III OZ 93/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia P. w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 4 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Go 577/23 o odrzuceniu skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia 16 grudnia 2022 r., nr SKO-5045/135-S/22 w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla realizacji przedsięwzięcia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 4 grudnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odrzucił skargę M. O.. W uzasadnieniu wskazał, że pismem z 23 sierpnia 2023 r. Stowarzyszenie P. w L. oraz M. O. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze nr SKO-5045/135-S/22 z dnia 16 grudnia 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Zabór nr GKN.6220.5.2022 z dnia 1 lipca 2022 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla realizacji przedsięwzięcia pod nazwą "Budowa obwodnicy miejscowości Droszków w ciągu drogi wojewódzkiej nr 282". Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 3 października 2023 r. wezwano skarżącego M. O. do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł - pod rygorem jej odrzucenia. Powyższe wezwanie, na podstawie art. 73 § 1 i § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), uznano za skutecznie doręczone w dniu 24 października 2023 r. W wyznaczonym terminie wpis sądowy od skargi nie został przez skarżącego uiszczony. W związku z powyższym sąd ten odrzucił jego skargę, na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło skarżące Stowarzyszenie, podnosząc, że przedmiotową skargę wnieśli w jednym piśmie Stowarzyszenie oraz skarżący. Do skargi załączono dowody uiszczenia dwóch odrębnych przelewów po 200 zł – łącznie 400 zł tytułem wpisów. Zdaniem Stowarzyszenia sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że w sprawie tylko jeden podmiot wniósł wpis. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Po pierwsze należy wyjaśnić, że Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że podmiotem wnoszącym przedmiotowe zażalenie jest Stowarzyszenie a nie skarżący, którego to skarga została odrzucona zaskarżonym postanowieniem. W takiej sytuacji procesowej pojawia się problematyka ewentualnego braku interesu prawnego Stowarzyszenia w zaskarżeniu postanowienia z 4 grudnia 2023 r. (brak tzw. "gravamenu"). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieje pogląd, zgodnie z którym przyczyną niedopuszczalności wniesienia środka zaskarżenia jest nieistnienie po stronie skarżącego interesu w zaskarżeniu (postanowienia NSA: z 4 kwietnia 2013 r., I GSK 344/13, Lex 1320393; 31 stycznia 2024 r., I OZ 7/24, Lex nr 3689174). Z kolei w uchwale z składu siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izby Cywilnej z 15 maja 2014 r. (III CZP 88/13, Lex 1467203), statuująca zasadę prawną, sąd ten wskazał, że pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) jest przesłanką dopuszczalności środka zaskarżenia, chyba że interes publiczny wymaga merytorycznego rozpoznania tego środka. Nie rozstrzygając w ramach niniejszej sprawy czy na gruncie p.p.s.a. uprawnione jest warunkowanie dopuszczalności środka zaskarżenia od tzw. gravamenu, zgodzić się należy z ww. stanowiskiem Sądu Najwyższego, że w okolicznościach indywidualnej sprawy, niezależnie od istnienia przesłanki gravamenu, za koniecznością merytorycznego rozpoznania środka zaskarżenia może przemawiać interes publiczny. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że ze względów sprawiedliwości proceduralnej przedmiotowe zażalenie należało rozpoznać merytorycznie, z uwagi na uchybienia procesowe, które ostatecznie doprowadziły do błędnego wydania zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi, z uwagi na nieuzupełnienie braków fiskalnych skargi przez M. O.. Zaakceptowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia sądu pierwszej instancji o odrzuceniu przedmiotowego zażalenia z tej przyczyny byłoby w okolicznościach sprawy krzywdzące i niesłuszne względem skarżącego, którego to skarga została odrzucona niezgodnie z przepisami p.p.s.a., a nadto naruszające art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Trafnie bowiem w zażaleniu Stowarzyszenie zwróciło uwagę na oczywistą okoliczność, że skargi w niniejszej sprawie zostały wniesione w jednym piśmie przez Stowarzyszenie oraz M. O.. Do pisma zawierającego te skargi załączono "dowód wniesienia wpisu od skargi (2 szt.)": potwierdzenia realizacji dwóch przelewów na kwoty po 200 zł o różnych numerach referencyjnych transakcji. Wprawdzie w obu przypadkach nadawcą przelewu jest Stowarzyszenie, ale nie upoważniało to Przewodniczącego do wezwania M. O. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, a następnie sędziego sprawozdawcy do zwrotu Stowarzyszeniu kwoty 200 zł tytułem nadpłaconego wpisu sądowego do skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z okoliczności sprawy wynika, że Stowarzyszenie celowo dokonało dwóch przelewów tytułem opłaty od dwóch skarg wniesionych w jednym piśmie, co wynika z opisania załączników do pisma. Jeżeli jednak Przewodniczący lub sędzia sprawozdawca nabrali wątpliwości, to powinni wezwać Stowarzyszenie oraz skarżącego do wyjaśnienia czy drugi przelew został dokonany na poczet wpisu od skargi M. O., czy też jest to wynik pomyłki i należy dokonać jego zwrotu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie sposób uznać za zgodne z prawem odrzucenie skargi M. O. na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a., który stanowi, że skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Z akt sprawy wynika bowiem, że na moment wzywania skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego zarządzeniem z 3 października 2023 r., wpis ten był uiszczony wraz z wniesieniem skargi. Obecnie, wobec prawomocnego zwrócenia Stowarzyszeniu kwoty 200 zł tytułem nadpłaconego wpisu sadowego od skargi, konieczne jest ponowne sprawdzenie czy M. O. uiścił stosowny wpis od skargi, a jeżeli nie, to należy go do tego wezwać. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.