II SA/Gl 1001/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2023 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/959/2023/8390 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Po rozpatrzeniu wniosku S.K. Burmistrz Miasta T. decyzją z dnia 2 marca 2023 r. nr [...] odmówił stronie umorzenia należności z tytułu otrzymanych przez dzieci wnioskodawcy świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że decyzja taka podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że organ właściwy wierzyciela ma możliwość, lecz nie obowiązek, umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego, a możliwość umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustawodawca dopuszcza w sytuacjach wyjątkowych. Organ wskazał na wysokość świadczenia rentowego, deklarowanych przez stronę miesięcznych wydatków. Odniósł się również do jego sytuacji zdrowotnej. Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat. Dołączył do niego orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. r. (nr [...]), w którym stwierdzono, że wnioskodawca jest częściowo niezdolny do pracy do 31 grudnia 2019 r. Odwołujący podniósł w odwołaniu kwestię swojej złej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienia. Ponadto stosownie do art. 30 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Jak podkreślił organ, w orzecznictwie przyjmuje się, że rozpatrując wniosek o umorzenie organ winien dokonać szczegółowej analizy sytuacji ubiegającego się o umorzenie i uwzględnić wszystkie okoliczności, które nakładają się na sytuację dochodową i rodzinną, o której mowa w art. 30 ust. 2 ww. ustawy. Nie może być wątpliwości, że pojęcie to obejmuje całokształt sytuacji osobistej, w tym uzyskiwane dochody, status materialny, stan zdrowia i sytuację życiową. Dokonując oceny stanu zdrowia strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględniło orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r., zgodnie z którym wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do pracy do 31 stycznia 2026 r. oraz zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia [...] r., w którym wskazano, że strona nie jest zdolny od pracy fizycznej, wymaga wielospecjalistycznej opieki lekarskiej i rehabilitacji, a schorzenia mają charakter postępujący. Ustalono również sytuację finansową wnioskodawcy. Podkreślono jednak, że samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Szczególny charakter sytuacji skarżącego odnosić trzeba do ogółu dłużników alimentacyjnych, a nie ogółu społeczeństwa, mając na względzie, że dłużnik alimentacyjny, co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Tu Kolegium powołało się na bogate orzecznictwo sądów administracyjnych. Organ odwoławczy podkreślił, że umorzenie należności stanowi wyjątek od zasady, nie powinno być nadużywane, nawet w sytuacji, gdy dłużnik nie jest w stanie spłacić zaległości, bowiem w razie umorzenia należności w całości lub w części dług w tym zakresie wygasa, a więc organ nie będzie mógł już żądać zwrotu świadczenia nawet wtedy gdy sytuacja finansowa dłużnika ulegnie znaczącej poprawie. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego okoliczności wskazane przez stronę jako uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów nie są wystarczające do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Umorzenie wnioskowanych należności wiązałoby się z nieuzasadnionym przerzuceniem na wszystkich podatników obowiązku utrzymania dzieci dłużnika, czemu sprzeciwia się interes społecznych. Dalej wskazać należy, że wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów rodzaje ulg w spłacie należności alimentacyjnych powinny być stosowane w określonym porządku, a więc od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po skutek najbardziej definitywny. W ocenie organu odwoławczego, pomimo trudnej sytuacji finansowej strony, istnieje realna możliwość stopniowego spłacania długu. W razie trudności ze spłatą zadłużenia nie jest wykluczone wnioskowanie przez stronę w pierwszej kolejności o odroczenie terminu spłaty należności, bądź rozłożenie jej na raty. Skargę na tę decyzję złożył jej adresat podnosząc, iż zły stan jego zdrowia jest nieodwracalny i pogarsza się. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1993) "dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie". Wyjątek w tym zakresie przewiduje art. 31 ustawy. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu "organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną". Wysokość kwoty umorzenia określa zaś ust. 1 art. 31 ustawy. Należy przyjąć, że każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Zła sytuacja jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których Fundusz Alimentacyjny wypłacał należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą regulację dotyczącą obowiązku zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń. Dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi, zaś sytuacja rodzinna i dochodowa ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Sytuacja dochodowa, o której jest mowa w art. 30 ust. 2 ustawy jest pojęciem szerszym, niż pojęcie dochodu, o którym jest mowa w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przy ocenie sytuacji dochodowej należy mieć na uwadze nie tylko sam dochód aktualnie uzyskiwany, lecz również dochód możliwy do uzyskania w bliżej określonej przyszłości. Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, ze rozstrzygnięcia organów administracji są prawidłowe. Przeprowadziły one postępowanie wyjaśniające w zakresie sytuacji finansowej skarżącego. Faktycznie sytuacja ta jest trudna. Ale słusznie uznały, że stan ten może ulec zmianie. Zalegające w aktach orzeczenie lekarskie wskazuje, że wnioskodawca jest niezdolny do pracy do 2026 r. Nie przesądza to jednak, że po tym okresie nie będzie on w stanie zwrócić środków wypłaconych jego dzieciom z Funduszu Alimentacyjnego. Słusznie stwierdził również organ odwoławczy, że ustawa przewiduje instrumenty wsparcia dłużników alimentacyjnych znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Można bowiem odroczyć termin płatności albo rozłożyć ją na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy. Jednocześnie zostanie zachowana zasada, iż umorzenie omawianych należności następuje tylko w szczególnych przypadkach. Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.