III FSK 610/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), Protokolant Konrad Halota, po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 504/22 w sprawie ze skargi W. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 24 lutego 2022 r. nr 2201-IEE.711.91.2.2021.AR w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, 2) zwraca ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na rzecz W. N. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem nienależnie uiszczonego wpisu od skargi, 3) zasądza od W. N. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 580 (słownie: pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 14 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 504/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uwzględnił skargę W. N. i uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 24 lutego 2022 r., którym utrzymano w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 16 listopada 2021 r. oddalające skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż podniesiono w skardze. Sąd podkreślił, że Skarżący wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia na podstawie tytułu wykonawczego egzekucji administracyjnej. Jednocześnie złożył skargę na dokonane zajęcie wynagrodzenia za pracę. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 9 listopada 2021 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne. Następnie 10 listopada 2021 r. organ egzekucyjny odmówił uwzględnienia zarzutów. Z kolei postanowieniem z dnia 16 listopada 2021 r. organ egzekucyjny oddalił wniesioną skargę na czynność egzekucyjną. Na skutek wniesionego przez Skarżącego zażalenia DIAS postanowieniem z dnia 24 lutego 2022 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z dnia 16 listopada 2021 r. Zdaniem Sądu wydanie postanowienia z dnia 16 listopada 2021 r. oddalającego skargę na czynność egzekucyjną okazało się przedwczesne. W ocenie Sądu I instancji nie było podstaw do orzekania przez organ w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego w związku z wniesionymi przez Skarżącego zarzutami. Zdaniem Sądu organ II instancji nie podjął kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, nie wyjaśnił kwestii czy ustały przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego z art. 35 § 1 u.p.e.a. i bezzasadnie zaakceptował sytuację, w której organ rozpatrzył skargę na czynność egzekucyjną w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu w dacie orzekania w tym przedmiocie tj. 16 listopada 2021 r., nie było w obrocie ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutów, które to uzasadniałoby podjęcie postępowania egzekucyjnego. Ponadto Sąd stwierdził, że charakter stwierdzonych uchybień czyniło przedwczesnym odnoszenie się na tym etapie postępowania do pozostałych zarzutów skargi. DIAS wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając ww. wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 w zw. z art. 7, art. 8 i art. 80 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez nieuzasadnione uznanie przez WSA w Gdańsku, że organ nie podjął kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, jako że miał nie wyjaśnić kwestii, czy ustały przesłanki zawieszenia postępowania z art. 35 § 1 u.p.e.a., podczas gdy dla rozpoznania środka prawnego w postaci skargi na czynność egzekucyjną ustalenie to pozostaje irrelewantne dla możliwości wydania postanowienia w tym przedmiocie; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 35 § 1 u.p.e.a., art. 54 § 4 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 56 § 5 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że nie jest dopuszczalne wydanie postanowienia w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 35 § 1 u.p.e.a., podczas gdy tylko w przypadkach określonych w art. 56 § 1 pkt 2 i 3 oraz § 1b u.p.e.a nie rozpatruje się skargi, wniosku lub innego podania; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 35 § 1 u.p.e.a., art. 54 § 4 pkt 1 u.p.e.a. poprzez nieuprawnione przyjęcie, że do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu organ egzekucyjny nie może wydać postanowienia w przedmiocie zgłoszonej przez zobowiązanego skargi na czynność egzekucyjną, podczas gdy skutek, o którym mowa w art. 35 § 1 u.p.e.a. dotyczy wyłącznie niedopuszczalności podejmowania w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym nowych czynności egzekucyjnych, nie zaś rozpatrywania zgłoszonych przez zobowiązanego środków prawnych; 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sformułowanie w uzasadnieniu wyroku błędnych wytycznych dla organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy polegających na powinności uwzględnienia oceny prawnej zaprezentowanej w uzasadnieniu niniejszego wyroku, która w ocenie organu, z uwagi na przedstawione okoliczności, jest nieprawidłowa, jako że art. 56 § 5 u.p.e.a. wyraźnie dopuszcza wydanie postanowienia w przedmiocie skargi w razie zawieszenia postępowania egzekucyjnego z innych przyczyn niż wymienione w art. 56 § 1 pkt 2 i 3 oraz § 1b u.p.e.a. Mając na uwadze powyższe Skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi Skarżącego poprzez jej oddalenie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku, a także zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżący (działający osobiście) wniósł o jej odrzucenie oraz zasądzenie od Organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Ponadto w piśmie procesowym Skarżący wskazał, że został od niego pobrany nienależnie wpis od skargi z uwagi, że na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a. strona skarżąca zwolniona jest od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) – dalej P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. Odnosząc się do wniosku Skarżącego o odrzucenie skargi kasacyjnej jest on niezasadny. Skarga kasacyjna podlega odrzuceniu jeżeli została wniesiona po upływie terminu do jej wniesienia lub z innych przyczyn niedopuszczalna, jak również skarga kasacyjna, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie (art. 178 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie żadna z powyższych okoliczności nie zaistniała. Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznaje zarzuty naruszenia przez WSA wymienionych w pkt 1, 2 i 3 skargi kasacyjnej przepisów prawa, gdyż te prawidłowo zostały podniesione w stosunku do rozstrzygnięcia, które opiera się o stanowisko sprowadzające się ostatecznie do stwierdzenia, że organ nie był uprawniony do orzekania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego w związku z wniesionymi przez Skarżącego zarzutami. Sąd I instancji uznał, że utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji DIAS naruszył art. 77 § 1 w zw. z art. 7, art. 8 i art. 80 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez to, że nie podjął kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy - nie wyjaśnił kwestii, czy ustały przesłanki zawieszenia postępowania z art. 35 § 1 u.p.e.a. i bezzasadnie zaakceptował sytuację w której organ rozstrzygnął skargę na czynność egzekucyjną w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Zasadnie autor skargi kasacyjnej wskazuje, że dla rozpoznania środka prawnego w postaci skargi na czynność egzekucyjną ustalenie czy ustały przesłanki zawieszenia postępowania z art. 35 §1 u.p.e.a. nie ma znaczenia dla możliwości wydania postanowienia w tym przedmiocie. Inaczej rzecz ujmując, pomimo braku ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutów, organ uprawniony był do rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną. Należy w pierwszej kolejności wskazać, że z dniem 30 lipca 2020 r. weszły w życie istotne zmiany w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jedna ze zmian wprowadzona z tą datą dotyczy wskazania, w jakich przypadkach w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie rozpatruje się skargi, wniosku lub innego podania (art. 56 §5 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie taki przypadek nie występuje. Zgodnie z treścią art. 35 § 1 u.p.e.a. wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, zawiesza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części z dniem doręczenia tego zarzutu organowi egzekucyjnemu do czasu zawiadomienia tego organu o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie tego zarzutu (...). W niniejszej sprawie wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło w październiku 2021 r. Z kolei w stanie prawnym obowiązującym do 30 lipca 2020 r. (który nie ma zastosowania w sprawie) organ w okresie zawieszenia nie był uprawniony podejmowania jakichkolwiek czynności, w tym również nie był uprawniony do rozstrzygnięcia skargi na czynność egzekucyjną, którą złożył zobowiązany. Stan ten był niekorzystny dla zobowiązanego, z uwagi na odroczenie w czasie wydania również korzystnych dla niego rozstrzygnięć. Z uwagi jednak na to, że nastąpiła zmiana przepisów, nastąpiła modyfikacja uprawnień organu w zakresie działania w okresie zawieszenia postępowania. Z uzasadnienia projektu do zmian ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i innych ustaw, wynika m.in., że wprowadzone zmiany umożliwią podejmowanie przez organy rozstrzygnięć dotyczących m.in. postępowania w przedmiocie skarg. Ustawodawca w art. 56 § 5 u.p.e.a. wskazał w jakich przypadkach organ nie będzie w okresie zawieszenia uprawniony do rozpatrzenia skarg, wniosków lub innego poddania. I tak w powołanym przepisie wskazał, że w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w § 1 pkt 2 (w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a jest prowadzona egzekucja z rzeczy lub prawa majątkowego, które nie wygasło wskutek śmierci zobowiązanego) i pkt 3 (w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego) oraz § 1b (dotyczącego egzekucji prowadzonej przeciwko przedsiębiorstwu w spadku) nie rozpatruje się skargi, wniosku lub innego podania. W niniejszej sprawie zawieszenie nastąpiło na podstawie art. 56 §1 pkt 5 w zw. z art. 35 §1 u.p.e.a. – wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Tym samym nie jest to przypadek wskazany w art. 56 § 5 u.p.e.a. Z tego też względu w stanie prawnym obowiązującym od 30 lipca 2020 r. zawieszenie postępowania egzekucyjnego wynikające z wniesienia zarzutu nie stanowi przeszkody do rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną. Przepis art. 35 § 1 w zw. z art. 56 § 5 u.p.e.a. nie wyklucza wydania postanowienia w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną w czasie zawieszenia postepowania egzekucyjnego. Z uwagi na powyższe zasadnie wskazuje autor skargi kasacyjnej, że pogląd WSA nie uwzględnia stanu prawnego mającego zastosowanie w sprawie. To z kolei oznacza, że WSA w sposób nieuzasadniony przyjął, że nie jest dopuszczalne wydanie postanowienia w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 35 §1 u.p.e.a. Tymczasem w stanie prawnym mającym zastosowanie w sprawie – na skutek dodania przez ustawodawcę regulacji art. 56 § 5 u.p.e.a. - tylko w przypadkach, gdy postępowanie jest zawieszone w oparciu o art. 56 § 1 pkt 2 i 3 oraz §1b u.p.e.a. nie rozpatruje się skargi. Tym samym dla wydania postanowienia na podstawie art. 54 § 4 pkt 1 u.p.e.a., nie istniała konieczność uprzedniej weryfikacji kwestii wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Wbrew stanowisku WSA zaprezentowanym w zaskarżonym wyroku, stan faktyczny sprawy jak i stan prawny nie tylko uprawniał ale i zobowiązywał organ do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Niezasadny jest natomiast zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 56 §1 pkt 2 i 3 oraz §1b u.p.e.a. Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. można kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną. Wadliwość argumentacji wskazana w uzasadnieniu i w konsekwencji błędne wytyczne co do dalszego postępowania nie stanowi o naruszeniu przez Sąd art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji przyjmując, że rozstrzygnięcie organu jest przedwczesne, uchylając zaskarżone postanowienie, nie odniósł się do zarzutów podniesionych w skardze na to postanowienie. Ponownie rozstrzygając sprawę WSA odniesie się do podniesionych w skardze zarzutów jak i dokona oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 §1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 §2 P.p.s.a. Jednocześnie z uwagi, że sprawa dotyczyła skargi na postanowienie organów egzekucyjnych wydane w toku egzekucji administracyjnej dotyczącej tytułów wykonawczych wystawionych przez organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a więc należącą do spraw o których mowa w art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., Skarżący jest zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych – (uchwała 7 sędziów NSA z 23 maja 2016 r. II GPS 2/15). Z tego też względu na podstawie art. 225 P.p.s.a kwotę nienależnie uiszczonego wpisu należało zwrócić Skarżącemu z urzędu. |Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA | |Anna Juszczyk-Wiśniewska |Jan Rudowski |Dominik Gajewski |