II SA/Bd 466/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 października 2023 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 14 marca 2023 r., nr SKO-92-188/23 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia 24 stycznia 2023 r., nr GOPS.515.72.2023DW.D W dniu [...] r. skarżąca złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy Ł. odmówił przyznania stronie dodatku węglowego, wskazując, że jest to kolejny wniosek złożony na ten sam adres zamieszkania. Poprzedni wniosek został złożony w dniu [...] r. Z tego względu stronie dodatek węglowy nie przysługuje. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ, wskazując na treść art. 2 ust. 3a-3b, ust. 3d-3e i ust. 6 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (dalej: "u.d.w.") stwierdził, że brak możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach do [...] r. stanowi warunek niezbędny do zastosowania przepisów art. 2 ust. 3d-3e u.w.d. W niniejszej sprawie kwestią kluczową jest stwierdzenie, że wniosek strony dotyczy tego samego adresu, na który przyznano już dodatek węglowy. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby strona wykazała się inicjatywą i wskazała organowi, że niemożliwe jest ustalenie odrębnego adresu w terminie do [...] r. oraz przedstawiła dokumentację potwierdzającą podjęcie kroków formalnych, prowadzących do wydzielenia odrębnego adresu. W toku przeprowadzonego wywiadu ustalono wręcz coś przeciwnego, tzn. że kwestia nadania nowego adresu nadal nie jest uregulowana. Wnioskodawczyni nie będzie podejmować starań celem wyodrębnienia lokalu i nadania nowego adresu. Organ podkreślił, że regulacja art. 2 ust. 3c-3e u.w.d., ma charakter wtórny względem stanu faktycznego, tzn. przewiduje możliwość przyznania dodatku wnioskodawcy, który zmierza do ustalenia odrębnego adresu, ale z przyczyn obiektywnych nie był w stanie tego dokonać do [...] r. W związku z powyższym, zdaniem Kolegium, w sprawie nie znajdowały zastosowania przepisy art. 2 ust. 3c-3e u.d.w. Jednocześnie Kolegium zauważyło, że zgodnie z art. 2 ust. 3b u.d.w., w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Wnioski złożone jako kolejne pozostawia się bez rozpoznania. Co do zasady więc w przypadku braku zastosowania w sprawie art. 2 ust. 3c-3e u.d.w., pozostawienie wniosku bez rozpoznania stanowi właściwą formę postępowania. [...] jednak, przepis powyższy znajduje zastosowanie wprost w przypadku, gdy w sposób jednoznaczny wniosek składa osoba tworząca odrębne gospodarstwo domowe pod tym samym adresem, a w sprawie w sposób ewidentny nie zachodzą przesłanki z art. 2 ust. 3c-3e u.w.d. W innym przypadku przepis nie rozstrzyga wprost, czy właściwą formą jest pozostawienie wniosku bez rozpoznania, czy jednak, z uwagi na dokonywanie pewnej oceny, chociażby w kontekście spełnienia przesłanek z art. 2 ust. 3c-3e u.w.d., rozstrzygnięcie sprawy winno przybrać formę decyzji administracyjnej. Wzgląd na interes strony nie przemawia za uznaniem, że wydanie decyzji stanowi działanie bezpodstawne, naruszające postanowienia ustawy. Z punktu widzenia strony postępowania, zapewnia ono gwarancje możliwości ochrony jej praw. Z tego względu Kolegium nie uznało za konieczne wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W skardze skarżąca podała, że ma 79 lat, jest emerytką o niskich dochodach i jak dotąd nigdy nie ubiegała się o jakąkolwiek pomoc z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Wskazała, że pod adresem, pod którym zamieszkuje prowadzone są dwa odrębne gospodarstwa domowe. Skarżąca z urzędu gminy otrzymała informację że Wójt nie jest organem odpowiedzialnym za numerację lokali w budynkach mieszkalnych oraz innych obiektach, którym nadaje się numery. Na gminie spoczywa jedynie obowiązek ustalenia numerów porządkowych. Numerację poszczególnych lokali ustalają zarządcy nieruchomości. Oznaczeniem poszczególnych lokali w budynku następuje w procedurze wyodrębnienia lokali w budynku w wyniku procedury przeprowadzonej przez starostę. W związku z powyższym niemożliwe jest przez Wójta Gminy Ł. nadanie numeru porządkowego dla lokalu wskazanego we wniosku. Skarżąca podniosła, że w sprawie został przeprowadzony wywiad środowiskowy, z którego została sporządzona notatka służbowa. W ocenie skarżącej, z przeprowadzonego wywiadu wynika, że spełnia ona warunki przyznania dodatku węglowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślenia wymaga, że przed wydaniem wyroku Sąd umożliwił skarżącej pisemne wypowiedzenie się w sprawie, wyznaczając jej 10- dniowy termin. Oceniając zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że naruszają one prawo. Spór w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do tego, czy organ zasadnie odmówił skarżącej prawa do dodatku węglowego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym. Stosownie do art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia [...] r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 u.d.w. Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.). Na mocy przepisów nowelizujących ustawodawca zdecydował, że w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (art. 2 ust. 3a u.d.w.). W sytuacji gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (art. 2 ust. 3b u.d.w.). Z kolei zgodnie z art. 2 ust. 3c u.d.w. w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia [...] r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. Natomiast art. 2 ust. 3d u.d.w. stanowi, że w przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji, bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji. W sytuacji gdy w lokalu, o którym mowa w ust. 3d, zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących w tym lokalu (art. 2 ust. 3e u.d.w.). Stosownie do treści art. 2 ust. 9 u.d.w. wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do dnia [...] r. Wnioski o wypłatę dodatku węglowego złożone po dniu [...] r. pozostawia się bez rozpoznania (ust. 10). W rozpatrywanej sprawie wniosek o wypłatę dodatku węglowego został złożony przez skarżąca w dniu [...] r. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych przepisów dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy organ był zobligowany ustalić, czy w sprawie zaistniały okoliczności wynikające z art. 2 ust. 3c i ust. 3d u.d.w. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium wywiodło, że skarżąca powinna wykazać, iż nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu w terminie do dnia [...] r. oraz przedstawić dokumentację potwierdzającą podjęcie formalnych kroków prowadzących do wydzielenia odrębnego adresu. Zdaniem organu odwoławczego regulacja art. 2 ust. 3c-3e u.d.w. przewiduje możliwość przyznania dodatku wnioskodawcy, który zmierza do ustalenia odrębnego adresu, ale z przyczyn obiektywnych nie był w stanie tego dokonać do dnia [...] r. Wskazać należy, że w aktach administracyjnych znajduje się wywiad środowiskowy, w którym skarżąca oświadczyła, że w budynku, w którym zamieszkuje znajdują się dwa lokale mieszkalne. Każdy z lokali posiada odrębne wejście, kuchnie oraz łazienkę. Według skarżącej zamieszkuje ona w odrębnym lokalu. Budynek jest ogrzewany wspólnym źródłem ciepła jakim jest kocioł na węgiel. Okoliczności te zostały potwierdzone w notatce służbowej sporządzonej przez pracownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowym (np. wyrok WSA w Gliwicach z 31 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 474/23), wedle którego w odniesieniu do przesłanki braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, ustawodawca nie wprowadził wymogu, aby okoliczność braku możliwości ustalenia odrębnego adresu mogła być ustalona wyłącznie na skutek podjęcia formalnych kroków prowadzących do wydania zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego bądź też, że wymagane jest potwierdzenie wskazanej okoliczności konkretnym dowodem. Wprowadzona regulacja nie wymaga bowiem wszczęcia procedury o wydzielenie odrębnego lokalu, czy złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego. Gdyby intencją ustawodawcy było uzależnienie przyznania dodatku od podjęcia przez wnioskodawcę określonych czynności zmierzających do wyodrębnienia lokalu, to znalazłoby to swój bezpośredni wyraz w treści u.d.w. Kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury, przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (por. wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 210/23). W konsekwencji stwierdzić należy, że organ uzależnił przyznanie stronie dodatku węglowego od warunków, które nie wynikają z przepisów prawa i tym samym naruszył art. 2 ust. 3c i ust. 3d u.d.w. Zdaniem Sądu wykazanie, iż omawiana powyżej przesłanka została spełniona może nastąpić poprzez złożenie oświadczenia, że do dnia [...] r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe strony (por. wyroki WSA: w Gliwicach z 11 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 355/23; w Łodzi z 23 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 299/23). Podkreślenia wymaga, że w aktach administracyjnych znajduje się złożone przez skarżącą oświadczenie, że ze względu na krótki okres nie jest w stanie wyodrębnić numeru lokalu do dnia [...] r. Oświadczenie to zostało całkowicie pomięte przez organ przy wydawaniu decyzji, przez co naruszył on art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ dokona oceny złożonego przez stronę oświadczenia, a także okoliczności wskazanych w wywiadzie środowiskowym i notatce służbowej pod kątem spełnienia przesłanek wynikających z art. 2 ust. 3c i ust. 3d u.d.w., mając na uwadze wykładnię tych przepisów dokonaną przez Sąd. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Natomiast na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił także decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia [...] r., z uwagi na to, że decyzja ta - ze wskazanych wyżej powodów - również narusza wymienione wyżej przepisy prawne. O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżącą jest zwolniona z obowiązku ich ponoszenia.