II SAB/Wa 698/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska (spr.), Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na bezczynność Prokuratora Okręgowego W. w W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] września 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej oddala skargę W piśmie z dnia 21 października 2023 r. M. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prokuratora Okręgowego W. w W.w rozpoznaniu jego wniosku z dnia [...] września 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej. Skarżący zarzucił Prokuratorowi naruszenie art. 61 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902, zwanej dalej jako u.d.i.p.) poprzez błędne zastosowanie polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek oraz niezasadne uznanie, że przedmiotem wniosku nie jest informacja publiczna i wniósł o zobowiązanie Prokuratora Okręgowego W. w W.do załatwienia jego wniosku z dnia [...] września 2023 r., stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzenie organowi grzywny w kwocie 1.000 zł, zasądzenie sumy pieniężnej w kwocie 100 zł oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi M. S. podniósł m. in., że wnioskiem z dnia [...] września 2023 r. zwrócił się do Prokuratora Okręgowego W. w W. o: 1) udostępnienie kopii zanonimizowanego aktu oskarżenia wydanego w sprawie o sygn. akt [...]; 2) wskazanie, jakie dokumenty znajdują się w aktach zakończonego postępowania przygotowawczego o sygn. akt [...]; 3) udostępnienie kopii zanonimizowanych dokumentów urzędowych znajdujących się w aktach zakończonego postępowania przygotowawczego o sygn. akt [...], tj.: trzech postanowień z dnia [...] czerwca 2021 r. (k. 1523, k. 1528, k. 1531-1532), z dnia [...] listopada 2021 r. (k. 1540), z 8 grudnia 2021 r. (k. 1582-1584) oraz piętnastu protokołów znajdujących się na k. 1524-1527, 1529-1530, 1533, 1534, 1539, 1541-1543, 1549-1550, 1551-1552, 1564-1565, 1579-1581, 1946-1947, 2024, 2088, 2092-2094 i 2132 akt sprawy). Skarżący podał, że w odpowiedzi na wniosek, udzielonej w piśmie z dnia [...] września 2023 r. Prokurator Okręgowy W. w W. nieprawidłowo poinformował go, że żądana informacja nie może być udostępniona w trybie przewidzianym w u.d.i.p. z uwagi na treść art. 156 § 5 i 5b K.p.k., które przewidują odrębny tryb dostępu do informacji publicznej. Prokurator Okręgowy W. w W.w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga jest niezasadna. W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości stron, ani Sądu, że Prokurator Okręgowy jest organem władzy publicznej obowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Istota problemu w sprawie dotyczy odpowiedzi na pytanie, czy akt oskarżenia skierowany do sądu w konkretnie oznaczonej sprawie, informacja o tym, jakie dokumenty znajdują się w aktach postępowania przygotowawczego zakończonego sporządzeniem aktu oskarżenia, wreszcie czy dokumenty postanowienia i protokoły znajdujące się w aktach konkretnego postępowania przygotowawczego stanowią informację publiczną i czy podlegają udostępnieniu w trybie u.d.i.p. Skarżący stanął na stanowisku, że powyższe informacje stanowią informację publiczną i zarzucił, że Prokurator Okręgowy niesłusznie przyjął, że nie podlegają one udostępnieniu w trybie przewidzianym w K.p.k. Z przepisów powołanej ustawy wynika, że stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej oraz daje możność sporządzenia z nich odpisów lub kopii. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom. Informacje o aktach sprawy mogą być udostępnione także za pomocą systemu teleinformatycznego, jeżeli względy techniczne nie stoją temu na przeszkodzie (art. 156 § 1). Na wniosek oskarżonego lub jego obrońcy wydaje się odpłatnie kopie dokumentów z akt sprawy. Kopie takie wydaje się odpłatnie, na wniosek, również innym stronom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym (art. 156 § 2 zdanie pierwsze). Według art. 156 § 5 K.p.k., jeżeli nie zachodzi potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub ochrony ważnego interesu państwa, w toku postępowania przygotowawczego stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów lub kopii oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kopie. W przedmiocie udostępnienia akt, sporządzenia odpisów lub kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów lub kopii prowadzący postępowanie przygotowawcze wydaje zarządzenie. W wypadku odmowy udostępnienia akt pokrzywdzonemu na jego wniosek należy poinformować go o możliwości udostępnienia mu akt w późniejszym terminie. Z chwilą powiadomienia podejrzanego lub obrońcy o terminie końcowego zaznajomienia z materiałami postępowania przygotowawczego pokrzywdzonemu, jego pełnomocnikowi lub przedstawicielowi ustawowemu nie można odmówić udostępnienia akt, umożliwienia sporządzania odpisów lub kopii oraz wydania odpisów lub kopii. Za zgodą prokuratora akta w toku postępowania przygotowawczego mogą być w wyjątkowych wypadkach udostępnione innym osobom. Prokurator może udostępnić akta w postaci elektronicznej. Ostatnio z powołanych przepisów stosuje się odpowiednio do udostępniania akt zakończonego postępowania przygotowawczego (art. 156 § 5b K.p.k.). Analizując tak przedstawiony spór prawny, zauważyć należało, że przepis art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a u.d.i.p. wprost stanowi, że udostępnieniu podlega informacja o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych. Definicję dokumentu urzędowego zawiera art. 6 ust. 2 u.d.i.p. stanowiąc, że dokumentem urzędowym w rozumieniu ustawy jest treść oświadczenia woli lub wiedzy, utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego, w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy. Zgodnie natomiast z art. 115 § 13 Kodeksu karnego, funkcjonariuszem publicznym jest sędzia, ławnik, prokurator, funkcjonariusz finansowego organu postępowania przygotowawczego lub organu nadrzędnego nad finansowym organem postępowania przygotowawczego, notariusz, komornik, kurator sądowy, syndyk, nadzorca sądowy i zarządca, osoba orzekająca w organach dyscyplinarnych działających na podstawie ustawy. Z tego wynika, że akt oskarżenia, postanowienia, protokoły znajdujące się w aktach zakończonego postępowania przygotowawczego stanowią informację publiczną (por. np. wyroki NSA z dnia 19 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 357/19; z dnia 13 października 2021 r. sygn. akt III OSK 3861/21 oraz z dnia 18 stycznia 2023 r. sygn. akt III OSK 6466/21), jednak - zdaniem Sądu - ich udostępnienie nie podlega przepisom u.d.i.p. Tryb udostępniania powyższych dokumentów jest uregulowany w przepisach Kodeksu postępowania karnego. W związku z tym w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie art. 1 ust. 2 u.d.i.p., zgodnie z którym przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Z przepisu tego wynika, że wszędzie tam, gdzie konkretne sprawy dotyczące zasad i trybu dostępu do informacji będącej informacją publiczną uregulowane są inaczej w ustawie o dostępie do informacji publicznej, a inaczej w ustawie szczególnej dotyczącej udostępniania informacji i stosowania obu tych ustaw nie da się pogodzić, pierwszeństwo mają przepisy ustawy szczególnej. Istnienie innych zasad czy trybu udostępniania informacji publicznej wyłącza stosowanie u.d.i.p. w zakresie regulowanym wyraźnie tą ustawą szczególną. Powyższe zagadnienie stanowiło przedmiot rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 7/13, która wprawdzie, z uwagi na sposób sformułowania zagadnienia prawnego, dotyczy udostępnienia przez prokuratora akt sprawy jako zbioru materiałów zakończonego postępowania przygotowawczego, to jednak - w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę - zawierała również istotne wskazania, co do wzajemnej relacji przepisów u.d.i.p. i k.p.k. W uzasadnieniu uchwały znalazło się stwierdzenie, że "Przepisy art. 156 § 1, 5 i 5a K.p.k. oraz art. 525 K.p.c. i § 94 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych, w odniesieniu do tych dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach sądowych spraw cywilnych, karnych i aktach trwającego postępowania przygotowawczego, są przepisami szczególnymi, o których mowa w art. 1 ust. 2 omawianej ustawy, w stosunku do wszystkich, a nie tylko wobec stron postępowania, i nie ma do nich zastosowania ustawa o dostępie do informacji publicznej. Przyjęcie, że w pozostałych wypadkach strona postępowania, której żywotnych interesów dotyczy sprawa, uzyskuje dostęp do akt na innych zasadach, bardziej sformalizowanych niż osoby działające w trybie art. 10 tej ustawy, byłoby naruszeniem zasady równości zapisanej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP." Powołane przepisy K.p.k. regulują dostęp do akt i wydawania z nich odpisów poszczególnych dokumentów także przez inne osoby niż strony postępowania. Jak podkreślono w powołanej uchwale, "art. 156 § 1 K.p.k. prawo dostępu do akt sprawy sądowej oraz możność sporządzania odpisów przyznaje stronom, obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym i podmiotowi określonemu w art. 416 K.p.k. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępniane również innym osobom. Chociaż przepis nie stanowi tego expressis verbis, należy przyjąć, że dotyczy on akt sądowych zarówno toczącego się, jak i zakończonego postępowania. Przepisy art. 156 § 5 i 5a K.p.k. odnoszą się do postępowania przygotowawczego." Z faktu, że wnioskodawca wystąpił o dostęp do treści i postaci aktu oskarżenia nie do sądu, a do prokuratora, w sytuacji, gdy postępowanie przygotowawcze zostało już zakończone i akta sprawy (którego elementem jest akt oskarżenia) zostały już przekazane do sądu, nie może wynikać, że zmianie ulegną reguły dostępu do dokumentów znajdujących się w aktach sprawy karnej. Skarżący nie żąda bowiem dostępu do informacji publicznej o treści określonych dokumentów, lecz chodzi mu o postać dokumentu, która miałaby być przekazana w formie odpisu (skanu). Ten zaś może uzyskać tylko według reguł zawartych w art. 156 K.p.k., który jest przepisem szczególnym, w rozumieniu art. 1 ust. 2 u.d.i.p. Reasumując, po pierwsze, powołane przepisy K.p.k. adresowane są do każdego (do wszystkich), a więc nie tylko do stron postępowania karnego, o czym przesądza m.in. treść zdania drugiego art. 156 § 5 K.p.k., z której wynika, że akta mogą być w wyjątkowych sytuacjach udostępnione innym niż stronom (obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym) osobom. Po drugie, przepisy te zawierają zamkniętą i zupełną regulację zasad dostępu do akt postępowania karnego i znajdujących się w nich informacji publicznych, tak na etapie postępowania przygotowawczego, jak i sądowego (a wraz z innymi przepisami także do akt postępowania już zakończonego). Po trzecie, powyżej wskazane przepisy K.p.k. stanowią owe "przepisy innych ustaw", o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., określające odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi, które w całości wyłączają zastosowanie przepisów tejże ustawy do informacji publicznych znajdujących się w aktach sprawy karnej (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2023 r. sygn. akt III OSK 6466/21). W świetle powyższego uznać należy, że dokumenty których udostępnienia domaga się skarżący we wniosku z dnia [...] września 2023 r. mogą być udostępnione wyłącznie na zasadach przewidzianych w przepisach Kodeksu postępowania karnego. Sąd uznał, że przepisy u.d.i.p. nie mogą służyć obejściu normowanych w K.p.k. zasad dostępu do określonych akt postępowań, znajdujących się w nich dokumentów i ich treści. Dostateczne do przyjęcia przeciwnego poglądu nie jest skoncentrowanie się na użytym w art. 156 K.p.k. sformułowaniu "akt" i wywodzenie na tej podstawie, że chodzi tylko i wyłącznie o zbiór dokumentów. W ocenie Sądu, decydujący jest fakt, że w aktach i znajdujących się w nich konkretnych dokumentach zawarte są informacje publiczne. Wszak art. 1 ust. 2 u.d.i.p. stanowi o innych zasadach i trybie dostępu do informacji będących informacjami publicznymi (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SAB/Rz 6/23). Dostrzec również trzeba, że kwestia oceny trybu udostępnienia dokumentów stanowiących część akt postępowania przygotowawczego nie jest postrzegana w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie (por. wyroki NSA z 19 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 357/19, 13 października 2021 r. sygn. akt III OSK 3861/21, z 18 stycznia 2023 r. sygn. akt III OSK 6466/21 oraz przeciwne stanowisko wyrażone w m. in. wyrokach przywołanych przez skarżącego w skardze). Sąd rozpoznający niniejszą skargę podzielił jednak stanowisko zaprezentowane w trzech pierwszych przywołanych powyżej wyrokach z przyczyn podanych w niniejszym uzasadnieniu. Mając to wszystko na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz.1634), oddalił skargę.