II SA/Sz 877/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.) Asesor WSA Krzysztof Szydłowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 22 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Dębna z dnia 29 grudnia 2022 r., nr [...] Wnioskiem z dnia 7 października 2022r. Z. R., (dalej jako: "skarżący"), zwrócił się do Burmistrza D. o wypłatę dodatku węglowego. We wniosku przedłożonym w Ośrodku Pomocy Społecznej w D. wskazał, że zamieszkuje i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w budynku jednorodzinnym pod adresem: ul. [...] w C. , gm. D., a zainstalowanym w nim głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe z funkcją c.o. i c.w.u. W toku weryfikacji wniosku pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej w D. zwrócili się do Ośrodka Pomocy Społecznej w K. [...] z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych w zakresie wniesienia przez skarżącego wniosku o dodatek węglowy do Ośrodka Pomocy Społecznej w M.. Uzyskano odpowiedź wskazującą, iż skarżący nie składał wniosku o dodatek węglowy oraz wniosku na inne źródła ciepła. Ustalono, iż skarżący skierował do Ośrodka Pomocy Społecznej w D. cztery wnioski o wypłatę dodatku węglowego. W każdym z nich wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe podając przy tym różny adres dla każdego z wniosków. Wobec złożenia kilku wniosków, w których wskazane były różne adresy zamieszkania skarżącego, organ zwrócił się do niego o złożenie oświadczenia ze wskazaniem miejsca zamieszkania. Skarżący złożył oświadczenie w dniu 2 listopada 2022r. wskazując, że zamieszkuje pod adresem ul. [...] w C. i wnosi o przyznanie dodatku węglowego na ten właśnie adres. Ponadto ustalono, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, nie pobiera świadczeń rodzinnych, nie składał wniosku o wypłatę dodatku mieszkaniowego oraz wniosku o wypłatę dodatku osłonowego a także nie złożył na adres ul. [...] w C. deklaracji śmieciowej. Z uwagi na powzięte wątpliwości co do faktu adresu zamieszkania skarżącego, pod którym to adresem posiada on swoje centrum życiowe i prowadzi w nim gospodarstwo domowe pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej w D. wraz z funkcjonariuszami Straży Miejskiej w D. w dniu 29 grudnia 2022 r. udali się pod wskazany adres celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z przeprowadzenia czynności sporządzono protokół, w którym wskazano, że posesja wygląda na niezamieszkałą, a na furtce i bramie wisiały kłódki. Skarżącego nie zastano w domu. Podczas telefonicznej rozmowy przeprowadzonej pomiędzy skarżącym a funkcjonariuszem Straży przyznał on, że ma wiele domów i w C. go obecnie nie ma. Przy tak poczynionych ustaleniach faktycznych Burmistrz D. wydał decyzję nr [...] z dnia 29 grudnia 2022 r. o odmowie wypłaty skarżącemu dodatku węglowego. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie prowadzi gospodarstwa domowego pod adresem ul. [...] w C. , czym nie spełniono jednej z przesłanek określonych w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 141 – dalej: u.d.w.). Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że zamieszkuje pod wymienionym adresem, prowadzi tam gospodarstwo domowe, a ustalenia organu pierwszej instancji są błędne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 22 sierpnia 2023r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza D. z dnia 29 grudnia 2022 r. nr [...] o odmowie wypłaty skarżącemu dodatku węglowego. Utrzymując decyzję Burmistrza D. w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż w jego ocenie, organ I instancji w sposób prawidłowy zinterpretował i zastosował przepisy prawa materialnego, a organ odwoławczy nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania. Dla poparcia swojego stanowiska organ wskazał, iż dla uznania, że skarżący nie zamieszkuje pod wskazanym adresem przemawia to, że nie odbiera on przesyłanej na ten adres korespondencji, nieruchomość wygląda na niezamieszkałą, składowane tam są jedynie części samochodowe, ponadto na ogrodzie biegają dwa psy a brama jest zamknięta na kłódkę. Nie została również zawarta umowa o regularny wywóz śmieci dla tej nieruchomości. Od powyższej decyzji skarżący złożył skargę tytułując "sprzeciw’’ zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez nieprzeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego, które to naruszenie doprowadziło organ II instancji jak i organ I instancji do poczynienia błędnych ustaleń faktycznych w zakresie miejsca zamieszkania i pobytu skarżącego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że podtrzymuje argumenty wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 4 stycznia 2024 r. skarżący podtrzymał zarzuty podniesione w skardze i oświadczył, że złożył kilka wniosków o dodatek węglowy z uwagi na to, że był przekonany, iż należy się on od każdego źródła ogrzewania. Po uzyskaniu informacji od pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej w D., że należy się tylko jeden dodatek węglowy, cofnął pozostałe wnioski a pozostawił wniosek dotyczący faktycznego miejsca zamieszkania pod adresem C. , ul. [...], cofając jednocześnie złożone wnioski dowodowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że została ona wydana z naruszeniem prawa, co powoduje konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Z naruszeniem prawa została również wydana decyzja organu I instancji. Zgodnie z treścią art. 135 p.p.s.a. należało również uchylić decyzję Burmistrza D., która to decyzja poprzedzała zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Przystępując do rozpoznania sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, że Ośrodek Pomocy Społecznej w D. w sposób niewłaściwy przeprowadził postępowania weryfikujące złożony przez skarżącego wniosek. Poza skierowaniem zapytania do Ośrodka Pomocy Społecznej w K. [...] oraz udania się pracowników Ośrodka pod adres w C. organ ten nie przeprowadził innych dowodów, które pomogłyby w weryfikacji jego miejsca zamieszkania . Fakt, iż skarżący nie był obecny w domu podczas niezapowiedzianej wizyty pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej nie stanowi jeszcze niezaprzeczalnego dowodu wskazującego, że skarżący nie zamieszkuje w domu położonym w C. przy ul. [...]. Nie znajduje uzasadnienia oparcie decyzji organu I instancji (a także dalej organu odwoławczego) jedynie na wyniku przeprowadzanego przez pracowników socjalnych w dniu 29 grudnia 2022r wywiadu środowiskowego. Należy zauważyć, iż czynność została przeprowadzona w okresie między świątecznym, a jak wskazywał on sam w odwołaniu od decyzji I instancji, na czas świąt nie przebywa w miejscu zamieszkania. W okresie jego nieobecności domem opiekuje się sąsiadka, natomiast z uwagi na dużo cennych rzeczy znajdujących się na obszarze nieruchomości (w tym samochód marki [...] zaparkowany na ogrodzie przy bramie wjazdowej) brama wjazdowa oraz furtka do nieruchomości zostały zamknięte na kłódkę. Nadto skarżący wskazał, iż jest właścicielem dwóch psów, które zdaniem funkcjonariuszy Straży Miejskiej są groźne, a założenie kłódki dało skarżącemu pewność, że nikt nieuprawniony nie wejdzie na teren jego posesji oraz że psy nie opuszczą posesji otwierając niezabezpieczone kłódkami bramy. W postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie przeprowadziło żadnego dowodu, opierając swoje ustalenia wyłącznie na czynnościach przeprowadzonych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w D.. Nie ulega wątpliwości, iż w niniejszej sprawie uaktywnił się obowiązek wynikający z art. 89 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000; dalej "K.p.a."). Natomiast zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, czego w realiach niniejszej sprawy nie poczyniono. W toku wywiadu środowiskowego pracownicy OPS w D. nie rozpytali sąsiadów na okoliczność zamieszkiwania przez skarżącego pod wskazanym adresem. Nie podjęli również ponownej kontroli w miejscu zamieszkania, pozostając jedynie przy ustaleniach dokonanych podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 29 grudnia 2022 r., które to ustalenia zostały podjęte w sposób swobodny, bez żadnego poparcia w zebranych dowodach. Organ administracji nie dał wiary oświadczeniom składanym wielokrotnie przez skarżącego, argumentując swoje stanowisko na ustaleniach poczynionych przez pracowników OPS w D.. Należy podkreślić, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. nie dopełniło ciążącego na nim obowiązku, czym naruszyło wyżej przywołany przepis z art. 77 § 1 k.p.a. Organ nie przeprowadził postępowania sprawdzającego, nie przeprowadził żadnego nowego dowodu, a wszelkie ustalenia oparł na ustaleniach dokonanych przez organ I instancji. Z uwagi na oczywiste wątpliwości, które powinien powziąć organ odwoławczy przy rozpatrywaniu sprawy, to jest: wadliwie przeprowadzony wywiad środowiskowy, brak innych dowodów, które w sposób wyczerpujący pozwoliłyby na stwierdzenie, że skarżący nie zamieszkuje pod adresem wskazanym we wniosku, a także składane przez skarżącego oświadczenia o tym, że zamieszkuje pod wskazanym adresem i jego wyjaśnienia dotyczące faktu nieprzebywania w domu podczas wywiadu przeprowadzonego przez pracowników OPS, które to należy uznać za spójne, albowiem skarżący od początku wskazywał, że jest właścicielem wielu nieruchomości, a fakt nieprzebywania przez niego w miejscu zamieszkania w dzień powszedni w godzinach porannych, ponadto w okresie między świątecznym, nie powinien przemawiać na niekorzyść skarżącego. Ponadto na organie spoczywa także obowiązek wskazania stronie przesłanek od niej zależnych, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 15 d ustawy o dodatku węglowym). Należyte wypełnienie przez organy powyższych obowiązków czyni zadość zasadzie procedowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). Jak wyżej wskazano, postępowanie dowodowe jest uregulowane w przepisach K.p.a., zatem jeśli przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie byłoby wystarczające do rozpoznania sprawy, organ może na podstawie art. 86 K.p.a. przesłuchać stronę, lub stosując art. 77 § 1 w zw. art. 79a K.p.a., wezwać skarżącego do przedłożenia dowodów potwierdzających fakt zamieszkiwania pod wskazanym adresem. Organ zobowiązany jest bowiem do rzeczywistego ustalenia stanu faktycznego, zdaniem Sądu, świadczy o tym również treść art. 2 ust. 5 u.d.w. Podkreślić należy, że celem ustawy u.d.w. miało być zrównoważenie osobom fizycznym wzrastających kosztów energii. Jak wynikało z projektu ustawy u.d.w. (druk IX.2471 z 2022 r.), przepisy u.d.w. miały zapewnić wsparcie dla dużej grupy gospodarstw domowych w Polsce, w tym również gospodarstw najuboższych energetycznie, w pokryciu części kosztów wynikających ze wzrostu cen na rynku energii, w tym kosztów opału. Proponowane wsparcie finansowe w postaci dodatku węglowego miało wspomóc budżety domowe oraz zwiększyć poczucie bezpieczeństwa energetycznego i socjalnego. Tym samym przyczynić się do ograniczenia negatywnych skutków sytuacji międzynarodowej na te z gospodarstw domowych, dla których główne źródło ciepła zasilane jest paliwami stałymi. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie należy przeprowadzić dowody z zeznań świadków celem przesłuchania w charakterze świadków sąsiadów skarżącego na okoliczności zamieszkiwania pod wskazanym adresem, a także zwrócić się do Urzędu Miasta w M. celem ustalenia adresów nieruchomości, których właścicielem jest skarżący oraz czy składał wnioski na dodatek węglowy i czy został mu przyznany dodatek węglowy. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit.c w zw. z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), uchylił decyzje wydane przez organy obu instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zobowiązany jest ponownie dokonać oceny przedmiotowego wniosku w oparciu o obowiązujące przepisy