II GZ 40/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Sp. z o.o. w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Po 615/23 w przedmiocie odrzucenia skargi i zwrotu wpisu od skargi w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w L. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2023 r., nr: [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 30 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Po 615/23, odrzucił skargę A. Sp. z o. o. w L. (spółka, skarżąca, strona) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2023 r. w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. Pismem z 22 września 2023 r. wezwano skarżącą do nadesłania dokumentu, z którego wynikałoby uprawnienie do jej reprezentowania (odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego) i podania w piśmie przewodnim numeru skarżącej w Krajowym Rejestrze Sądowym, w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie doręczono skarżącej 26 września 2023 r. Pozostało ono bez odpowiedzi. Postanowieniem z 30 listopada 2023 r. WSA odrzucił skargę oraz orzekł o zwrocie wpisu sądowego. Sąd I instancji uznał, że skarżąca podała numer w Krajowym Rejestrze Sądowym w pieczęci na końcu skargi, jednakże nie uzupełniła w ustawowym terminie braku formalnego skargi poprzez nadesłanie dokumentu, z którego wynikają zasady reprezentacji skarżącej. W takiej sytuacji zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) skargę należało odrzucić, natomiast uiszczony wpis podlegał zwrotowi na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 i § 2 p.p.s.a. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, wyjaśniając że niedopełnienie wezwania powstało z przyczyn omyłkowych, a poza tym dane, które stanowią przyczynę odrzucenia skargi, są powszechnie dostępne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw podlegało oddaleniu. Jakkolwiek rozważania prawne Sądu Wojewódzkiego są stosunkowo lakoniczne, to jednak nie zmienia to oceny, że przyjęta przez ten Sąd wersja wykładni oraz zastosowania przepisów art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 oraz w zw. z art. 29 p.p.s.a. – na tle ustalonego stanu faktycznego – jest prawidłowa. Zagadnienie trybu sankcjonowania niewykazania umocowania do podejmowania czynności procesowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym za osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową (art. 28 § 1 p.p.s.a.) może budzić wątpliwości. W szczególności przepisy art. 46-47 lub art. 57 p.p.s.a. nie uznają expressis verbis braków w zakresie przedłożenia dokumentów wykazujących umocowanie do działania w imieniu tego rodzaju podmiotów (w przeciwieństwie do braków w zakresie wykazania umocowania przez pełnomocnika – zob. art. 46 § 3 w zw. z art. 37 § 1 p.p.s.a.) za braki formalne sensu stricto (por. art. 49 § 1 p.p.s.a.). Nie można jednak pominąć faktu, że przepisy art. 29 w zw. z art. 28 § 1 p.p.s.a. wyraźnie zastrzegają, że organy lub osoby uprawnione do działania w postępowaniu przed sądem administracyjnym w imieniu osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych mających zdolność sądową mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. W tej sytuacji – pomimo niezupełności regulacyjnej art. 46 p.p.s.a. – należy uznać, że obowiązek procesowy wynikający z art. 29 p.p.s.a. jest instrumentalnie związany z obowiązkiem dołączenia do skargi – jako pisma procesowego wszczynającego postępowanie – dokumentu, z którego wynika umocowanie do działania w imieniu osoby prawnej lub innej jednostki organizacyjnej mającej zdolność sądową przez osobę lub osoby, które występują jako jej organ, przedstawiciel ustawowy (statutowy) lub inny podmiot ustawowo umocowany do działania. Brak terminowego przedłożenia tego rodzaju dokumentu na wezwanie sądowe, skierowane na podstawie art. 49 § 1 w zw. z art. 29 i art. 28 § 1 p.p.s.a., jest zatem brakiem formalnym sensu largo skargi jako pisma procesowego, a jego stwierdzenie skutkuje aktualizacją obowiązku wykonania kompetencji, o której mowa w art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a., a więc koniecznością odrzucenia skargi. Nie można natomiast zgodzić się z często przytaczanym w pismach zażaleniowych twierdzeniem, że skoro dane ujawnione w Krajowym Rejestrze Sądowym (w tym dane dotyczące spółek kapitałowych) są publicznie dostępne, to sąd administracyjny z urzędu ma obowiązek ustalania ich treści oraz samodzielnego badania, kto i w jakim okresie był lub jest umocowany do działania w imieniu danego podmiotu wpisanego do tego rejestru, jako jego organ, przedstawiciel lub inna osoba ustawowo upoważniona. Treść regulacji procesowej wynikającej z art. 29 w zw. z art. 28 § 1 p.p.s.a. jest bowiem jednoznaczna i kategoryczna, natomiast sąd administracyjny jako organ prowadzący postępowanie procesowe nie jest w analizowanym zakresie adresatem zasady powszechnej jawności i dostępności danych zawartych w powyższym rejestrze (art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym). Ustawa procesowa może wyznaczyć w inny sposób relację między powyższą zasadą a regułami wykazywania umocowania przez podmioty działające w imieniu osób prawnych lub jednostek organizacyjnych mających zdolność sądową, nakładając na organy prowadzące dane postępowanie określone obowiązki w zakresie samodzielnej weryfikacji danych wykazujących umocowanie na podstawie rejestrów lub wykazów dostępnych elektronicznie (zob. np. art. 68 § 2 w zw. z art. 68 § 1 k.p.c.). W aktualnym stanie prawnym tego rodzaju zmiana normatywna nie została wprowadzona do ustawy regulującej postępowanie sądowoadministracyjne. Nie może zostać również uwzględniony pogląd, że odrzucenie skargi z powodu nieuzupełnienia spornych braków formalnych w terminie pozbawia skarżącą prawa do obrony. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się bowiem jednolicie, że prawo do sądu nie jest prawem absolutnym, co oznacza, że określony stopień formalizacji proceduralnej jego realizacji jest konieczny do zapewnienia określonego porządku, terminowości i rzetelności postępowania sądowego. Istotnym elementem tego rodzaju formalizacji są określone obowiązki procesowe, które muszą być dopełnione zgodnie z regułami ustawowymi pod rygorem utraty prawa do skutecznego wszczęcia postępowania lub wystąpienia innych sankcji procesowych. Jak wskazano w uchwale NSA z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13 (ONSAiWSA z 2014 r., nr 3, poz. 39), uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią więc one funkcję ochronną dla wszystkich uczestników postępowania, zapewniają bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Obowiązek dopełnienia wymagań formalnych przez stronę, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu (por. także uchwałę NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA z 2010 r., nr 1, poz. 1). Z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wynika natomiast wprost, że sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Odrzucenie skargi, podobnie jak skargi kasacyjnej lub zażalenia, jest sankcją, która ma zastosowanie, jeżeli strona nie dopełniła obowiązku w terminie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. o oddaleniu zażalenia.