III SA/Gl 647/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Specjalista Agnieszka Górecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach z dnia 5 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 5 czerwca 2023r. nr [...] działający w imieniu Rektora [...] Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach uchylił własną decyzję z 21 listopada 2022 r. w sprawie przyznania skarżącej M. G. stypendium socjalnego w kwocie 2300 zł w roku akademickim 2022/2023 na okres od 01 października 2022 r. do 28 lutego 2023 r. i odmówił przyznania tego stypendium. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że 10 marca 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej stypendium socjalnego. Po przeprowadzeniu postępowania w tej sprawie, Prodziekan działający na mocy upoważnienia rektora w decyzji z 21 listopada 2022 r. znak: [...] przyznał studentce stypendium socjalne. Prodziekan podjął decyzję o przyznaniu świadczenia na podstawie oświadczenia studentki, w którym nie wpisała wszystkich uczelni, na których studiowała. Wskazała jedynie, że ukończyła marketing internetowy, który studiowała w okresie od 1 września 2015r. do 12 października 2018r. Studentka złożyła oświadczenie, że liczba semestrów podejmowanych przez nią studiów na Uniwersytecie Śląskim oraz na innych uczelniach do dnia złożenia wniosku wynosi 4, a także że jest świadoma odpowiedzialności dyscyplinarnej i "zwrotu bezprawnie pobranych środków finansowych". Na tej podstawie, organ decyzją z 21 listopada 2022r. przyznał jej stypendium. Postępowanie w tym przedmiocie zostało wznowione postanowieniem z 24 maja 2023r. W uzasadnieniu tego orzeczenia organ stwierdził, że informacja o tym, że strona studiowała jeszcze w innych okresach po uzyskaniu tytułu licencjata, nie była mu znana w czasie składania przez nią wniosku o stypendium socjalne. Źródłem wiedzy o stanie faktycznym przy realizacji procedury przyznawania jej stypendium stało się jedynie oświadczenie studentki, która we wniosku podała jedynie studia ukończone: [...] z siedzibą w P., Wydział Nauk Społecznych; Marketing internetowy - 1 października 2015 r. - 12 października 2018 r. - uzyskany tytuł licencjat. Dopiero w maju 2023 r. organ uzyskał informację z systemu POLON, że skarżąca studiowała także w [...] z siedzibą w P. w okresie od 1 października 2018 r. do 28 lutego 2021 r. (łącznie 5 semestrów) oraz [...] z siedzibą w P. od 1 października 2021 r. - 1 semestr zimowy w roku akademickim 2021/2022. Ujawnienie nowych okoliczności istotnych dla przedmiotowej sprawy, nieznanych w dniu podejmowania pierwotnej decyzji, jaką było przekroczenie okresu uprawniającego do pobierania świadczeń pomocy materialnej, który upłynął w dniu 28 lutego 2022 r., uzasadniło wznowienie postępowania w sprawie przyznania stypendium. Po przeprowadzeniu wznowionego postępowania, zaskarżoną decyzją organ uchylił decyzję z 21 listopada 2022 r. w sprawie przyznania stypendium socjalnego w roku akademickim 2022/2023 i odmówił jego przyznania. Uznał, że nowe okoliczności faktyczne w niniejszej sprawie w postaci ujawnienia faktu rozpoczęcia innych jeszcze okresów studiowania uzasadniały wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa i uchylenie pierwotnej decyzji. Okoliczności te istniały w dniu wydania decyzji, lecz nie były znane organowi wydającemu decyzję. Przez taką nową okoliczność istotną dla sprawy należy rozumieć taką, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy. Na powyższą decyzję skarżąca 4 lipca 2023 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnosząc o uchylenie decyzji w całości, orzeczenie braku konieczności zwrotu stypendium i przyznanie prawa pomocy. W motywach uzasadnienia wskazała, że błędnie zrozumiała przepisy o przyznawaniu świadczeń myśląc, że nie może pobierać świadczeń dłużej niż 12 semestrów: 9 na studiach licencjackich i 7 na magisterskich. Natomiast liczba "4", jaką wpisała we wniosku wynikała z tego, iż myślała że jest to miejsce na wpisanie liczby semestrów, przez jakie otrzymywała stypendium w poprzednich latach. Podkreśliła, że zadaniem Uczelni jest weryfikacja wniosków, a Uniwersytet nie podjął żadnego działania. Stwierdziła, że spychanie tej odpowiedzialności na studentów jest absurdalne. W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, że zgodnie z art. 93 ust. 4 i ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce obowiązującym od 18 grudnia 2021 r. "Łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów (ust. 4). Zatem, w dacie złożenia przez skarżącą wniosku 10 marca 2022 r. obowiązywał przepis, zgodnie z którym łączny okres, przez który przysługują świadczenia, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta. Skoro ustawodawca w znowelizowanym przepisie posłużył się pojęciami "przysługują świadczenia", "bez względu na ich pobieranie", co oznacza, że nie chodzi o faktyczne pobieranie świadczenia, a sam fakt przysługiwania prawa ubiegania się o świadczenie, z którego student może skorzystać. Cytowana nowelizacja jednoznacznie ograniczyła okres, przez który to prawo przysługuje do 12 semestrów wiążąc ten czas z okresem samego studiowania jako podstawowej przesłanki ustawowej i związanego z nią uprawnienia do ubiegania się świadczenia, z którego student może skorzystać. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP i art. 6 Kpa, regulującymi zasadę praworządności, organy administracji publicznej działają na podstawie prawa, tj. norm prawa procesowego obowiązującego w dacie orzekania oraz prawa materialnego z daty zaistnienia zdarzenia prawnego, w tym wypadku złożenia wniosku o przyznanie stypendium socjalnego 10 marca 2022 r. Organ podkreślił, że w dacie wydawania pierwotnej decyzji, tj. 21 listopada 2022 r. informacja o studiowaniu w [...] w okresie od 1 października 2018 r. do 28 lutego 2021 r. (łącznie 5 semestrów) oraz [...] od 1 października 2021 r. - 1 semestr zimowy w roku akademickim 2021/2022 nie była znana organowi. Natomiast studentka błędnie wypełniła wniosek o stypendium socjalne w części "Studia podejmowane na innych Uczelniach", w którym nie wykazała informacji o studiach podejmowanych na innych uczelniach, których nie ukończyła. Podała jedynie ukończone studia licencjackie. Ponadto, wypełniając wniosek w serwisie USOSweb była informowana podczas kolejnych etapów uzupełniana wniosku, że w razie problemów lub wątpliwości powinna kontaktować się z dziekanatem. W kolejnym etapie system informował studentkę: "Nie podanie informacji o studiowanych lub ukończonych kierunkach studiów na innych uczelniach (polskich lub zagranicznych) skutkować będzie koniecznością zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w całości, w związku z podaniem danych niezgodnych ze stanem faktycznym." Późniejsze uzyskanie informacji o okresach studiowania z systemu POLON implikowało konieczność wznowienia przedmiotowego postępowania z urzędu na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, a także wydania zaskarżonej decyzji. Organ wyjaśnił, że system POLON zgodnie z jego założeniami oraz podstawami prawnymi dotyczącymi jego funkcjonowania nie jest przeznaczony do weryfikacji wniosków stypendialnych na etapie ich rozpatrywania a uczelnia nie ma automatycznego mechanizmu kontrolnego sygnalizującego potencjalne nieprawidłowości w przyznanych świadczeniach. OPI udostępniło możliwość generowania zbiorczego raportu o błędach walidacji dopiero 24 maja 2023r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm.) - dalej także: ppsa, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Zaskarżona decyzja została wydana po wznowieniu postępowania w przedmiocie przyznania stypendium. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Natomiast w myśl art. 149 § 1 i § 2 Kpa, wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia. Postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Po myśli art. 151 § 1pkt 2 Kpa organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Powyżej opisany tryb organ zastosował. Wydając decyzję z 21 listopada 2022r. o przyznaniu skarżącej stypendium nie wiedział, że studiowała ona dłużej niż 4 semestry, bo taka informacja wynikała ze złożonego przez stronę wniosku. Strona argumentuje, że po prostu się pomyliła, a organ błędnie procedował, bo mógł się dopatrzyć nieścisłości we wniosku i że nie ma prawa – jak to określiła – "spychać odpowiedzialności na studentów." Poglądu tego jednak nie można podzielić. To obowiązkiem strony jest podawać informacje prawdziwe i wyczerpujące. Natomiast organ, jako dysponujący środkami publicznymi ma prawo weryfikować ich prawdziwość i podejmować działania adekwatne do ustaleń. Przechodząc do przesłanki wznowieniowej określonej w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, tj. ujawnienia istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję, Sąd stwierdza, że została spełniona. W dacie wydawania decyzji o przyznaniu stypendium organ nie miał świadomości, że strona studiowała dużej, niż to wynikało ze złożonego przez nią wniosku, w którym wykazała jedynie studia w okresie od 1 września 2015r. do 12 października 2018r., podczas gdy faktycznie studiowała także w okresie od 1 października 2018r. do 28 lutego 2021r. (łącznie 5 semestrów) i od 1 października 2021r. (1 semestr). Wiedzę tę uzyskał dopiero w maju 2023r. Jest to więc niewątpliwie okoliczność nowa, a nieznana organowi w dniu wydania decyzji. Jest to też okoliczność istotna dla załatwienia sprawy, bo to właśnie od niej zależy, czy strona posiadała prawo do ubiegania się o stypendium, czy też nie. Z powyższego wynika, że spełnione zostały przesłanki konieczne do wznowienia postępowania w sprawie stypendium. Przechodząc do analizy drugiego punktu decyzji, tj. odmowy jego przyznania Sąd także stwierdził, że to rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem. Stosownie do art. 93 ust. 4 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 742) w brzmieniu obowiązującym od 18 grudnia 2021r., łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. To brzmienie wprowadzono ustawą z 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw. W art. 1 pkt 3 nowelizacji zmieniono wcześniejsze regulacje art. 93 i art. 94 dotyczące ograniczenia możliwości przyznania świadczeń oraz utraty prawa do nich. Uprzedni art. 93 stanowił w ust. 2, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1: 1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Natomiast w wyniku nowelizacji ust. 4 art. 93 otrzymał brzmienie, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów. Tym samym ustawodawca dokonał radykalnej zmiany okresu uprawnienia studenta do pobierania świadczeń z art. 86 i art. 359 w szczególności poprzez oderwanie go od okresu faktycznego pobierania i powiązanie wyłącznie z okresem studiowania jako podstawowej przesłanki ustawowej i związanego z nią uprawnienia do ubiegania się o świadczenia, z którego student może korzystać. Zauważyć także należy, że z mocy art. 18 ustawy zmieniającej wchodziła ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkami, w których nie ujęto zmian wprowadzonych w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce – czyli począwszy od 18 grudnia 2021r. Jedynie do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022, art. 16 ustawy zmieniającej przewidział możliwość stosowania przepisów ustawy zmienianej, w brzmieniu dotychczasowym. Zatem wyłącznie w tym zakresie ustawodawca nie posłużył się zasadą bezpośredniego działania nowej ustawy polegającej na tym, że od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do stosunków prawnych (zdarzeń, stanów rzeczy) danego rodzaju niezależnie od tego, czy dopiero powstaną czy też powstały wcześniej przed wejściem w życie nowego prawa, lecz trwają nadal w czasie dokonywania zmiany prawa. Natomiast wszystkie świadczenia wnioskowane już po tym semestrze podlegają reżimowi nowej regulacji i jakakolwiek inna interpretacja jej znowelizowanych norm prawnych, od wyżej przedstawionej, byłaby wykładnią contra legem. Biorąc po uwagę, że ustalony przez organ okres studiowania poza Uniwersytetem Śląskim obejmował 12 semestrów (od 1 września 2015r. do 12 października 2018r. – 6 semestrów, od 1 października 2018r. do 28 lutego 2021r. – 5 semestrów oraz od 1 października 2021r. – 1 semestr), to oznacza to, że semestr rozpoczynający się 1 października 2021r. był 12., a więc ostatnim, w którym skarżącej stypendium przysługiwało. Wobec powyższego zasadne jest stanowisko organu odmawiające skarżącej stypendium, o które ubiegała się na okres od 1 października 2022 do 28 lutego 2023r. Podsumowując, zarówno rozstrzygnięcie w przedmiocie wznowienia postępowania, jak i odmowy przyznania stypendium jest uzasadnione i znajduje oparcie w wcyt. przepisach prawa. Odnosząc się zaś do argumentacji strony zawartej w skardze zauważyć przyjdzie, że podstawą wznowienia postępowania jest jedynie spełnienie jednej z przesłanek wymienionych w art. 145 § 1 Kpa i nie jest uzależnione od przyczyn, z których przesłanki te wynikły. Innymi słowy dla możliwości wznowienia nie jest istotne dlaczego i w jaki sposób doszło do jej spełnienia, w szczególności czy można komuś przypisać winę, istotny jest obiektywny fakt, że przesłanka ta zachodzi. Nie ma zatem znaczenia, że skarżąca nie zamierzała nadużyć uprawnienia do stypendium, a jedynie – jak twierdzi - błędnie zrozumiała brzmienie ustawy. Na marginesie można jedynie wspomnieć, że rubryka w której strona poinformowała o wcześniej studiowanych kierunkach zatytułowana jest "Studia podejmowane na innych uczelniach" (podkr. Sądu). Z tego jasno wynika, że nie chodzi o studia ukończone, lecz podjęte czyli rozpoczęte. Również treść oświadczenia na str. 2 wniosku odnosi się do "liczby semestrów podejmowanych studiów" na UŚ i innych uczelniach, a nie semestrów ukończonych. Dlatego wyjaśnienie skarżącej, że była przekonana, że należy tu wykazać jedynie studia ukończone jest niewiarygodne. Co do ewentualnej konieczności zwrotu stypendium, o czym wspomniała strona w skardze, Sąd stwierdza, że – jak to już wyjaśnił na wstępie części zważeniowej uzasadnienia - jedynie kontroluje działalność administracji publicznej, co oznacza, że aby jakieś zagadnienie stało się przedmiotem oceny Sądu najpierw musi być przedmiotem rozstrzygnięcia organu i to takiego, które jest objęte zakresem art. 3 § 2 ppsa, natomiast zaskarżona decyzja żadnych postanowień w przedmiocie zwrotu stypendium nie zawierała. Ponieważ Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała prawo, na podstawie art. 151 ppsa orzekł o oddaleniu skargi.