarżącego, mając w szczególności na uwadze stanowisko Sądu, że osoba pobierająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie musi z niej rezygnować aby uzyskać (jednocześnie pobierać) świadczenie pielęgnacyjne. Równocześnie Kolegium uwzględni fakt, że decyzją z dnia 07 czerwca 2023 r., nr [...], przyznało skarżącemu prawo świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 01 czerwca 2023 r. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej powyżej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265), zasądzając kwotę 480;- zł.