II SA/Rz 83/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa NSA Stanisław Śliwa Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi E. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 20 listopada 2023 r. nr SKO.4111/950/2023 w przedmiocie uznania, że kwota wypłacona na poczet na poczet zasiłku pielęgnacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 18 września 2023 r. nr MOPS-ŚR.526/001676/2023; II. umarza postępowanie administracyjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: "Kolegium"), decyzją z 20 listopada 2023 r. nr SKO.4111/950/2023, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz.775 ze zm.) w związku z art. 30 ust.1, ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz.390 ze zm., dalej: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania E.Ż. (dalej: "Wnioskodawczyni"/ "Skarżąca"), od decyzji Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz") z 18 września 2023 r. znak: MOPS-ŚR.526/001676/2023 w sprawie uznania, że kwota wypłacona za okres od 1 lipca 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. na poczet zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 2.590,08zł jest nienależnie pobranym świadczeniem i zobowiązującej Wnioskodawczynię do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 2.590,08zł wraz z ustawowymi odsetkami, utrzymało w mocy decyzję Burmistrza. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że decyzją z 11 maja 2020 r., na wniosek złożony w dniu 27 kwietnia 2020 r., przyznano Wnioskodawczyni zasiłek pielęgnacyjny dla córki O.Ż. na okres od dnia 1 stycznia 2020 r. do 31 marca 2021 r. zgodnie z ważnością orzeczenia o niepełnosprawności. Decyzja ta związku z treścią art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., dalej: "ustawa z dnia 2 marca 2020 r.") została zmieniona decyzją z dnia 14 kwietnia 2021 r. w ten sposób, że przedłużono okres przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ mając na względzie zmianę przepisów związanych z uchyleniem art. 15h ustawy z dnia 2 marca 2020 r., dokonał weryfikacji w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności, gdzie widnieje informacja, że w stosunku do córki Skarżącej 30 maja 2022 r. zostało wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności nr PZON.720.87.22 na okres do 31 maja 2024 r. Dodatkowo ustalono, że ww. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, zostało doręczone 3 czerwca 2022 r., a 18 czerwca 2022 r. uprawomocniło się. Fakt ten został potwierdzony przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] pismem z 10 sierpnia 2023 r. W związku z tym poprzednie orzeczenie z 9 marca 2020 r. straciło swoją ważność w momencie wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności. Zatem ostatni zasiłek pielęgnacyjny wypłacony na podstawie decyzji z dnia 14 kwietnia 2021 r. powinien być wypłacony w miesiącu czerwcu 2022 r., natomiast ostatnie świadczenie zostało wypłacone w miesiącu czerwcu 2023 r. Zgodnie z pouczeniem w decyzji z dnia 14 kwietnia 2021 r., w przypadku otrzymania nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Skarżąca była obowiązana poinformować o tym i po otrzymaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności należało złożyć nowy wniosek o przyznanie świadczeń uzależnionych od niepełnoprawności. Skoro nie dopełniła tego obowiązku, w konsekwencji skutkuje to powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, które podlegają zwrotowi. Wobec powyższego ustalono, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany w okresie od 1 lipca 2022 r. do 30 czerwca 2023 r, w łącznej wysokości 2 590,08 zł jest kwotą nienależnie pobraną, która podlega zwrotowi. W odwołaniu Skarżąca zarzuciła błędną interpretację art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., zwracając się o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwolnienie z obowiązku zwrotu zasiłku. Kolegium odwołania nie uwzględniło. Uznało, że podstawą uznania zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane była okoliczność niepoinformowania niezwłocznie organu I instancji o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla córki z 30 maja 2022 r. Zatem zasiłek pielęgnacyjny przyznany decyzją z dnia 11 maja 2020 r. i zmienioną decyzją z dnia 14 kwietnia 2021 r. na podstawie art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. przysługiwał do 18 czerwca 2022 r., a z uwagi na to, że w przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, dlatego zasiłek pielęgnacyjny przysługiwał do 30 czerwca 2022 r. Wobec tego Skarżąca od 1 lipca 2022 r. nie była uprawniona do dalszego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie wniosku złożonego 27 kwietnia 2020 r., a zatem zasiłek pielęgnacyjny od 1 lipca 2022 r. został wypłacony mimo ustania prawa do tego świadczenia. Skoro Skarżąca była poinformowana, że zasiłek pielęgnacyjny został przyznany na okres nie dłuższy niż dzień wydania kolejnego orzeczenia, to po jego otrzymaniu zobowiązana była do poinformowania organu przyznającego świadczenia rodzinne o wydaniu kolejnego orzeczenia dla córki oraz do złożenia kolejnego wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Z akt sprawy wynika, że Wnioskodawczyni dopiero 26 lipca 2023 r. dostarczyła nowe orzeczenie córki z 30 maja 2022 r., które doręczono jej 3 czerwca 2022 r. W tym stanie rzeczy, zasiłek pielęgnacyjny wypłacony za okres od 1 lipca 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Kolegium podkreśliło również, że zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem przyznawanym na wniosek strony a zatem fakt, że nowe orzeczenie o niepełnosprawności kwalifikuje dziecko do dalszego pobierania zasiłku nie oznacza, że organ z urzędu może przyznać owe świadczenie. Nowe orzeczenie o niepełnosprawności potwierdza jedynie, że dziecko nadal pozostaje osobą niepełnosprawną. Natomiast zasiłek pielęgnacyjny został przyznany na czas określony, tj. do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnoprawności. Powołane przepisy (w tym art. 23 ust. 1 i 2) mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a decyzje na ich podstawie wydawane - decyzji tzw. związanych. Organy orzekające w sprawie nie mogą zatem brać pod uwagę żadnych szczególnych okoliczności istniejących w sprawie, nie działają bowiem w ramach uznania administracyjnego. Skarżąca w skardze zarzuciła Kolegium bezpodstawne zastosowanie art. 30 u.ś.r., poprzez nieprawidłową interpretację przepisów prawa w zakresie stosowania art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., polegającą na przypisaniu do zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego jako nienależnie pobranego świadczenia z uwagi na uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności córki, na podstawie stwierdzenia przez organ nieważności poprzedniego orzeczenia o niepełnosprawności poprzez pozyskanie dla córki nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Wniosła w związku z tym o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza i umorzenie w całości postępowania w zakresie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 2.590,08 zł wraz z ustawowymi odsetkami, W uzasadnieniu Skarżąca podkreśliła, że działanie organów opiera się na błędnej interpretacji zapisów art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy 2 marca 2020 r., a nadto Kolegium w swojej decyzji nie odniosło się do argumentacji zawartej w odwołaniu. Wskazała, że stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SAARS-CoV-2 został odwołany, a stan zagrożenia epidemicznego, z dniem 1 lipca 2023 r. Zatem, jeśli nie odwołano w okresie pobierania zasiłku pielęgnacyjnego stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, orzeczenie o niepełnosprawności córki z dnia 9 marca 2020 r. jest z mocy prawa orzeczeniem ważnym, którego skutki trwały aż do dnia 30 czerwca 2023 r. Dlatego nie była zobowiązana, aby przed 30 czerwca 2023 r. informować Burmistrza o otrzymaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności wydanego w dniu 30 maja 2022 r. Tym samym nie ziściła się żadna ustawowa przesłanka, na podstawie której organ pierwszej instancji wszczął postępowanie i wydał decyzję w przedmiocie zobowiązania do zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, pobranego w okresie od 1 lipca 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. w łącznej wysokości 2.590,08 zł wraz z odsetkami. Podała, że 26 lipca 2023 r. złożyła kolejny wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i decyzją z 4 sierpnia 2023 r. uzyskała uprawnienie od 1 lipca 2023 r. do 31 maja 2024 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z 24 kwietnia 2020 r. Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, załączając orzeczenie o niepełnosprawności małoletniej córki. Orzeczeniem tym, z dnia 9 marca 2020 r., córka zaliczona została do osób niepełnosprawnych z ustaleniem, że niepełnosprawność datuje się od 28 stycznia 2020 r.; orzeczenie wydano do dnia 31 marca 2021 r. Na tej podstawie Burmistrz, decyzją z 11 maja 2020 r., przyznał Wnioskodawczyni zasiłek pielęgnacyjny dla córki na okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 marca 2021 r. Decyzja ta związku z art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., została zmieniona decyzją z dnia 14 kwietnia 2021 r. w ten sposób, że przedłużono okres przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wobec ustalenia, że w stosunku do córki Skarżącej w dniu 30 maja 2022 r. zostało wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności na okres do 31 maja 2024 r. Burmistrz uznał, że poprzednie orzeczenie z 9 marca 2020 r. straciło swoją ważność. Skarżąca była obowiązana poinformować o tym fakcie organ, jednakże nie dopełniła tego obowiązku. Zatem ostatni zasiłek pielęgnacyjny wypłacony na podstawie decyzji z dnia 14 kwietnia 2021 r. powinien być wypłacony w czerwcu 2022 r. Ponieważ ostatnie świadczenie zostało wypłacone w czerwcu 2023 r., dlatego zasiłek pielęgnacyjny, poczynając od lipca 2022 r. do czerwca 2023 r., jest świadczeniem nienależenie pobranym i podlega zwrotowi, o czym orzeczono w decyzji z 18 września 2023 r. Rozstrzygnięcie to utrzymane zostało w mocy przez Kolegium decyzją z 20 listopada 2023 r. Skarga dotyczy tych decyzji. Z akt wynika również, że Burmistrz decyzją z 4 sierpnia 2023 r. przyznał Wnioskodawczyni zasiłek pielęgnacyjny dla córki na okres od 1 lipca 2023 r. do 31 maja 2024 r. II. Zasadnicze znaczenie w rozpoznawanej sprawie mają przepisy obowiązujące w okresie wystąpienia na obszarze RP wirusa SARS-CoV-2. Stosownie do art. 15 h ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zaznaczyć należy, że zniesienie stanu epidemii nastąpiło z dniem 16 maja 2022 r. (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 maja 2022 r. Dz. U. z 2022 r., poz. 1025), natomiast stan zagrożenia epidemiologicznego zniesiony został z dniem 1 lipca 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1118). W orzecznictwie przyjęto, że przepis art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. należy rozumieć w ten sposób, że jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60. dnia licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia. Podkreślono, że okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stanu pandemii (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 marca 2022 r.). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę utożsamia się z taką wykładnią. III. W realiach sprawy orzeczenie o niepełnosprawności córki Skarżącej wydane zostało 9 marca 2020 r. z okresem ważności do dnia 28 stycznia 2021 r. Orzeczenie to stanowiło podstawę przyznania Skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego na córkę (decyzja z 11 maja 2020 r., zmieniona decyzją z dnia 14 kwietnia 2021 r.). Ponieważ zniesienie stanu epidemii nastąpiło z dniem 16 maja 2022 r., natomiast stan zagrożenia epidemiologicznego zniesiony została z dniem 1 lipca 2023 r., dlatego orzeczenie o niepełnosprawności z 9 marca 2020 r. było orzeczeniem ważnym, natomiast okresy, o których mowa w art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 marca 2020 r., rozpoczęły bieg dopiero o dnia 1 lipca 2023 r., tj. od dnia zniesienia stanu zagrożenia epidemiologicznego. Konsekwencją takiej wykładni powyżej wskazanego przepisu jest to, że ważności orzeczenia z 9 marca 2020 r. nie przekreśla fakt wydania w dniu 30 maja 2022 r. nowego orzeczenia o niepełnosprawności córki Skarżącej, notabene, potwierdzającego niepełnosprawność dziecka na okres do 31 maja 2024 r. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Skarżąca do czasu zniesienia stanu zagrożenia epidemiologicznego nie miała obowiązku informowania organu o wydaniu nowego orzeczenia (art. 25 ust. 1 u.ś.r.), bowiem orzeczenie o niepełnosprawności z 9 marca 2020 r. było nadal orzeczeniem ważnym. Zatem nie zaistniała żadna przesłanka uzasadniająca uznanie pobranego w okresie od 1 lipca 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. świadczenia, jako nienależnego (art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r.). Natomiast nowe orzeczenie, które wydane zostało w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemiologicznego, potwierdzające niepełnosprawność dziecka na okres do 31 maja 2024 r., jest podstawą przyznania świadczenia Skarżącej na dalszy okres. Z tych przyczyn Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm., dalej: "P.p.s.a."), uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję (pkt I wyroku). Ponieważ błędna wykładnia prawa materialnego (art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 marca 2020 r.) spowodowała, że postępowanie dotyczące zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego na córkę było bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 K.p.a.), dlatego Sąd, na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a., umorzył postępowanie administracyjne (pkt II wyroku).