III OZ 451/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 11 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.J. Redaktora Naczelnego czasopisma [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 lipca 2023 r., sygn. akt III SAB/Gl 109/23 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi M.J. Redaktora Naczelnego czasopisma [...] na bezczynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie udostępnienia informacji prasowej postanawia: 1. sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską zawartą w sentencji zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że w miejsce strony skarżącej "[...]w [...]" wpisać stronę skarżącą "M.J. Redaktor Naczelny czasopisma [...]"; 2. oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 10 lipca 2023 r., III SAB/Gl 109/23 oddalił wniosek M.J. Redaktora Naczelnego czasopisma [...] o wyłączenie sędziego WSA Doroty Fleszer od orzekania w sprawie ze skargi M.J. Redaktora Naczelnego czasopisma [...] na bezczynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie udzielenia informacji prasowej. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że zgodnie z ugruntowaną doktryną i judykaturą "nominaci politycznej KRS" nie są sędziami i asesorami w rozumieniu prawa, a ich powołanie na urząd sędziego lub asesora jest bezskuteczne. Sędzia WSA Dorota Fleszer 19 czerwca 2023 r. złożyła, na podstawie art. 19 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a."), oświadczenie stwierdzające, że po jej stronie nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie, wyłączające od rozpoznania niniejszej sprawy. Oddalając wniosek o wyłączenie sędziego, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że kwestionowanie przez skarżącego sposobu ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa nie przekłada się automatycznie na możliwość uznania, że w sprawie zachodzą przesłanki do wyłączenia sędziego, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. Kwestia braku bezstronności sędziego, jako przesłanka wyłączenia na zasadzie iudex suspectus nie jest tożsama z kwestią niewłaściwej obsady sądu. Przyczyną fakultatywnego wyłączenia sędziego jest wyłącznie okoliczność, wywołująca uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności konkretnego sędziego - wyłącznie w danej sprawie. Ocena wpływu wskazania kandydata Prezydentowi RP przez KRS w obecnym składzie na orzekanie przez takiego sędziego w postępowaniu sądowym odbywa się w ramach wniosku składanego na podstawie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022, poz. 2492). Stanowisko kwestionujące legitymację osoby, której dotyczy wniosek, do orzekania z uwagi na powołanie przez tzw. "nową KRS", samo w sobie nie może zostać uznane za uprawdopodobniające wystąpienie okoliczności warunkujących wyłączenie. Skarżący nie odniósł swoich twierdzeń do problematyki bezstronności w danej sprawie. Z uzasadnienia wniosku nie wynikają żadne konkretne argumenty. Skarżący wyraził jedynie przekonanie, iż osoba nieposiadająca statusu prawidłowo powołanego sędziego (asesora) nie ma prawa orzekać wobec powołania na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą ukształtowano w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. Ogólnikowe więc stwierdzenia, bez wykazania uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności asesora w danej sprawie nie czyni zadość wymogom art. 19 p.p.s.a. Skarżący, nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, zaskarżył je zażaleniem do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uwzględnienie wniosku lub skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżący wniósł o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania przez TSUE pytań Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych zadanych postanowieniem z 15 marca 2023 r., I NB 4/23. W obszernym uzasadnieniu zażalenia przedstawił argumentację na poparcie swojego stanowiska. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.). Funkcją instytucji wyłączenia sędziego jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) pod zarzutem kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 212/71, postanowienie Sądu Najwyższego z 15 marca 2007 r., II CZ 13/07). Należy przy tym podkreślić, że wyłączenie sędziego nie uwarunkowane wystąpieniem jakichkolwiek zastrzeżeń co do jego bezstronności, ale wątpliwości popartych konkretnymi faktami. O potrzebie wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości, czy też, zdaniem skarżącego, niewłaściwy sposób ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa. Ponadto wskazać należy, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W związku z tym, w niniejszej sprawie Sąd nie może badać niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. W niniejszej sprawie, Sąd pierwszej instancji zasadnie oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego WSA Doroty Fleszer. Skarżący bowiem nie powołał się na żadną ustawową przesłankę wyłączenia sędziego. Przypomnieć należy, że w myśl art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, a o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. Już sam ten fakt przesądza o niezasadności wniosku złożonego w rozpatrywanej sprawie. Jednocześnie złożone przez sędziego WSA oświadczenie, że w sprawie nie istnieje okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego co do jego prawdziwości. Argumentacja podniesiona w zażaleniu, zmierzająca do uznania, że osoba powołana na stanowisko sędziego przez tzw. "nową KRS" nie jest sędzią w świetle prawa, nie mogła odnieść zamierzonego skutku. W istocie zmierza ona do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego (art. 18 p.p.s.a.) o przesłankę nieznaną ustawie, co jak wskazano powyżej jest niedopuszczalne. W rozpatrywanej sprawie zarzucana wadliwość procesu powołania sędziego, nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sędziowskiej. Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób kwestia ta mogłyby znaleźć przełożenie na bezstronność sędziego WSA. Niewskazanie zaś wątpliwości odnoszących się do bezstronności sędziego w danej sprawie sądowoadministracyjnej powoduje, że wniosek o wyłączenie sędziego WSA Doroty Fleszer jest bezzasadny. Odnosząc się do wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania przez TSUE pytań Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych zadanych postanowieniem z 15 marca 2023 r., I NB 4/23 wskazać należy, że niniejsze postępowanie wywołane zażaleniem skarżącego dotyczy wyłącznie wniosku o wyłączenie sędziego. Nie odnosi się natomiast do testu niezawisłości. Zgodnie bowiem z powołaną wcześniej uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego I FPS 3/22 zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Jednocześnie dostrzegając, iż sentencja zaskarżonego postanowienia zawiera błąd w oznaczeniu strony skarżącej, co bezspornie wynika z akt sądowych, Naczelny Sąd Administracyjny sprostował tę oczywistą omyłkę pisarską korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 156 § 3 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.