I OZ 445/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski po rozpoznaniu w dniu 19 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 1098/22 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] listopada 2023 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: oddalić zażalenie. M.B. w dniu 29 listopada 2022 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] listopada 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności tytułem wypłaconych świadczeń z fundusz alimentacyjnego. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z 10 stycznia 2023 r. skarżącego wezwano do usunięcia braku formalnego skargi przez podanie jego numeru PESEL bądź złożenie oświadczenia, że nie został mu nadany numer PESEL, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie doręczono skutecznie skarżącemu 16 stycznia 2023 r. Pismem z 6 lutego 2023 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że z powodu omyłkowego wysłania pisma do Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim, dołączył je do sprawy oznaczonej [...] Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim, II Wydział Karny. Postanowieniem z 10 sierpnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, wskazując, że skarżący nie wykazał, że niedochowanie terminu dokonania czynności procesowej nastąpiło bez jego winy. Na powyższe rozstrzygnięcie zażalenie wywiódł pełnomocnik skarżącego ustanowiony w ramach prawa pomocy. W zażaleniu wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej nieopłaconej w całości ani części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Jednocześnie w myśl art. 87 § 2 we wniosku o przywróceniu terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 maja 2019 r., sygn. akt I OZ 430/19). W rozpoznawanej sprawie skarżący skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z [...] listopada 2023 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie wskazując w jej treści swojego numeru PESEL. W związku ze stwierdzeniem powyższego braku skarżący został wezwany do uzupełnienia skargi w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia pisma wszczynającego postępowanie sądowoadministracyjne. Wezwanie zostało doręczone 16 stycznia 2023 r., w związku z czym termin do uzupełnienia stwierdzonego braku formalnego upływał 23 stycznia 2023 r. Wspomniany brak formalny został uzupełniony przez skarżącego dopiero przy piśmie z 6 lutego 2023 r., w którym skarżący wskazał, że omyłkowo wysłał pismo stanowiące uzupełnienie braków formalnych skargi do Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim w ramach sprawy II Ko 27/23. Mając powyższe na uwadze, należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zgodnie z którym skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w niedochowaniu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Omyłkowe zaadresowanie i przesłanie pisma stanowiącego uzupełnienie stwierdzonego braku formalnego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mieści się w kategorii okoliczności, na które strona skarżąca nie miała wpływu i których przezwyciężenie wymagałoby działań i staranności większych niż w normalnych warunkach. Jednocześnie należy stwierdzić, że co do zasady przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wymagają, aby strona skarżąca była reprezentowana przez pełnomocnika. W sytuacji braku pełnomocnika przepisy nakładają natomiast na sąd dodatkowy obowiązek, aby w razie uzasadnionej potrzeby udzielał takim stronom niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (art. 6 ppsa). W rozpoznawanej sprawie obowiązek ten został prawidłowo spełniony przez zamieszczenie w wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych skargi pouczenia o sposobie i terminie uzupełnienia stwierdzonego braku oraz skutkach niedochowania terminu. Nie sposób zatem uznać, że skierowanie wezwania o uzupełnienie braków formalnych skargi do skarżącego przed ustanowieniem dla niego w ramach prawa pomocy pełnomocnika z urzędu, co nastąpiło postanowieniem z 22 marca 2023 r., sygn. akt II SPP/Sz 180/22, stanowiło naruszenie przepisów mającym wpływ na wynik sprawy i doprowadziło do nieuzasadnionego ograniczenia prawa skarżącego do rozpoznania sprawy przez niezawisły sąd. W świetle powyższych wywodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w postanowieniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa.