III OZ 577/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. T. i J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 września 2023 r. sygn. akt II SA/Wr 43/23 oddalające wniosek o wyłączenie od udziału w sprawie o sygn. akt II SA/Wr 43/23 sędziego WSA Adama Habudy oraz asesor WSA Marty Pawłowskiej w sprawie ze skargi M. T. i J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 3 listopada 2022 r. nr SKO 4131/28/2022 w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla planowanego przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 11 września 2023 r. sygn. akt II SA/Wr 43/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 22 § 1 i § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." oddalił wniosek M. T. i J. L. o wyłączenie od udziału w sprawie sędziego WSA Adama Habudy oraz asesor WSA Marty Pawłowskiej w sprawie ze skargi M. T. i J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 3 listopada 2022 r. nr SKO 4131/28/2022 w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla planowanego przedsięwzięcia. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że podanym we wniosku o wyłączenie powodem wątpliwości co do bezstronności ww. osób jest ich powołanie na podstawie wniosku Krajowej Rady Sądownictwa ukonstytuowanej w oparciu o regulację ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3). Zdaniem Sądu I instancji w sprawie nie zaistniały przesłanki nakazujące wyłączenie ww. sędziego i asesora WSA we Wrocławiu. Skarżące nie wykazały, aby w sprawie zachodziły jakiekolwiek okoliczności podważające wiarygodność oświadczeń złożonych przez te osoby, z których wynika, że brak jest podstaw do ich wyłączenia od rozpoznawania sprawy z mocy ustawy, jak również nie zachodzą przyczyny wyłączenia wskazane w art. 19 p.p.s.a. Sąd odwołując się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22 podkreślił, że tryb wyłączenia sędziego na wniosek strony z art. 19 p.p.s.a. nie może stanowić mechanizmu kwestionowania spełniania przez sędziego wymogów bezstronności i niezawisłości in abstracto, do czego zmierzał wniosek. Zażalenie na to postanowienie złożyły skarżące, zarzucając naruszenie art. 19 p.p.s.a. w zw. z art. 6 ust. 1 EKPC na skutek oddalenia wniosku skarżących o wyłączenie sędziego WSA Adama Habudy oraz asesor WSA Marty Pawłowskiej. Wniosły o zmianę zaskarżonego postanowienia przez wyłączenie ww. sędziego i asesora WSA we Wrocławiu od orzekania w sprawie. W uzasadnieniu zażalenia podkreślono, że stanowisko przyjęte w zaskarżonym postanowieniu pomija standard orzeczniczy w odniesieniu do prawa do sądu wynikający z wyroków ETPC, wedle którego powołanie sędziego na podstawie rekomendacji KRS ustanowionej na mocy ustawy z 8 grudnia 2017 r. pozostaje w sprzeczności z wymogami niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji prawidłowo oddalił wniosek o wyłączenie od udziału w sprawie o sygn. akt II SA/Wr 43/23 sędziego WSA Adama Habudy oraz asesor WSA Marty Pawłowskiej. Kluczowe znaczenie w sprawie ma związanie sądu stanowiskiem zajętym przez NSA w uchwale z 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22. Z sentencji tej uchwały wprost wynika, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). Jak bowiem trafnie wskazał NSA w ww. uchwale, w każdym postępowaniu sądowym obowiązuje zasada braku konkurencyjności środków ochrony prawnej, określana jako zasada jednotorowości obrony swych praw. Oznacza ona, że określonemu podmiotowi znajdującemu się w danej sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden środek prawny. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Instytucje te, jak wyżej wskazano, różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca, dostosowując się do powyższej zasady, przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Stosownie do art. 269 § 1 p.p.s.a. zarówno Sąd I instancji, jak i Naczelny Sąd Administracyjny, związane są stanowiskiem zawartym w powyższej uchwale, a NSA w składzie orzekającym nie znalazł podstaw do przedstawienia powstałego zagadnienie prawnego do ponownego rozstrzygnięcia w drodze uchwały NSA. Mając powyższe okoliczności na uwadze, bezzasadne są zarzuty zażalenia. Należy dodać, że wbrew argumentacji zażalenia nawet z orzecznictwa ETPC nie wynika, aby sam fakt powołania sędziego na wniosek KRS ukonstytuowanej w oparciu o regulację ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw miał być wystarczający dla zakwestionowania niezawisłości sędziego, gdyż oceniając naruszenie prawa strony do sądu należy zwracać uwagę nie tylko na powołanie tych sędziów na wniosek wadliwie ukształtowanej KRS, ale również na inne naruszenia prawa (wyrok Wielkiej Izby ETPC z 1 grudnia 2020 r., 26374/18, Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii, HUDOC, § 243–273; J. Roszkiewicz, Indywidualny test niezawisłości sędziego powołanego z naruszeniem prawa – uwagi na tle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, "Przegląd Sądowy" 2022, nr 11-12, s. 87). W niniejszej sprawie skarżące miały realną możliwość kwestionowania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. Z możliwości tej skarżące nie skorzystały. Stosownie do art. 5a § 4 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, ww. wniosek składa się w terminie tygodnia od dnia zawiadomienia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę. Po upływie terminu, o którym mowa w zdaniu pierwszym, prawo do wniesienia wniosku wygasa. W rozpatrywanej sprawie zawiadomienie o terminie rozpoznania sprawy i o składzie orzekającym zostało doręczone pełnomocnik skarżących w dniu 3 lipca 2023 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 43). Pomimo to w tygodniowym terminie od poinformowania o składzie orzekającym sądu strony postępowania nie podniosły spełnienia przez sędziego i asesora WSA przesłanek z art. 5a ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Należy także nadmienić, iż pierwsze zawiadomienie o terminie rozprawy i składzie orzekającym zostało doręczone pełnomocnik skarżących 7 czerwca 2023 r. i także wówczas strony nie zainicjowały wskazanego powyżej trybu kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego, skutecznie wnosząc o odroczenie terminu rozprawy. Pomijając nawet niedopuszczalność podważania ww. statusu sędziego lub asesora w trybie art. 19 p.p.s.a., to stosownie do art. 20 § 2 p.p.s.a. strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana. W niniejszej sprawie wniosek o wyłączenie sędziego i asesora WSA nie zawierał wskazania okoliczności uprawdopodobniających późniejsze powstanie przyczyny wyłączenia ww. osób. W takim stanie rzeczy zdaniem NSA w składzie orzekającym wniosek złożony na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2023 r. nie może być oceniony jako realnie zmierzający do podważenia statusu sędziego i asesora wyznaczonych do orzekania w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.