III SA/Kr 644/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 września 2023 roku sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 20 lutego 2023 r., nr SKO.PS/4110/154/2023 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Wnioskiem z 30 września 2022 r. M. S. (dalej: skarżąca) wystąpiła do Burmistrza Ż. o przyznanie dodatku węglowego, oświadczając, że prowadzi gospodarstwo domowe pod adresem P. [...], W. Oświadczyła we wniosku, że głównym źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest koza na paliwo stałe w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym. W formularzu wniosku oświadczono też, że skarżąca jest świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Decyzją z 27 grudnia 2022 r., znak: III-512-1-2967/22 Burmistrz Ż. odmówił skarżącej przyznania dodatku węglowego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ po przytoczeniu regulacji dotyczących zasad przyznawania dodatku węglowego skazał, że w wyniku weryfikacji wniosku w centralnej ewidencji emisyjności budynków ustalono, że skarżąca w złożonej przez siebie deklaracji CEEB wskazała jako źródło ciepła kocioł gazowy, który jest w użyciu, ogrzewa wodę i spełnia funkcję ogrzewania centralnego oraz kominek – jako nie używane, wskazano także ogrzewanie elektryczne jako c.o. Tym samym uznano, że główne źródło ogrzewania jest inne niż wymienione w art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, przez co nie zostały spełnione warunki określone w ustawie o dodatku węglowym. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że w czasie składania deklaracji piecyk węglowy (koza) nie był jeszcze zainstalowany, natomiast zainstalowaną grzewnicę na butlę gazową mogła zadeklarować tylko jako ogrzewanie gazowe. Zaznaczyła, że nie ma na działce doprowadzonego gazu ziemnego, nie ma zbiornika na gaz LPG, nie ma również pieca gazowego, a jedynie grzewnicę na butlę gazową LPG, którą dogrzewa jedno pomieszczenie w razie potrzeby. Gorącą wodę uzyskuje z elektrycznego podgrzewacza, łazienkę dogrzewa farelką, a domek typu holenderskiego ogrzewa kozą na węgiel. Skarżąca podniosła dalej, że zmieniła deklarację CEEB. W dniu 2 stycznia 2023 r. skarżąca dokonała korekty deklaracji CEEB zgłaszając jako użytkowany kominek, a w kolejnej korekcie z 11 stycznia 2023 r. zgłoszono obok ogrzewania elektrycznego także kominek – z funkcją c.o. Decyzją z 20 lutego 2023 r., nr akt SKO.PS/4110/154/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że podstawę wypłaty dodatku węglowego stanowi deklaracja złożona do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r., a na ten dzień jako główne źródło ciepła widniało urządzenie gazowe. Organ dodał, że wszelkie oświadczenia i korekty zgłoszenia dokonane po ww. dacie nie mogą być uwzględniane w toku postępowania w przedmiocie przyznania dodatku węglowego. Powyższe zdaniem organu odwoławczego wykluczało przyznanie stronie wnioskowanego dodatku węglowego albowiem rodzaj źródła ciepła nie odpowiadał wymogom określonym w art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze podniosła, że zaskarżona decyzja była oparta o nieprawidłowe wypełnienie przez skarżącą deklaracji CEEB, brak wsparcia ze strony OPS w Ż., oraz brak możliwości poprawienia deklaracji przez internet. Jak podała system nie pozwolił jej na odznaczenie wcześniej nieprawidłowo zaznaczonych źródeł ciepła, gdyż skarżąca nie do końca zrozumiała, że chodzi o wskazanie źródła ciepła, które spełnia funkcję centralnego ogrzewania, mimo że centralne ogrzewanie w potocznym pojęciu, czyli kaloryfery, nie jest u skarżącej zainstalowane. Dalej skarżąca przedstawiła swoją sytuację osobistą, z której wynika min., że w 2018 r. przyjechała z 5 dzieci do Polski. Zakupiła w Polsce małe gospodarstwo rolne z drewnianym domkiem, który okazał się do kompletnego remontu i żeby sytuację uratować zakupiła na kredyt mobilny domek holenderski, ustawiła go na działce i w tym całorocznym domku mobilnym obecnie mieszka z córkami. Woda i elektryczność są doprowadzone do domu drewnianego (w którym nie mieszkają ze względu na jego stan) i stamtąd ma podłączenie do domku holenderskiego. Oznacza to, że w bardzo zimne dni i noce musi ogrzewać pomieszczenie, w którym zainstalowane są rury wodne, na to jej służy grzewnica gazowa. W domku holenderskim używa farelki do ogrzewania łazienki w razie potrzeby, gorącą wodę ma z elektrycznego bojlera, domek natomiast ogrzewany jest kozą na węgiel, która spełnia rolę ogrzewania centralnego. Dalej podała, że nie ma na działce doprowadzonego gazu ziemnego, pompy ciepła, paneli słonecznych, czy zbiornika LPG, a głównym źródłem ciepła w zimie jest koza na węgiel. Dodatkowym źródłem uzupełniającym jest farelka i grzewnica gazowa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd podkreśla, że sprawa o podobnym przedmiocie była przedmiotem rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w wyroku z 28 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1879/22. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni podziela zawarte tam stanowisko i przyjmuje za własne. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 r., poz. 1692 ze zm.) dalej powoływanej jako: "u.d.w.", a w szczególności art. 2 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r., poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Poza sporem pozostaje, że dla otrzymania dodatku węglowego koniecznym do spełnienia warunkiem jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. urządzenie grzewcze, w którym spalane jest paliwo stałe, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 u.d.w. węgiel kamienny, brykiet lub palet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Przyjęcie zatem, że w domku holenderskim skarżącej zainstalowane jest jedynie ogrzewanie elektryczne i gazowe wyklucza możliwość przyznania dodatku węglowego. Co jednak istotne wskazana okoliczność nie została jednoznacznie ustalona w toku przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania. Organy uznały bowiem, że jeżeli wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało ujawnione w ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r. stanowi to wystarczającą podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego. Organy oparły zatem swoje rozstrzygnięcia na danych, które zostały ujawnione w centralnej ewidencji emisyjności budynków we wskazanej w art. 2 ust. 1 u.d.w. dacie, to jest w dniu 11 sierpnia 2022 r. Mając na uwadze, że w złożonym wniosku o przyznanie dodatku węglowego skarżąca będąc świadoma odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń wskazała, że ogrzewa gospodarstwo domowe kozą na paliwo stałe w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.d.w., poczynione przez organy ustalenie należy uznać za niewystarczające dla dokonania oceny wniosku skarżącej. Wobec sprzeczności pomiędzy treścią oświadczenia skarżącej, a treścią ujawnioną pierwotnie w centralnej ewidencji emisyjności budynków zaistniały bowiem wątpliwości co do faktycznego głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego skarżącej, szczególnie, że skarżąca w dniach 2 i 11 stycznia 2023 r. dokonała korekty ww. deklaracji wskazując min. kozę jako zainstalowane i eksploatowane źródło ciepła z funkcją c.o. Wątpliwości te powinny być w sprawie jednoznacznie rozstrzygnięte jako mające charakter istotny w świetle treści art. 2 ust. 1 w zw. z ust. 3 u.d.w. W ocenie Sądu powyższe jednoznacznie ilustruje, że dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wykładnia art. 2 ust. 1 u.d.w. prowadzi do rezultatów sprzecznych z celem wprowadzenia wskazanego przepisu, jakim jest zagwarantowanie przyznania dodatku węglowego tym osobom, które jako głównego źródła ogrzewania używają urządzenia wymienionego w art. 2 ust. 1 u.d.w. zasilanym paliwami stałymi. Tymczasem organ zajął stanowisko, że wskazana w powołanym przepisie data, to jest 11 sierpnia 2022 r., stanowi jedyny wyznacznik dla weryfikacji głównego źródła ogrzewania danego gospodarstwa domowego poprzez sprawdzenie jaki rodzaj źródła ciepła figurował w tej dacie w centralnej ewidencji emisyjności budynków. W ocenie Sądu dokonana przez organ wykładnia wskazanego przepisu jest błędna. Z literalnego brzmienia wskazanego przepisu art. 2 ust. 1 u.d.w., w ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę, przede wszystkim nie wynikają przyjęte przez organ wnioski, to jest powiązanie go z art. 2 ust. 15 u.d.w. w ten sposób, iż przyjęto, że dokonywana przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta weryfikacja wniosku o dodatek węglowy, o której mowa w tym przepisie, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, musi i może być dokonywana przez organ jedynie poprzez ustalenie jakiego rodzaju źródło ciepła figurowało w centralnej ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r., nawet jeśli okoliczności faktyczne sprawy wskazują, że w tej dacie gospodarstwo domowe było lub mogło być ogrzewane przez inny rodzaj źródła ciepła niż to wskazano w ewidencji. W przedmiotowej sprawie nie uwzględniono, że na mocy art. 50 ust. 1 pkt g ustawy z dnia 19 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1967 ze zm.), dalej powoływanej jako "ustawa zmieniająca" doszło do istotnej nowelizacji ustawy o dodatku węglowym, to jest do dodania po art. 2 ustępie 15 u.d.w. do treści tej ustawy ustępów 15a-15e. Zgodnie z art. 64 ustawy zmieniającej weszła ona w życie z dniem następującym po dniu jej ogłoszenia, co nastąpiło w dniu 20 września 2022 r. Natomiast regulacje zawarte w art. 2 ust. 15f i 15g u.d.w. zostały wprowadzone z dniem 3 listopada 2022 r. na mocy ustawy z 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236). Zatem wszystkie regulacje zawarte w art. 2 ust. 15a – 15g obowiązywały w dacie orzekania przez organy obu instancji. Całokształt powyższych przepisów pozwala stwierdzić, że zmierzają one do objęcia pomocą finansową w postaci dodatku węglowego jak największej liczby gospodarstw domowych, nakazując organom gminy wnikliwe zbadanie sytuacji faktycznej, w tym w zakresie źródeł ciepła i rodzaju stosowanych paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego, ale także tych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy. Przepisy u.d.w. zobowiązują bowiem organ do ustalenia, np. w drodze wywiadu środowiskowego, rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego w gospodarstwach domowych prowadzonych na terenie gminnym jak również rodzaju paliwa używanego do ogrzewania budynków w tych gospodarstwach (por. wyrok WSA w Poznaniu z 9 marca 2023 r., IV SA/Po 112/23, Lex nr 3510214). Zgodnie z art. 15a ustawy u.d.w. dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1297, 1549 i 1768); 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 i 1265), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202 i 1692), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561); 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191). Już z treści wskazanego przepisu wynika więc, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny i nie polega jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w ewidencji emisyjności budynków i tylko na dzień 11 sierpnia 2022 r. Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 w zw. z ust. 3 u.d.w. może być zatem ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały przykładowo wymienione w art. 2 ust. 15a ustawy. Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy ma w tym zakresie charakter otwarty. Tym samym brak ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w zakresie rodzaju źródła ciepła w gospodarstwie domowym skarżącej jest w ocenie Sądu nie do zaakceptowania, tak w świetle art. 2 ust. 15a i następnych ustawy o dodatku węglowym, jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego, wynikających z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.); dalej powoływanej jako "k.p.a.". Zgodnie bowiem z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji w toku postepowania tak z urzędu jak i na wniosek podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz mają obowiązek w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organy nie sprostały wskazanym w art. 7 k.p.a. oraz 77 § 1 k.p.a. obowiązkom. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło bowiem pomimo posiadania przez organ informacji, że stan ujawniony w pierwotnej deklaracji może różnić się od stanu rzeczywistego. W świetle powołanych przepisów art. 7 i art. 77 § k.p.a. oraz art. 2 ust. 15a i następnych u.d.w. Sąd uznał za nieuprawnione stanowisko organu jakoby brak było podstaw prawnych do badania ewentualnych rozbieżności między wpisami w centralnej ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r., a stanem rzeczywistym. Przeciwnie, ustalenie powyższego stanowiło obowiązek organu. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie dodatku węglowego powinno zatem nastąpić z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni art. 2 ust. 1, ust. 3, ust. 15, ust. 15a-15e i ust. 15g u.d.w. oraz ogólnych zasad postępowania dowodowego, a zatem zadaniem organów będzie jednoznaczne ustalenie rodzaju głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego skarżącej, w tym rozważenie przeprowadzenia w sprawie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej, bądź innych niezbędnych dowodów. Z powyższych względów, z uwagi na błędną wykładnię art. 2 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 15 u.d.w. oraz naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 15a i następnych u.d.w. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt. 2 cyt. wyż. ustawy wobec faktu, że organ złożył taki wniosek, a skarżąca w przepisanym terminie się termu nie sprzeciwiła.