II SA/Rz 132/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur – Selwa WSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 15 grudnia 2023 r. nr SKO.4114.6.2023 w przedmiocie dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję. II SA/Rz 132/24 U z a s a d n i e n i e Przedmiotem skargi M.J. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z 15 grudnia 2023 r. nr SKO.4114.6.2023 dotycząca odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, wnioskiem z 8 sierpnia 2023 r. M.J. wystąpił do Prezydenta Miasta [...] o przyznanie dodatku mieszkaniowego do będącego jego własnością mieszkania spółdzielczego przy ul. [...] w P. Podał, że w skład gospodarstwa domowego wchodzą 3 osoby, a powierzchnia użytkowa zajmowanego lokalu wynosi 32,3 m2. Do wniosku dołączono: deklarację o dochodach za okres V, VI i VII 2023 r., oświadczenie strony z 1 sierpnia 2023 r., 3 akty notarialne, informację [...] Spółdzielni Mieszkaniowej o wysokości opłat za mieszkanie, zaświadczenia o dochodach M.J. oraz M.J., zeznanie PIT-28 za 2022 r., oświadczenie z 8 sierpnia 2023 r. że rodzina nie otrzymała w okresie ostatnich trzech miesięcy zwrotu ulgi prorodzinnej z US, klauzulę informacyjną dotyczącą przetwarzania danych osobowych. Prezydent Miasta [...] ustalił, że łączna kwota wydatków za zajmowane mieszkanie w okresie ostatniego miesiąca poprzedzającego datę złożenia wniosku wynosi 558,09 zł. Dochód gospodarstwa domowego wskazany w oświadczeniu strony i w deklaracji o dochodach z ostatnich trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku wynosi 6 566,60 zł, co w przeliczeniu wynosi 2 188,86 zł miesięcznie, a na osobę 729,62 zł. Rodzina nie korzysta z pomocy socjalnej MOPS. Organ I instancji 8 września 2023 r. przeprowadził wywiad środowiskowy. M.J. złożył oświadczenie o stanie majątkowym, w którym wykazał mieszkanie własnościowe o pow. 32,30 m2, samochód osobowy [...] z 2003 r. o wartości 8.000 zł oraz oszczędności pieniężne w wysokości 20 000 zł. M.J. złożyła oświadczenie o stanie majątkowym, w którym wykazała samochód osobowy [...] z 2020 r. o wartości ok. 50 000 zł. Decyzją z 2 października 2023 r. nr DM-AW-5400/S/164/1136/2023, Prezydent [...] odmówił wnioskodawcy przyznania dodatku mieszkaniowego z uwagi na fakt, że występuje rażąca dysproporcja między niskimi dochodami wskazanymi w deklaracji o dochodach a stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest w stanie samodzielnie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego, wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. W odwołaniu od decyzji Prezydenta M.J. podniósł, że pomyłką jest oświadczenie dotyczące posiadania oszczędności w kwocie 20 000 zł, bowiem w tym czasie posiadał oszczędności w kwocie 2 000 zł, które wydał na naprawę samochodu. Nadto żona błędnie wskazała kwotę 50 000 zł jako wartość samochodu, który zakupiony został za 28 000 zł i od tej kwoty został opłacony podatek. Końcowo uzasadnił, że posiadanie samochodu nie jest wystarczającym powodem by odmówić przyznania dodatku mieszkaniowego i nie może być też dowodem na rażącą dysproporcję między deklarowanymi dochodami a faktycznym stanem majątkowym. SKO opisaną na wstępie decyzją z 15 grudnia 2023 r. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 5, art. 6 oraz art. 7 ust. 3 pkt 1, ust. 4 i 4a ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1335, dalej: u.d.m.) - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ wyjaśnił, że na podstawie art. 2 ust. 1 u.d.m., dodatek mieszkaniowy, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 3 i 4, przysługuje: 1) najemcom albo podnajemcom lokali mieszkalnych, zamieszkującym w tych lokalach; 2) osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych, do których przysługuje im spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego; 3) osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych znajdujących się w budynkach stanowiących ich własność i właścicielom samodzielnych lokali mieszkalnych; 4) innym osobom mającym tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego i ponoszącym wydatki związane z jego zajmowaniem; 5) osobom zajmującym lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo najem socjalny lokalu. W myśl art. 3 ust. 1 u.d.m., dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom o którym mowa w art. 2 ust. 1, jeżeli w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o jego przyznanie średni miesięczny dochód przypadający na jednego członka gospodarstwa domowego wnioskodawcy nie przekroczył w gospodarstwie: jednoosobowym - 40%, wieloosobowym - 30% - przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, obowiązującego w dniu złożenia wniosku, z uwzględnieniem art. 6 ust. 8 i art. 7 ust. 6. Ustawodawca w art. 7 ust. 1 u.d.m. unormował, że dodatek mieszkaniowy przyznaje, na wniosek osoby uprawnionej do dodatku mieszkaniowego, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji administracyjnej. Do wniosku dołącza się deklarację o dochodach gospodarstwa domowego za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku oraz dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych w miesiącu poprzedzającym dzień złożenia wniosku wydatków związanych z zajmowaniem lokalu mieszkalnego. Zgodnie z art. 7 ust. 3 u.d.m., organ, o którym mowa w ust. 1, odmawia przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że: 1) występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji o której mowa w ust. 1, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego) wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe lub 2) faktyczna liczba wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą jest mniejsza niż wykazana w deklaracji, o której mowa w ust. 1. Rażąca dysproporcja o której stanowi przepis art. 7 ust. 3 u.d.m. oznacza oczywistą i łatwo zauważalną różnicę między sytuacją majątkową ustaloną przez pracownika socjalnego podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego a deklarowanymi przez osobę dochodami. Celem nadrzędnym tego przepisu jest wyeliminowanie przypadków, w których dodatek mieszkaniowy - wypłacany ze środków publicznych, którymi gospodarowanie powinno być szczególnie oszczędne i staranne - byłby przeznaczony na rzecz osób, którym stan majątkowy pozwala na uiszczanie opłat związanych z zajmowanym mieszkaniem. Tym samym dodatek mieszkaniowy przysługuje wyłącznie osobom, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania mieszkania, skutków większego obciążenia ich budżetów domowych, przy optymalizacji wydatków na życie. W konsekwencji więc nieuzasadnione jest oczekiwanie udzielenia pomocy w zaspokojeniu potrzeb bytowych (w tym dodatku mieszkaniowego) w sytuacji, kiedy osoba (rodzina) posiada własne zasoby, ale wykorzystuje je na zaspokojenie innych potrzeb o drugorzędnym znaczeniu. W ocenie Kolegium, w rozpatrywanej sprawie wystąpiła rażąca dysproporcja między dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji o dochodach a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowanym lokalem mieszkalnym wykorzystując środki własne i posiadane zasoby majątkowe. Z oświadczenia o stanie majątkowym złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia wynika, że posiada zasoby pieniężne w wysokości 20 000 zł. Zatem uzasadnione jest stwierdzenie, że jest w stanie samodzielnie uiszczać wydatki związane z zajmowanym lokalem mieszkalnym z posiadanych środków pieniężnych. Tym samym nie zasługują na uwzględnienie argumenty odwołania o tym, że są to dane nieprawdziwe i doszło do pomyłki. Za prawidłową uznał zatem organ odwoławczy ocenę dokonaną przez organ I instancji, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Kolegium z 15 grudnia 2023 r. M.J. (reprezentowany przez pełnomocnika) zarzucił nieobiektywne rozpatrzenie wniesionego odwołania. Podał, że chociaż w toku wywiadu środowiskowego oświadczył, że posiada oszczędności w kwocie 20 000 zł, to w tym czasie posiadał oszczędności w kwocie 2 000 zł, które wydał na naprawę zarobkowego samochodu osobowego marki [...] z 2003 r. o przebiegu ponad 360 tys. km. Przedział cenowy tego pojazdu z tego roku i takim przebiegiem to 5500-7500 zł. Żona z nieznanych przyczyn zawyżyła wartość samochodu, który został zakupiony za 28 000 zł i od tej kwoty udokumentowanej fakturą, został opłacony podatek. Mimo sprostowania informacji podanych w powyższym zakresie w odwołaniu i później złożonym piśmie, organ I instancji nie znalazł podstawy do zmiany swojego stanowiska. Skarżący w rozmowie telefonicznej z pracownikiem organu odwoławczego wyraził chęć sprostowania informacji ustalonych podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Posiadanie samochodu nie jest wystarczającym powodem by odmówić przyznania dodatku mieszkaniowego, nie może być też dowodem na rażącą dysproporcję między deklarowanymi dochodami a faktycznym stanem majątkowym. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W razie niezasadności skargi Sąd skargę oddala na podstawie art. 151 P.p.s.a. Skarżący należy do kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o przyznanie dodatku mieszkaniowego na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 u.d.m. – jako osoba mieszkająca w lokalu, do którego przysługuje jej spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego. Jest to okoliczność bezsporna. Skarżący do wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego dołączył deklarację o dochodach gospodarstwa domowego za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku oraz dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych w miesiącu poprzedzającym dzień złożenia wniosku wydatków związanych z zajmowaniem lokalu mieszkalnego. Powodem odmowy przyznania wnioskowanego dodatku była - ustalona w toku wywiadu środowiskowego po myśli art. 7 ust. 3 pkt 1 u.d.m. - rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji o której mowa w ust. 1, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazująca, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Taka konkluzja wynikała z faktu zadeklarowania w oświadczeniu o stanie majątkowym złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, że posiada zasoby pieniężne w wysokości 20 000 zł. Sąd za zasadne uznał argumenty skargi. Po pierwsze wskazać należy, że warunkiem przyznania dodatku mieszkaniowego skarżącemu, po myśli art. 3 ust. 1 u.d.m., jest uzyskiwanie w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku, średniego miesięcznego dochodu przypadającego na jednego członka gospodarstwa domowego wieloosobowego na poziomie 30% przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, obowiązującego w dniu złożenia wniosku. Podstawową kwestią jaką zatem organy powinny ustalić była wysokość przeciętnego wynagrodzenie w gospodarce narodowej w dacie złożenia wniosku oraz próg obliczony zgodnie ze wskazanymi wyżej wymogami, który kwalifikował skarżącego do uzyskania wnioskowanego świadczenia. O ile zatem organy obliczyły ile wyniosło wynagrodzenie przypadające na jednego członka gospodarstwa domowego skarżącego, o tyle ani w decyzji organu I instancji ani w decyzji organu odwoławczego nie znalazło się to podstawowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustalenie. Po drugie, rozstrzygnięcie sprawy na podstawie pierwotnie złożonego oświadczenia odnośnie posiadanych oszczędności i brak weryfikacji późniejszego oświadczenia modyfikującego pierwotnie złożone, nosi w ocenie Sądu znamiona arbitralności. Obowiązkiem organu jest weryfikacja oświadczeń złożonych przez strony postępowania, przy wykorzystaniu dostępnych organowi środków dowodowych. Jest to o tyle istotne, że pierwotnie podana kwota oszczędności (20 000 zł) została zakwestionowana przez samego skarżącego w odwołaniu, który weryfikując swoje pierwotne oświadczenie wskazał, że wynosiła ona 2 000 zł, a jej wysokość zaważyła na rozstrzygnięciu sprawy. W ocenie Sądu reguły postępowania dowodowego obligowały organ odwoławczy do zweryfikowania tych oświadczeń poprzez albo przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w trybie art. 136 k.p.a. i wezwanie do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz jego żony dokumentujących wysokość oszczędności albo też, do uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia w trybie art. 138 § 2 k.p.a. – w sytuacji stwierdzenia wystąpienia przesłanek wydania decyzji kasacyjnej. Dopiero na tej podstawie można było ocenić wartość oszczędności, a w razie nieprzedstawienia wyciągów, również ocenić wiarygodność oświadczeń skarżącego i ich modyfikacji w kontekście uchylania się od udokumentowania informacji o ich wysokości. Organ II instancji ponadto nie zweryfikował i nie odniósł się do modyfikacji oświadczenia w zakresie wartości samochodu osobowego żony skarżącego, która określiła ją na kwotę 50 000 zł, podczas gdy jak wskazał skarżący, z faktury zakupowej auta (na którą się powołał, ale której nie przedstawił) wynikało, że samochód został kupiony za kwotę 28 000 zł. Sąd nie przesądza kierunku oceny oświadczeń skarżącego, jednak brak tej oceny i toku rozumowania organu odwoławczego świadczy w ocenie Sądu o tym, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób naruszający reguły wynikające z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie został właściwie oceniony (art. 80 k.p.a.), czego efektem były braki w uzasadnieniu prawnym i faktycznym decyzji, co skutkowało naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. Wskazane uchybienia proceduralne mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. na ocenę czy w sprawie miała miejsce rażąca dysproporcja między deklarowanymi dochodami a faktycznym stanem majątkowym, która przesądziła o odmowie przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji.