II SA/Bd 1072/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Joanna Janiszewska - Ziołek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 6 września 2022 r. nr KO.411.1362.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wójt Gminy R. decyzją z [...] lipca 2022 r. nr [...] odmówił E. R. (tj. Skarżącej) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką H. B.. Powodem odmowy było stwierdzenie przez organ, że Skarżąca nie spełnia warunku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. z 2022, poz. 615 – dalej jako "u.ś.r."), nie wykazała bowiem że niepełnosprawność jej matki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub do ukończenia 25 roku życia w przypadku nauki przez matkę w szkole lub szkole wyższej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, decyzją z [...] września 2022 r. nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Wójta i przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matka H. B. w okresie od dnia [...] lipca 2022 r. do dnia [...] grudnia 2023 r., w tym od [...] lipca 2022 r. do [...] lipca 2022 r. w wysokości [...] zł, zaś w okresie od [...] sierpnia 2022 r. do [...] grudnia 2023 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Kolegium zakwestionowało stanowisko organu I instancji, że zachodzi negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. do uwzględnienia wniosku strony. SKO zwróciło uwagę, że wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jak wskazuje się w związku z tym w orzecznictwie, w obecnym stanie prawnym, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego dorosłej osoby niepełnosprawnej, należy badać czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy z wyłączeniem tej części przepisu, która została uznana za niekonstytucyjną. Tym samym, zdaniem Kolegium, argument organu I instancji, pomijający utratę konstytucyjności omawianego przepisu, jest wadliwy i nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium ustaliło, że w przypadku skarżącej nie zachodzą negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że Skarżąca jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie w związku z opieką nad niepełnosprawną matką (77 latką, chorującą na niewydolność nerek, cukrzycę, przewlekłe zapalenie żołądka, bóle stawów, kręgosłupa, niesamodzielną, z ograniczonymi możliwościami poruszania się, wymagającą stałej pomocy w czynnościach dnia codziennego, a także w sprawach urzędowych i wizyt lekarskich). Nie budzi wątpliwości Kolegium, że Skarżąca faktycznie sprawuje nad matka stałą, całodobową opiekę, przy czym zakres sprawowanej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Kolegium wskazało, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez Skarżącą [...] marca 2022 r., tj. przed upływem trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2021r.), co w świetle art. 24 ust.2 a u.ś.r. powinno skutkować przyznaniem świadczenia od dnia [...] listopada 2021 r. Jednakże z uwagi na to, że strona miała ustalone prawo do konkurencyjnego świadczenia przepis powyższy nie miał zastosowania w sprawie. Jak wynika bowiem z akt sprawy Skarżąca na mocy decyzji Wójta Gminy R. z [...] lutego 2022 r., [...] miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką w okresie od [...] stycznia 2022 do [...] października 2022 r. Decyzją z [...] lipca 2022 r., [...] Wójt, na wniosek strony złożony [...] lipca 2022 r., uchylił w całości wyżej wymienioną decyzję. W związku z powyższym, zdaniem Kolegium, z dniem [...] lipca 2022 r. odpadała przeszkoda w postaci świadczenia konkurencyjnego uniemożliwiającego przyznanie wnioskowanego świadczenia. W związku z powyższym Kolegium uchyliło decyzję Wójta odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przyznało Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od [...] lipca 2022 r. do [...] grudnia 2023 r. (zgodnie z pkt III orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...] grudnia 2021 r.). E. R. złożyła do Sądu skargę na decyzję Kolegium "w zakresie nieprzyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] marca 2022 r.". W skardze zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez niezastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Zdaniem Skarżącej zgodnie z tą normą przysługuje je prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od złożenia przez nią wniosku tj. od [...] marca 2022 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. W kontrolowanej sprawie spór nie dotyczy samej zasadności przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, lecz daty początkowej, od której świadczenie to winno przysługiwać. W ocenie Skarżącej przyznanie jej prawa do żądanego świadczenia powinno nastąpić od daty złożenia wniosku inicjującego postępowanie w tej sprawie (tj. od marca 2022 r.) zaś wg organu z uwagi na przysługujące Skarżącej prawo do konkurencyjnego świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego) – świadczenie pielęgnacyjne mogło być przyznane dopiero od momentu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej Skarżącej tenże zasiłek. W tak zarysowanym sporze w ocenie Sądu rację ma organ odwoławczy. Wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych (w skrócie "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Kwestia zbiegu praw do świadczeń została uregulowana w art. 27 u.ś.r. Stosownie do ustępu 5 wskazanego przepisu, w przypadku zbiegu uprawnień do: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zestawienie cytowanych wyżej przepisów (art. 27 ust. 5 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) pozwala stwierdzić, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, osobie uprawnionej przysługiwać może tylko jedno z tych świadczeń. Konsekwencją powyższego jest uznanie, że wykluczona jest możliwość równoczesnego przyznania zainteresowanemu obu konkurujących ze sobą świadczeń, za ten sam okres. Jak bowiem wskazał NSA w wyroku z 29 czerwca 2022 r. (sygn. akt I OSK 1586/21) w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w cytowanym wyżej art. 27 ust. 5 u.ś.r. - jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. zasiłek dla opiekuna, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W związku z powyższym należy stwierdzić, że dokonanie wyboru świadczenia przez Skarżącą we wniosku, w oparciu o art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez złożenie deklaracji o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w chwili gdy zostanie przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie skutkowało automatycznie zaprzestaniem korzystania przez Skarżącą ze specjalnego zasiłku opiekuńczego od daty złożenia wniosku. Warunkiem koniecznym do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego było bowiem ostateczne uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy – tj. decyzji Wójta Gminy R. z [...] lutego 2022 r., nr [...]., co nastąpiło decyzją tegoż Wójta z [...] lipca 2022 r. nr [...]. Wskazać należy, że wprawdzie zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, dotyczy to jednak tylko sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Jeśli, jak już wyżej wskazano, nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. W związku z tym, dopóki w przedmiotowej sprawie istniała w obrocie prawnym decyzja o przyznaniu Skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, dopóty niemożliwe było przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na okres w którym Skarżąca była uprawniona i pobierała zasiłek dla opiekuna. Ograniczenia ustawowe wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r. we wskazanych powyżej okolicznościach faktycznych sprawy ustały dopiero od dnia uchylenia decyzji przyznającej skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy tj. od [...] lipca 2022 r. Wobec powyższego należy uznać, że Kolegium prawidłowo przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne począwszy od dnia [...] lipca 2022 r., gdyż Skarżąca dopiero od tego momentu spełniła przesłanki materialnoprawne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329,) oddalił skargę.