II SA/Wa 1628/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska, Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. Z. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] Komisja do Spraw Służby Zastępczej, działając na podstawie art. 573 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2022 r., poz. 2305 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.), utrzymała w mocy postanowienie Komisji Wojewódzkiej do Spraw Służby Zastępczej w [...] z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] odmawiające wszczęcia na wniosek M. Z. postępowania o wydanie orzeczenia o przeznaczeniu go do służby zastępczej. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podał, że M. Z. zwrócił się z wnioskiem z dnia [...] lutego 2023 r. do Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...] o przeznaczenie go do służby zastępczej. Swój wniosek motywował wyznawanymi zasadami moralnymi, "które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową". Wniosek został przekazany według właściwości do Komisji Wojewódzkiej do Spraw Służby [...] w [...], która wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] marca 2023 r. odmówiła wszczęcia postępowania w sprawie. Organ I instancji wyjaśnił, że w momencie składania wniosku M. Z. nie mógł być osobą podlegającą kwalifikacji wojskowej zgodnie z ustawą o obronie Ojczyzny, gdyż w 2023 r. nie spełniał przesłanek wynikających z art. 59 ust. 1 tej ustawy. Ponadto wnioskodawca ze względu na rok urodzenia miał już orzeczoną zdolność do służby wojskowej i nie był powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej lub przeszkolenia wojskowego - zgodnie z ustawą o obronie Ojczyzny został przeniesiony do rezerwy, nie spełnia wiec przesłanek art. 571 ust. 1 ustawy. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 559 ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny, służbę zastępczą można pełnić wyłącznie w okresie trwania obowiązku pełnienia zasadniczej służby wojskowej. W dalszej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył przepisy regulujące kwestie kwalifikacji wojskowej oraz obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej i stwierdził, że w postępowaniu w sprawie dotyczącej przeznaczenia do służby zastępczej interes prawny powinno się ustalać w oparciu o art. 571 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny, który ogranicza pojęcie wnioskodawcy - strony do osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej, przeznaczonej do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej. W rozpoznawanej sprawie M. Z. nie został przeznaczony do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, co jest niezbędnym warunkiem do skutecznego złożenia wniosku o przeznaczenie do służby zastępczej. W związku z tym, skoro nie spełnia przesłanki z art. 571 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny, nie można uznać go za stronę postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. W konsekwencji organ uznał, że zasadne było wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. M. Z. wniósł na powyższe orzeczenie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o ponowne i prawidłowe rozpatrzenie sprawy w celu zmiany kwalifikacji wojskowej na przeznaczenie do służby zastępczej. Skarżący podniósł, że jego zdaniem obowiązujące przepisy prawa umożliwiają skierowanie go do służby zastępczej. Powołał się na art. 85 Konstytucji RP oraz wyznawane przez siebie zasady i wartości moralne. W ocenie skarżącego, komisje obydwu instancji unikają orzeczenia merytorycznego, łamiąc i źle interpretując przepisy w sprawie, w której mają obowiązek i kompetencje tego dokonać, gdyż są organem władnym do rozstrzygania wniosków o przeznaczenie do służby zastępczej. Skarżący podkreślił, że wyznawane przez niego wartości moralne oraz czynny udział w ruchu pokojowym nie pozwalają mu na pełnienie służby wojskowej w żadnej formie. Powołał się na fakt, że uczestniczy w Ruchu [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie skarżący we wniosku z dnia [...] lutego 2023 r. wniósł o przeznaczenie go do służby zastępczej. Jak stanowi art. 553 ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny, służbę zastępczą można pełnić wyłącznie w okresie trwania obowiązku pełnienia zasadniczej służby wojskowej. Z kolei w myśl art. 155 ust. 1 tej ustawy, do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej kwalifikuje się osoby uznane za zdolne do tej służby, posiadające wykształcenie co najmniej podstawowe, z wyłączeniem wykształcenia uzyskanego w szkole specjalnej, oraz które nie ukończyły 35 roku życia. Treść przywołanych przepisów jednoznacznie wskazuje, że obowiązek pełnienia zasadniczej służby wojskowej wygasa po ukończeniu przez daną osobę 35. roku życia. Nie jest sporne w tej sprawie, że skarżący, urodzony w 1975 r., w chwili złożenia wniosku o przeznaczenie do pełnienia służby zastępczej miał ukończone 35 lat życia. Nie był zatem (i nie jest) zobowiązany do pełnienia zasadniczej służby wojskowej. Nie może zatem skutecznie wystąpić z wnioskiem o przeznaczenie go do odbycia służby zastępczej, bowiem – jak wskazano – służba ta może być pełniona jedynie w okresie trwania obowiązku pełnienia zasadniczej służby wojskowej. Ponadto, jak słusznie zauważył organ, zgodnie z art. 571 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny, osoba podlegająca kwalifikacji wojskowej, która została przeznaczona do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, może złożyć wniosek o przeznaczenie jej do służby zastępczej w podmiocie. Skoro skarżący nie został przeznaczony do odbycia obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, to a contrario nie może wnosić o przeznaczenie do odbycia służby zastępczej. Organy obydwu instancji prawidłowo zatem przyjęły, że skarżący nie może domagać się wszczęcia postępowania administracyjnego w tej sprawie, bowiem nie spełnia podstawowej przesłanki podmiotowej warunkującej skuteczne wszczęcie postępowania – nie jest bowiem osobą zobowiązaną do pełnienia zasadniczej służby wojskowej. W obecnym stanie prawnym brak jest natomiast możliwości rozstrzygania w przedmiocie przeznaczenia do służby zastępczej osoby, która nie ma obowiązku odbycia zasadniczej służby wojskowej. Podnoszone w skardze argumenty dotyczące wyznawanych przez skarżącego wartości nie miały w związku z powyższym znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Organy nie były bowiem uprawnione do merytorycznego rozpatrywania złożonego wniosku, skoro skarżący – jako osoba niepodlegająca obowiązkowi pełnienia zasadniczej służby wojskowej – nie mógł być skierowany do odbycia służby zastępczej – niezależnie od podnoszonej we wniosku argumentacji. Z tych przyczyn Sąd uznał, że organ odwoławczy prawidłowo utrzymał w mocy postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., który stanowi, że gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Biorąc wszystkie powyższe okoliczności pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 tej ustawy.