IV SA/Po 509/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 09 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę w całości. M. S., pismem z dnia 12 kwietnia 2023 roku, złożonym w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w K., wystąpił o przyznanie zasiłku celowego w kwocie: [...] zł na energię elektryczną (dwa miesiące), [...] zł na napełnienie pustej butli gazowej, a ponadto na zakupu dwóch rolek papy termozgrzewalnej oraz 10kg posypki do papy wulkanizacyjnej koniecznych dla skończenia naprawy dachu. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego pracownik socjalny przyjął, że oczekiwania wnioskodawcy obejmują przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup kołnierza ortopedycznego ([...] zł), dwóch rolek papy termozgrzewalnej ([...] zł), 10kg posypki do papy ([...] zł) oraz pokrycie wydatków na energię elektryczną ([...] zł), wodę ([...] zł), napełnienie butli gazowej (120 zł) i doładowanie telefonu ([...] zł). Prezydenta Miasta K., decyzją z dnia 11 maja 2023 roku (nr [...]), przyznał M. S. zasiłek celowy w kwocie [...]zł (pkt 1), uznał, że wypłata nastąpi personalizowaną kartą przepłaconą po uprzednim odebraniu decyzji (pkt 2) oraz nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 3). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że z przyznanego zasiłku: - [...] zł stanowi dofinansowanie (50%) do zakupu kołnierza ortopedycznego, - [...] zł stanowi dofinansowanie (50%) do opłacenia bieżącego rachunku za wodę i ścieki, - [...] zł stanowi dofinansowanie (50%) na doładowanie licznika energii elektrycznej, - [...] zł stanowi dofinansowanie (50%) do napełnienia butli gazem, - [...] zł stanowi dofinansowanie (50%) do naładowania telefonu komórkowego, - [...] zł stanowi dofinansowanie (50%) zakupu dwóch rolek papy termozgrzewalnej, - [...] zł stanowi dofinansowanie (50%) zakupu 10kg posypki do papy. Wnioskodawca skorzystał z prawa do odwołania. Strona zażądała zmiany decyzji, ewentualnie jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W ocenie strony zasiłek w kwocie [...]zł został sztucznie wykreowany i nie mieści się w żadnych realnych normach czy to cenowych, czy życiowych. Za przyznana kwotę nie można nawet w minimalnym zakresie pokryć kosztów rzeczy, które są niezbędne do funkcjonowania. Nie wskazano żadnej wyceny, a rolka papy kosztuje [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym, decyzją z dnia 13 lipca 2023 roku (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił w całości ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną organu I instancji. M. S. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego i zażądał uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K.. W ocenie skarżącego kwestionowane decyzje są niezgodne z prawem materialnym, bo naruszają art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3-4 oraz art. 39 ust. 1-2 ustawy o pomocy społecznej poprzez zniżenie kwoty zasiłku celowego. Organy znacząco zaniżyły kwoty zgłoszonych pilnych i niezbędnych potrzeb objętych wnioskiem skarżącego. Organy zignorowały zaświadczenia lekarskie dotyczące stanu zdrowia skarżącego. Skarżący wskazał, że zakup kołnierza sztywnego to około [...] zł. Zakup dwóch rolek papy termozgrzewalnej to [...] zł, a nie [...] zł. Posypka do papy to [...] zł, a nie [...] zł. Skarżący zaznaczył, że decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 , art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, art. 81, art. 107 § 3, art. 136 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy - Kodeksu postępowania administracyjnego. SKO w K. nie dokonało merytorycznego rozpatrzenia sprawy, nie odniosło się do treści odwołania, jest stronnicze oraz szkaluje skarżącego wskazując, że jest on osobą roszczeniową od wielu lat. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do zmiany wydanej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi. Ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu, w piśmie z dnia 20 października 2023 roku, podtrzymał stanowisko skarżącego oraz wniósł o przyznanie mu wynagrodzenia, które nie zostało pokryte nawet w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2023, poz. 1327 ze zm.). Żadna ze stron nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej w skrócie "P.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 P.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 P.p.s.a.). Przeprowadzając kontrolę sądowoadministracyjną we wskazanym powyżej zakresie, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta K., nie naruszają prawa w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) lit. c) P.p.s.a. Organy prawidłowo uznały, że materialnoprawną podstawę załatwienia wniosku skarżącego stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. 2021, poz. 2268 ze zm.; dalej w skrócie "u.p.s."), a sprawę należy załatwić w formie decyzji wydanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2023, poz. 775; dalej w skrócie "K.p.a."). Organy trafnie uznały, że żądanie wniosku należy zakwalifikować i rozpoznać w trybie właściwym dla pomocy świadczonej w postaci zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ust. 1 ust. 2 u.p.s. Na gruncie kontrolowanej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia stanowiska o naruszeniu prawa materialnego poprzez błędną wykładnię. Zgodnie z powołaną regulacją prawną w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzja o przyznaniu albo odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter decyzji uznaniowej. Rozpoznając taką sprawę organ powinien mieć na uwadze w szczególności podstawowe cele, jakie spełnia instytucja pomocy społecznej. Z przepisu art. 2 ust. 1 u.p.s. wynika, że ma ona na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Sąd nie znalazł podstaw do przyjęcia stanowiska, że kwestionowane decyzje zostały wydane z istotnym naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 80, art. 81, art. 107 § 3 K.p.a. w związku z przepisami art. 39 ust. 1-2 oraz art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Organy nie kwestionowały, że zgłoszone przez skarżącego potrzeby mogą być sfinansowane w ramach instytucji pomocy jaka jest zasiłek celowy. Sytuacja zdrowotna, bytowa i ekonomiczna wnioskodawcy pozostaje bezsporna pomiędzy stronami. Skarżący (lat [...]) jest osobą prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ale pozostaje bierny zawodowo. Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomość zabudowanej budynkiem mieszkalnym. Pobiera zasiłek stały ([...] zł) oraz inne świadczenia socjalne o wartości [...] zł miesięcznie, a także regularnie występuje o pomoc w formie zasiłku celowego. Przypomnieć należy, że od maja 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (Wydział IV) około siedemdziesiąt razy wyrokował w sprawach ze skarg M. S. na decyzje dotyczące świadczeń pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego. Już w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z dnia 25 maja 2011 roku o sygn. akt IV SA/Po 390/11 wskazano, że "(...)M. S. nie pracuje zawodowo. Od dnia 28 października 2008 r. jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, od 8 czerwca 2010 r. do 7 września 2010r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka sama i nie posiada osób na swoim utrzymaniu. Nie podejmuje prac dorywczych. M. S. od 1993r. jest obejmowany systematycznie pomocą tut. Ośrodka w formie zasiłków celowych i okresowych. Zgodnie z orzeczeniem z dnia 14 kwietnia 2010r. znak [...] M. S. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim. Ustalono również że strona złożyła odwołanie (od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół DS. Orzekania o Niepełnosprawności w K., orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie W. w P.) Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 13 [...] r. a uprawomocnionym 15 listopada 2010 r. zaliczył M. S. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności". Analiza uzasadnienia wyroków wydanych w tutejszym Sądzie w sprawach ze skarg M. S. wskazuje, że orzeczenia te dotyczą przede wszystkim skarg na decyzje o przyznaniu zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw posiadanego domu. Okoliczności znane Sądowi z urzędu, wyliczenia skarżącego dokonane w sprawie zarejestrowanej pod sygn. akt IV SA/Po 503/21 wskazują, że w okresie od stycznia 2019 roku do lipca 2019 roku otrzymał on tytułem różnych świadczeń z pomocy społecznej środki finansowe w łącznej kwocie [...]zł ([...] zł średniomiesięcznie). Wyliczenia skarżącego nie odbiegały w sposób istotny od wyliczeń organ ([...] średniomiesięcznie). Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że najpilniejsze potrzeby egzystencjalne skarżącego nie są zagrożone, a skarżący każdego miesiąca występuje o przyznanie zasiłku celowego na opłacenie bieżących rachunków. W ocenie Sądu brak jest podstaw do kwestionowania oceny, że skarżący od dłuższego już czasu traktuje pomoc społeczną jak źródło stałego utrzymania, a nie instytucję, która ma umożliwić przezwyciężanie trudnej sytuacji życiowej. W świetle treści odwołania i skargi kwestia sporna nie dotyczy zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanej pomocy, lecz wysokości przyznanej pomocy, tj. przyjętych przez organ możliwości nabycia kołnierza ortopedycznego, papy termozgrzewalnej oraz posypki do papy termozgrzewalnej według kwot przyjętych przez organ jako podstawa do ustalenia wysokości zasiłku celowego na poziomie 50% zgłoszonych potrzeb. O istotnej wadliwości kwestionowanych decyzji nie stanowi argumentacja, że zgłoszone niezbędne potrzeby bytowe nie zostały zaspokojone po deklarowanych w skardze cenach takich produktów jak kołnierz ortopedyczny (180 zł), papa termozgrzewalna ([...] za dwie rolki), czy posypki do papy termozgrzewalnej ([...] zł), lecz jedynie w części, tj. według treści wydanych decyzji na poziomie 50% oczekiwań określonych przez pracownika socjalnego podczas wywiadu z wnioskodawcą. Analiza uzasadnienia decyzji Prezydenta Miasta K. ujawnia, że organ przy wycenie zgłaszanych potrzeb kierował się ogłoszeniami/ofertami sprzedaży ze stron internetowych. Weryfikacja twierdzeń skargi ujawniła, że ceny kołnierza ortopedycznego wahają się od [...] zł do [...] zł. Koszt nabycia jednej rolki papy termozgrzewalnej to wydatek od [...] zł (15m˛, cena za metr [...] zł) do [...] zł (długość 6m, szerokość 100cm). Z kolei 15kg posypki papowej można nabyć już za kwotę [...]zł. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania oceny dokonanej przez organy, że [...] zł odpowiada około 50% kosztów nabycia kołnierza ortopedycznego, [...] zł to około 50% kosztów nabycia dwóch rolek papy termozgrzewalnej, a [...] zł to około 50% kosztów nabycia 10kg posypki papowej. Skarżący nie wykazał, aby ustalenie kwoty zasiłku celowego na wskazanym poziomie (393 zł, czyli w 50% ustalonych potrzeb) było niezgodne z celami przyznawania świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Organ rozpoznający sprawę zasiłku celowego nie jest związany żądaniem wniosku, a w konsekwencji zobowiązany do wydania decyzji o treści przewidującej 100% sfinansowanie zgłoszonych w podaniu oczekiwań tylko dlatego, że dotyczą one zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Z treść przepisu art. 39 ust. 2 u.p.s. wprost wynika, że zasiłek celowy może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W tym zakresie podkreślić należy, że skarżący korzysta ze świadczeń pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego, zasiłku okresowego z powodu długotrwałej choroby oraz regularnie otrzymuje pomoc w postaci zasiłków celowych. Pomimo tego pozostaje bierny zawodowo. Dostrzegać przy tym należy, że orzeczenie o zaliczeniu skarżącego do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie stanowi o braku możliwości zarobkowania. Przypomnieć należy, że tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 11 lutego 2022 roku o sygn. akt IV SA/Po 943/21 nieprawomocnie oddalił skargę na decyzje w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku stałego przez M. S. z uwagi na podejmowanie zatrudnienia. W uzasadnieniu powołanego wyroku wskazano , że "(...)M. S.: od 1 stycznia 2014 roku do 27 marca 2014 roku był zatrudniony na umowę zlecenia w firmie K. Sp. z o.o. w B., od 28 marca 2014 roku do 23 września 2014 roku otrzymywał zasiłek chorobowy, od 24 września 2014 roku do 21 listopada 2015 roku pobierał świadczenie rehabilitacyjne, a od 22 października 2015 roku do dnia 21 listopada 2015 roku wykonywał umowy agencyjne na rzecz A. Sp. z o.o., A. Sp. z o.o., G. Sp. z o.o., I. Sp. z o.o. o czym strona nie poinformowała pracownika socjalnego, a co miało istotny wpływ na pomoc w formie zasiłku stałego. Po uwzględnieniu potrąceń z tytułu alimentów (okres od marca do grudnia 2014 roku), zaliczek na podatek, składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne organ ustalił, że skarżący w okresie pobierania zasiłku stałego uzyskał dochód: za marzec 2014 roku - [...] zł; za kwiecień 2014 roku - [...] zł, za maj 2014 roku - [...] zł, za czerwiec 2014 roku - [...]; za lipiec 2014 roku - [...] zł; za sierpień 2014 roku - [...] zł; za wrzesień 2014 roku - [...] zł; za października 2014 roku - [...] zł; za listopad 2014 roku - [...] zł; za grudzień 2014 roku - [...] zł; za styczeń 2015 roku - [...] zł; za luty 2015 roku - [...] zł; za marzec 2015 roku - [...] zł; za kwiecień 2015 roku - [...] zł; za maj 2015 roku - [...] zł; za czerwiec 2015 roku - [...] zł; za lipiec 2015 roku - [...] zł; za sierpień 2015 roku - [...] zł; za wrzesień 2015 roku - [...] zł; za październik 2015 roku - [...] zł; za listopada 2015 roku - [...] zł". W tym stanie rzeczy Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącego i przyjęcia oceny, że kwota zasiłku została ustalona w sposób arbitralny, bo z naruszeniem zasady bezstronności i równego traktowania, w tym z naruszeniem zasad uznania administracyjnego oraz bez zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej na warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj i forma udzielonej pomocy są zgodne z żądaniem wnioskodawcy, a skarżący nie wykazał, aby jej wysokość nie została dostosowana do indywidualnej sytuacji skarżącego. Kwestią całkowicie drugorzędną, bo nie mogącą rozstrzygać o zasadności skargi, jest okoliczność limitowania rozmiaru świadczeń przyznawanych skarżącemu z uwagi na ograniczone środki finansowe, które organy muszą rozdzielać pomiędzy osoby wymagające wsparcia. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że skarga jest bezzasadna i na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlega oddaleniu.