III FZ 69/24

Dnia 13 marca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. L. i D. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 3 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Bk 443/23 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi J. L. w sprawie ze skargi J. L. i D.L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 6 września 2023 r., nr 2001-IEE.7192.65.2023 w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości postanawia 1. oddalić zażalenie J. L.; 2. odrzucić zażalenie D. L. Postanowieniem z 3 stycznia 2024 r., I SA/Bk 443/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku (dalej: "WSA") odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi J. L. (dalej: "Skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej: "Dyrektor") z 6 września 2023 r. w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W ocenie WSA, Skarżąca uchybiła terminowi na złożenie skargi na postanowienie Dyrektora z 6 września 2023 r., utrzymujące w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. (dalej: "Naczelnik") z 21 lipca 2023 r. Odpis postanowienia z 6 września 2023 r. został doręczony Skarżącej 20 września 2023 r. Jednocześnie załączony do skargi wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia, nie zasługiwał na uwzględnienie. Jak wskazał WSA, jakkolwiek okoliczność zatrzymania D. L. i związany z tym dla Skarżącej stres, nie może budzić wątpliwości, to jednocześnie nic nie stało na przeszkodzie, aby w ostatnim dniu terminu na dokonanie czynności procesowej, już po zakończeniu zatrzymania męża Skarżącej, wnieść rzeczoną skargę. Brak przedmiotowej czynności w tym dniu wskazuje na brak zachowania należytej staranności Skarżącej, co wyłącza jej winę w uchybieniu terminu. Jako podstawę orzeczenia, WSA wskazał art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Pismem z 12 stycznia 2024 r. Skarżąca i D. L. złożyli zażalenie na przedmiotowe postanowienie, zaskarżając je w całości oraz podnosząc zarzut naruszenia art. 86 § 1 i art. 87 § 1, 2 i 4 p.p.s.a. polegający na dowolnym uznaniu, że przyczyna okoliczności zawartych we wniosku, stanowiły brak winy stron nawet w przypadku gdy przeszkody powstały w okresie końcowym na dokonanie czynności. Jak wskazali w uzasadnieniu, nie sposób uznać, by okoliczność zatrzymania nie mogła skutkować irracjonalnym zachowaniem, w wyniku którego Skarżąca nie zachowała ustawowego, 30 – dniowego terminu na wniesienie skargi. Nawet jeżeli do zatrzymania doszło już pod koniec terminu na dokonanie czynności, to nie może to rzutować na wydanie orzeczenia odmownego w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu przez WSA. Wobec powyższego, Skarżąca i D. L. wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a., czynność podjęta w postępowaniu sądowym przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie zaś do art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto w myśl art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy także dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminu nie nastąpił z jej winy (por. post. NSA z 23.8.2013 r., II OZ 663/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: "CBOSA"). Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w świetle treści art. 87 § 2 p.p.s.a. i wynikającego z niego obowiązku strony uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi, WSA prawidłowo ocenił wniosek Skarżącej i odmówił przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej. Wskazać w tym miejscu należy, że z przytoczonej przez WSA argumentacji Skarżącej, przemawiającej w jej ocenie za przywróceniem uchybionego terminu, wynika, iż do przekroczenia terminu doszło z powodu stresu związanego zatrzymaniem męża w charakterze podejrzanego o popełnienie przestępstwa w postępowaniu przygotowawczym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, że za okoliczność wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu nie może być uznane zachowanie wywołane stresem, które uniemożliwiło złożenie pisma w przepisanym terminie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zdanie wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że sama okoliczność zatrzymania była zdarzeniem nagłym i niespodziewanym, dezorganizującym sytuację rodzinną Skarżącej. Nie można jednak tracić z pola widzenia tego, że przed upływem terminu na dokonanie czynności, D. L. został zwolniony 19 października 2023 r. Tym samym ustała okoliczność będąca źródłem stanu nadzwyczajnego, wywołującego stan braku skupienia należytej uwagi na działaniach związanych z powinnościami procesowymi Skarżącej. W konsekwencji właśnie w ostatnim dniu terminu na dokonanie czynności, Skarżąca powinna była wnieść skargę. Zważyć należy na okoliczność, iż zaskarżona decyzja zawierała stosowne pouczenie o trybie i 30-dniowym terminie na wniesienie skargi, sam zaś fakt że okoliczność dezorganizująca działanie Skarżącej pojawiła się już pod koniec tego terminu, nie niweluje prawidłowego pouczenia ze strony Dyrektora. Skarżąca zapoznała się, odbierając decyzję, z informacją pozwalającą na policzenie we właściwy sposób początku i końca biegu terminu. W konsekwencji złożenie skargi ze stosownym wnioskiem (tj. wnioskiem o przywrócenie terminu), już po terminie na dokonanie czynności, wskazuje na brak zachowania należytej staranności w podejmowanych działaniach i nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu do wniesienia skargi, tym bardziej, że Skarżąca nie przedstawiła innych okoliczności mogących dawać podstawę do przywrócenia terminu. Okolicznością tą nie może być sam stres wywołany zatrzymaniem osoby bliskiej, zwłaszcza że okoliczność ta ustała przed upływem terminu na wniesienie skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego działanie takie świadczy o niedbalstwie o własne interesy przez Skarżącą i nie korzysta z ochrony. W konsekwencji argumentacja przedstawiona przez Skarżącą zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu nie stanowi podstawy do jego przywrócenia. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie WSA odpowiada prawu, a zażalenie jako niezasadne, podlegało oddaleniu. Odnosząc się do zażalenia wniesionego przez D. L., należy stwierdzić, że w okolicznościach sprawy jest on osobą nieuprawnioną. Zaskarżone postanowienie w sposób jasny i wyraźny odnosiło się do wniosku Skarżącej w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia skargi, stąd tylko osoba w nim wymieniona może być uznana za osobę zainteresowaną pozytywnym jej rozstrzygnięciem. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w pkt. 1 sentencji. O odrzuceniu zażalenia D. L. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w pkt. 2 sentencji, na zasadzie art. 189 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.