I SA/Bd 231/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 grudnia 2021 r. o sygnaturze I SA/Bd 634/21 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania A. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy pismem z dnia 1 maja 2022 r. (data wpływu do Sądu – 17 stycznia 2023 r.) skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 grudnia 2021 r. o sygnaturze I SA/Bd 634/21 oddalającym skargę na informację Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 25 lipca 2014 r. nr OW-IV.052.4.12.2012SW02-6173-SW0200095/12 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej. Skarżący podał, że o podstawie do wniesienia skargi o wznowienie postępowania dowiedział się w dniu 1 maja 2022 r. (k. 2 akt sądowych). Wskazał, że był nienależycie informowany w ogóle, przed Sądem, a także przez pełnomocnika. Dodał, że Sąd nie wystawił mu pouczenia o możliwości badania co do bezstronności i zawisłości Sądu. Z kolei w dniu 16 stycznia 2023 r. (data wpływu do Sądu – 25 stycznia 2023 r.) Skarżący złożył kolejne pismo zatytułowane "skarga o wznowienie postępowania", w którym podał, że o podstawie do wniesienia skargi o wznowienie dowiedział się dniu 16 stycznia 2023 r. (k. 5 akt sądowych). Ponownie podniósł brak należytej reprezentacji przez pełnomocnika, że nie został pouczony o możliwości badania sędziego co do jego bezstronności i niezawisłości, a także, że nie został poinformowany jaki Sędzia został wyznaczony do prowadzenia jego sprawy, co uniemożliwiło mu domaganie się wyłączenia. Nadto wskazał, że nie posiadał zdolności sądowej i procesowej, ponieważ był przekonany, że reprezentował go jakikolwiek radca prawny czy adwokat. Dodał, że przed uprawomocnieniem się orzeczenia już podnosił brak jego należytej reprezentacji. Zarządzeniem z dnia 31 maja 2023 r. wezwano Skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia przez wskazanie daty, w której dowiedział się o podstawie wznowienia oraz uprawdopodobnienie okoliczności stwierdzających zachowanie trzymiesięcznego terminu na wniesienie skargi o wznowienie, liczonego od dnia dowiedzenia się o podstawie wznowienia, a także przez wskazanie i uprawdopodobnienie okoliczności, przez które przed uprawomocnieniem się wyroku WSA z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 634/21 nie mógł domagać się wyłączenia sędziego ze składu orzekającego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący podał, że data w skardze jest datą i dniem, w którym dowiedział się o możliwości złożenia skargi, a więc natychmiast ją złożył, dlatego też uważa, że zachował termin "z nawiązką". Po raz kolejny podał, że nie otrzymał żadnego pouczenia o możliwości badania sędziego WSA, jak również dzwoniąc do Sądu nie udzielono mu żadnej odpowiedzi, tłumacząc, że Przewodniczący podejmie decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, który może być zastosowany wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Zgodnie z art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) – dalej jako "p.p.s.a." w przypadkach przewidzianych w dziale VII tej ustawy można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania określone są w art. 271, art. 272 oraz art. 273 p.p.s.a. Wznowienia z powodu nieważności postępowania można żądać, jeśli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia (art. 271 pkt. 1) oraz jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania, nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe (art. 271 pkt 2). Przyczyną wznowienia może być także przypadek, kiedy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie której zostało wydane orzeczenie (art. 272 § 1). Wznowienia postępowania można żądać także na tej podstawie, że orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym (art. 273 § 1 pkt 1) bądź też orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa (art. 273 § 1 pkt 2), a ponadto, w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 273 § 2) oraz w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy (art. 273 § 3). Od strony formalnej skarga o wznowienie postępowania powinna odpowiadać wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym (art. 46 w zw. z art. 276 p.p.s.a.), a ponadto zawierać, stosownie do art. 279 p.p.s.a., oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, wskazywać podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia. Elementy te pozwalają na określenie zakresu i podstaw oraz dopuszczalności wznowienia postępowania. Podanie podstawy wznowienia następuje przez powołanie i wyraźne określenie, które z podstaw wymienionych w art. 271 - art. 273 p.p.s.a. uzasadniają wznowienie postępowania w danej sprawie. Natomiast, uzasadnienie podstawy wznowienia winno polegać na dokładnym określeniu zarówno okoliczności wskazujących na istnienie powołanej podstawy wznowienia, jak i (przy przyczynach restytucyjnych) wpływu na rozstrzygnięcie, jaki wywiera istnienie tych okoliczności (por. H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 677). Zgodnie z art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania należy wnieść w terminie trzymiesięcznym. Termin ten należy liczyć od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Natomiast, w sytuacjach określonych w art. 272 § 1 i § 3 p.p.s.a. skargę winno się wnieść w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego lub doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. Z przywołanych regulacji wynika, że sąd w pierwszym etapie postępowania, działając na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a., jest zobowiązany zbadać na posiedzeniu niejawnym, czy skarga została wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Brak jednego z tych elementów prowadzi do odrzucenia skargi. Dopiero spełnienie obu tych warunków zobowiązuje sąd do skierowania sprawy na rozprawę, celem jej merytorycznego rozpatrzenia w ramach drugiego etapu postępowania. Natomiast zgodnie z art. 280 § 2 p.p.s.a. na żądanie sądu zgłaszający skargę o wznowienie postępowania obowiązany jest uprawdopodobnić okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia. Badanie, o którym mowa w art. 280 p.p.s.a., nie jest badaniem zasadności skargi o wznowienie. Celem takiego badania jest stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki, które umożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania. Podstawą tej oceny są w zasadzie twierdzenia zawarte w skardze i dlatego to badanie następuje na posiedzeniu niejawnym (A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 280.). W związku z dostrzeżonymi przez Sąd brakami formalnymi skargi o wznowienie postępowania wezwano Skarżącego do wskazania daty, w której dowiedział się o podstawie wznowienia oraz uprawdopodobnienie okoliczności stwierdzających zachowanie trzymiesięcznego terminu na wniesienie skargi o wznowienie, liczonego od dnia dowiedzenia się o podstawie wznowienia, a także o wskazanie i uprawdopodobnienie okoliczności, przez które przed uprawomocnieniem się Wyroku Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 634/21 nie mógł domagać się wyłączenia sędziego ze składu orzekającego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, Skarżący podał, że data na skardze jest datą i dniem, w którym dowiedział się o możliwości złożenia skargi, a więc natychmiast ją złożył, w związku z czym zachował termin "z nawiązką". Wskazał, że dowiedział się o takiej możliwości dzwoniąc do Sądu. W dalszej części pisma podał, że nie otrzymał żadnego pouczenia o możliwości badania sędziego, jak również dzwoniąc do sądu nie udzielono mu żadnej odpowiedzi tłumacząc, że Przewodniczący podejmie decyzje. Podkreślił, że nie miał wiedzy jaki sędzia prowadzi jego sprawę. Mając na uwadze powyższe wskazać w pierwszej kolejności należy, że Skarżący we wniesionej skardze jako datę, w której dowiedział się o podstawie wznowienia wskazuje dzień 1 maja 2022 r., z kolei w piśmie z dnia 16 stycznia 2023 r. wskazuje, że na datę 16 stycznia 2023 r. Należy dodać także, że w piśmie stanowiącym odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych Skarżący odpowiada lakonicznie, nie podaje konkretnej daty, jedynie wskazuje, że data w skardze jest datą i dniem, w którym dowiedział się o takiej możliwości. Co więcej, w piśmie procesowym z dnia 4 maja 2022 r. stanowiącym wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku złożonym do akt sprawy I SA/Bd 634/21 (k. 341v akt I SA/Bd 634/21) Skarżący wskazał, że Prezes Sądu poinformował go o sprawie w dniu 4 maja 2022 r. i za tą chwilą ustała jego niewiedza o sprawie. Mając na uwadze treść pism zatytułowanych "skarga" jak i powyższe okoliczności, należy stwierdzić, że Skarżący jest niekonsekwentny w swoich twierdzeniach, Skarżący nie wskazał daty, w której dowiedział się o podstawie wznowienia oraz nie uprawdopodobnił okoliczności stwierdzających zachowanie trzymiesięcznego terminu na wniesienie skargi o wznowienie liczonego od dnia dowiedzenia się o podstawie wznowienia. Podkreślić należy, że stosownie do art. 280 p.p.s.a., należy stwierdzić, że nie zostały spełnione warunki, które by umożliwiały rozpoznanie samej skargi o wznowienie postępowania, albowiem mimo podjętych prób Sądowi nie udało się ustalić daty, w której Skarżący dowiedział się o podstawie wznowienia postępowania. Sąd był zobowiązany w pierwszej kolejności zbadać, czy skarga została wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, a brak chociażby jednego z tych elementów, prowadzi do tego, iż skarga nie może zostać rozpoznana w sposób merytoryczny i podlega odrzuceniu. Niezależnie od powyższego, Skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności, przez które przed uprawomocnieniem się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 634/21 nie mógł domagać się wyłączenia sędziego ze składu orzekającego. W pismach zatytułowanych "skarga" zarzucał, że nie otrzymał pouczenia o możliwości badania co do bezstronności i niezawisłości sędziego, a także, że nie został poinformowany jaki Sędzia został wyznaczony do prowadzenia jego sprawy, co uniemożliwiło mu domaganie się wyłączenia. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie Sądu ponowił powyższe i wskazał, że nie otrzymał żadnego pouczenia o możliwości badania sędziego co do jego bezstronności i niezawiłości i nie wiedział kto będzie prowadził jego sprawę. Wyjaśnić należy, że ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1259) dodano do ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 5a, z którego wynika możliwość badania niezawisłości i bezstronności sędziego, a także obowiązek zawiadomienia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę. Przepisy te weszły w życie z dniem 15 lipca 2022 r., a zatem dopiero z tym dniem dopuszczona została możliwość badania, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 3 (tj. w postępowaniu sądowoadministracyjnym - strony skarżącej lub uczestnika postępowania na prawach strony), spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Wniosek taki może zostać zgłoszony wobec sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty lub skargę kasacyjną (§ 2). (por. Postanowienie WSA w Opolu z 22 czerwca 2023 r., I SA/Op 194/22, dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). A zatem w dacie orzekania w sprawie I SA/Bd 634/21 nie było tytułu prawnego do poinformowania Skarżącego o składzie orzekającym i o możliwości badania sędziego co do jego bezstronności i niezawiłości. Niezależnie od powyższego, należy podkreślić, iż wyżej opisana możliwość badania bezstronności i niezawiłości sędziego nie jest równoznaczna z przesłankami wyłączenia sędziego uregulowanymi w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. W art. 18 p.p.s.a. wskazane zostały przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy. Stosownie do art. 18 § 1 p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (pkt 6); dotyczących skarg na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postępowania kończącego postępowanie w sprawie (pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (pkt 7). Zgodnie zaś z § 3 tego przepisu wyłączeniu podlega sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać, co do tej skargi. Natomiast zgodnie z art. 19 p.p.s.a. wyłączenie sędziego, którego bezstronność może budzić wątpliwości, może nastąpić na wniosek sędziego lub na wniosek strony. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, podkreślić należy, iż zgodnie z art. 271 ust. 1 p.p.s.a. Skarżący mógł żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. Nieważność stanowiąca podstawę wznowienia postępowania musi istnieć w chwili wydania prawomocnego orzeczenia. Wystąpienie tej przyczyny po wydaniu prawomocnego orzeczenia wyłącza możliwość uznania jej za podstawę wznowienia o której mowa w art. 271 ust. 1 p.p.s.a. (A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 271.). Zaznaczyć jednak należy, że Skarżący w składanych pismach wskazuje na brak poinformowania go o składzie sędziów orzekających w jego sprawie, co spowodowało, że nie mógł wnosić o zbadanie niezawisłości i bezstronności Sędziego, a nie na przesłanki wynikające z art. 18 p.p.s.a., które mogłyby stanowić ewentualną podstawę wznowienia. Zaznaczyć przy tym należy, że udział w postępowaniu sędziego, który stosownie do art. 19 p.p.s.a. powinien być wyłączony na własne żądanie lub na wniosek strony, nie uzasadnia wznowienia postępowania (A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021). A zatem, nie można uznać, aby Skarżący wskazał i uprawdopodobnił okoliczności, przez które przed uprawomocnieniem się wyroku WSA z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 634/21 nie mógł domagać się wyłączenia sędziego ze składu orzekającego. Mając na uwadze powyższe, stosownie do art. 280 p.p.s.a., należy stwierdzić, że braki formalne skargi nie zostały uzupełnione, w związku z czym nie zostały spełnione warunki, które by umożliwiały rozpoznanie samej skargi o wznowienie postępowania w sposób merytoryczny, wobec czego skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a.