II GZ 166/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku R. P. o zmianę postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GZ 166/24 w przedmiocie oddalenia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2023 r., sygn. akt VI SPP/Wa 162/21 w przedmiocie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2021 r., nr DZP-II.603.20.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie odmowy dopuszczenia do egzaminu adwokackiego w 2021 r. postanawia: odmówić zmiany postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GZ 166/24. Pismem z 5 października 2022 r. R. P. (dalej: skarżący) wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 31 sierpnia 2022 r. utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z 2 czerwca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 3 sierpnia 2023 r., sygn. akt VI SPP/Wa 162/21, działając na podstawie art. 260 § 2 w zw. z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 - dalej: p.p.s.a.), odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie tego Sądu z 31 sierpnia 2022 r., którym utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego z 2 czerwca 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podniósł, że pismem z 5 października 2022 r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 31 sierpnia 2022 r. utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z 2 czerwca 2022 r. Wskazano, że skarżącemu doręczono odpis ww. postanowienia Sądu z 31 sierpnia 2022 r. wraz z pouczeniem o jego niezaskarżalności. Uzasadniając odrzucenie wniesionego zażalenia, WSA podkreślił, że złożony środek odwoławczy jest niedopuszczalny. Pismem z 21 sierpnia 2023 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie WSA z 3 sierpnia 2023 r., domagając się jego uchylenia jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GZ 166/24, oddalił zażalenie skarżącego. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd prawidłowo w zaskarżonym postanowieniu z 3 sierpnia 2023 r. uznał, że zażalenie skarżącego na postanowienie WSA z 31 sierpnia 2022 r. było niedopuszczalne. Sąd stwierdził, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy został rozpoznany – zgodnie z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. – przez referendarza sądowego. Skarżący nie zgodził się z tym postanowieniem, składając sprzeciw, który został następnie rozpoznany. WSA wydając postanowienie z 31 sierpnia 2022 r. orzekał jako sąd drugiej instancji i stosował odpowiednio przepisy o zażaleniu. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał dwukrotnemu merytorycznemu rozpoznaniu – przez referendarza i przez WSA. NSA zwrócił uwagę, że ustawodawca nie przewidział w takiej sytuacji uprawnienia do złożenia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dlatego też Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że zażalenie skarżącego było niedopuszczalne i z tego powodu podlegało odrzuceniu na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., bowiem z przepisów tych wynika, że wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek odrzucenia na posiedzeniu niejawnym zażalenia wniesionego po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnego, jak również zażalenia, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Skarżący pismem z 21 maja 2024 r. wniósł na podstawie art. 165 p.p.s.a. o uchylenie i zmianę wszystkich dotychczas wydanych orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz NSA. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że z uwagi na działalność sądów stał się osobą całkowicie niezdolną do pracy, nie ma środków do życia i leczenia. Otrzymuje obecnie zasiłek z opieki społecznej. Sytuacja taka trwa co najmniej od kilku lat i była zatajana przez sądy. Są to w ocenie skarżącego nowe okoliczności, które powinny spowodować zmianę dotychczas wydanych orzeczeń. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Postanowieniem z 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GZ 166/24, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego w przedmiocie odrzucenia zażalenia na postanowienie WSA w Warszawie z 31 sierpnia 2022 r. utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z 2 czerwca 2022 r. Nie było to zatem postanowienie kończące postępowania w sprawie, takie bowiem postanowienie zamykałoby sprawę w rozumieniu materialnym, czyli uniemożliwiłoby kontynuowanie rozpoznawania skargi wniesionej do wojewódzkiego sądu administracyjnego (por. T. Woś, [w:] T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 732-733). Pomimo prawomocności ww. postanowienia NSA, znajduje się ono w zakresie unormowania art. 165 p.p.s.a., ze względu na art. 193 p.p.s.a., bowiem postanowienia NSA niekończące postępowania sądowoadministracyjnego, tzn. niekończące procedowania nad skargą, mogą być zmienianie na podstawie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 31 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 2078/14 – dostępne na stronie: http://orzecenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. warunkiem zmiany nawet prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w sprawie jest zmiana okoliczności sprawy. Taka sytuacja nie zaistniała w rozpoznawanej sprawie, a skarżący w swoim wniosku w żaden sposób nie wskazał takich ewentualnych okoliczności, ani ich tym bardziej nie uprawdopodobnił. W postanowieniu z 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GZ 166/24, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że żaden przepis prawa nie przewiduje możliwości złożenia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na podstawie art. 260 p.p.s.a., utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy. Z art. 260 § 1 p.p.s.a. wynika, że rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, wojewódzki sąd administracyjny wydaje postanowienie, w którym zmienia albo utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. W art. 260 § 2 zd. 2 p.p.s.a. ustawodawca określił, że w takim postępowaniu wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z tych powodów za zasadne uznano zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie. Od dnia wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny ww. postanowienia z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GZ 166/24, nie zmienił się ani stan faktyczny, ani stan prawny sprawy, związany z zaskarżalnością postanowień wojewódzkich sądów administracyjnych, utrzymujących w mocy postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Opisana we wniosku skarżącego jego trudna sytuacja materialna, w żaden sposób nie wpływa na możliwość zaskarżenia takich postanowień. Stwierdzić zatem należy, że w sprawie nie wystąpiły podstawy do zastosowania art. 165 w związku z art. 193 p.p.s.a., uzasadniające uwzględnienie wniosku skarżącego o zmianę wydanego postanowienia NSA. Uwzględniając powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 165 w związku z art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.