II SA/Gl 1365/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi B.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 lipca 2022 r. nr SKO.PS/41.5/709/2022/10823 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Decyzją z dnia 8 czerwca 2022 r. nr [...] Burmistrz Miasta B. ustalił B.M. ustalił odpłatność za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej w S. w wysokości: - 164,48 zł. za miesiąc kwiecień 2021 r., - 452,49zł. za miesiąc maj 2021 r., - 371,21zł. za miesiąc czerwiec 2021 r., - 1.340.52 zł. miesięcznie w okresie od lipca 2021 r. do listopada 2021 r., - 839,62 zł za miesiąc grudzień 2021 r., - 1122,49 zł za miesiąc styczeń 2022 r., - 954,64 zł za miesiąc luty 2022 r., - 1439,77 zł za miesiąc marzec 2022 r., - 1402,42 zł za miesiąc kwiecień 2022 r., - 1439,77 zł od maja 2022 r. do nadal. Jednocześnie wskazał, że opłata winna być wnoszona co miesiąc do 10 dnia każdego miesiąca (należność za dany miesiąc) począwszy od kwietnia 2021 r. na rachunek bankowy MOPS w B. w terminie 14 dni od momentu, gdy decyzja stanie się ostateczna W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ wskazał, ze babcia strony jest wdową, jej dwaj synowie nie żyją. Ma dwóch wnuków. Babcia strony od 26 kwietnia 2021 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w S., gdzie została skierowana decyzją z dnia 5 lutego 2021 r. i za swój pobyt w placówce ponosi odpłatność w wys. 70% swojego dochodu tj. kwota 1368,96zł miesięcznie (do stycznia 2022 r.), 1470,46 zł miesięcznie (od lutego 2022 r.), zgodnie z decyzją z dnia 29 marca 2021 r. Kwota ta jednakże nie jest wystarczająca do pokrycia średniego miesięcznego kosztu utrzymania w DPS, który od kwietnia 2021 r. wynosi 4050 zł (Dz. Urz. Woj, [...] o z dnia [...]r. poz. [...]). Od marca 2022 r. uległ zmianie średni miesięczny koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w S. i wynosi 4350zł (Dz. Urz. Woj. [...] z dnia [...]r. poz. [...]). Różnicę pokrywa Gmina B. Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie strony koszty babci w DPS są zawyżone. Zarzucono również nieobciążenie Gminy z tytułu odpłatności za pobyt babci odwołującego się w Domu Pomocy Społecznej w S. i nieuwzględnienie rzeczywistych kosztów jego utrzymania. Zarzucono wreszcie naruszenie prawa materialnego tj. art. 61 i 64 ustawy o pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną obecnie decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności; 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Jednocześnie w świetle art. 61 ust. 2d tego aktu w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1. z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Przepis art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawiera krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt - małżonek, zstępni w następnej kolejności wstępni, a jeszcze dalej gmina. Kolegium wskazało, iż gmina na podstawie ww. przepisów jest zobowiązana do ponoszenia jedynie w sytuacji, gdy osoby w pierwszej kolejności zobowiązane nie pokryją całkowitego kosztu pobytu osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Organ I instancji ustalił, że przebywająca w domu pomocy społecznej w S. jest babcią strony. Sposób wyliczenia dochodu w sprawach ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wynika z art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą wskazani członkowie rodziny, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium. Przedstawione w tym zakresie w zaskarżonej decyzji wywody są prawidłowe. Odnosząc się do treści odwołania w zakresie nieprawidłowego ustalenia sytuacji dochodowej gospodarstwa domowego, to Kolegium stwierdziło, że dochód strony został ustalony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Ustawodawca przewiduje taksatywny katalog wyłączeń z dochodu rodziny. Zatem jedynie mogą być uwzględnione zajęcia komornicze z tytułu alimentów (w tym przypadku dotyczy to długów z tytułu opłat za mieszkanie). W związku z powyższym okoliczności podniesione w odwołaniu mogą być brane pod uwagę na etapie postępowania o zwolnienie z opłaty za pobyt babci w domu pomocy społecznej. Kolegium stoi na stanowisku, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność wskazanych postępowań polega na tym, że w pierwszej kolejności musi zaistnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero w dalszej kolejności możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Nie można zarzucić błędu w uznaniu, że decyzje ograniczające się tylko do ustalenia opłaty są niezgodne z prawem tylko z tego względu, że nie zawierają rozstrzygnięcia w sprawie zwolnienia z opłaty. Postępowanie w tym przedmiocie, jako odrębne, może być prowadzone po prawomocnym ustaleniu opłaty. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzucił SKO w Katowicach naruszenie: 1) art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuzasadnionym przerzuceniu ciężaru ponoszenia kosztów pobytu babci strony w domu pomocy społecznej na skarżącego, podczas gdy umieszczenie w innym domu pomocy społecznej o niższych kosztach pobytu mieszkańca tego domu, pozwoliłoby czynić zadość art. 61 ust. 1 pkt w/w ustawy i w znacznie zwiększyłoby udział babci strony w jej własnych kosztach pobytu w domu pomocy społecznej, 2) art. 7 k.p.a. poprzez nieuzasadnione skierowanie babci strony przez gminę do Domu Pomocy Społecznej w S. (w którym koszty pobytu mieszkańca tego domu są znacznie wyższe aniżeli w innych tego rodzaju placówkach), podczas ody możliwym i uzasadnionym powinno być skierowanie babci strony do innego domu pomocy społecznej, w którym koszty pobytu kształtowałyby sie na znacznie niższym poziomie, 3) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 104 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez nieodniesienie się do zasadniczych zarzutów podnoszonych w odwołaniu, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. W badanej sprawie pozostaje poza sporem fakt umieszczenia babci skarżącego w DPS. Zgodnie z art. 60 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 – dalej "u.p.s.") pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3 (ust. 1). Natomiast średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (ust. 2, pkt 1). Osobami zobowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zgodnie z ust. 2 wskazanego wyżej przepisu, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. W rozstrzyganej sprawie organy administracji prawidłowo ustaliły zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt pensjonariuszki w DPS. Są to skarżący i jego brat (w odniesieniu do którego prowadzone jest odrębne postępowanie). Dochód strony został ustalony w oparciu o zasady określone w art. 8 u.p.s. Dotyczy to zwłaszcza ust. 2 i 3 tego artykułu. Powyższe ustalenia pozwalają na stwierdzenie, że skarżący spełnia kryteria o których mowa w art. 8 ust. 1. Te ustalenia nie są zresztą w skardze kwestionowane. Co prawda w końcowej części jej uzasadnienia pełnomocnik skarżącego stwierdza, iż niedostatecznie ustalono sytuację finansową strony, jednakże na tym argumentacja w tym zakresie się kończy. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu, organy administracji prawidłowo ustaliły, że zaistniały przesłanki ustalenia wobec skarżącego opłaty za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej. Co istotne, również wysokość wyliczonych opłat nie jest w skardze kwestionowana. Analiza treści wskazuje, że skarżący nie zgadza się z rozstrzygnięciami organów w sprawie z zupełnie innego powodu. Otóż akcentuje on przede wszystkim to, że babcia została umieszczona w konkretnym DPS w S., gdzie koszty pobytu są znaczne. Uważa, iż zasadne by było skierowanie babci do "tańszego" Domu Pomocy Społecznej. Sąd nie kwestionuje takiego stanowiska. Jednakże z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy taka argumentacja nie może odnieść skutku. Babcia skarżącego została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w S. decyzją Burmistrza Miasta B. z dnia 5 lutego 2021 r. Decyzja ta stała się ostateczna. Z akt administracyjnych nie wynika również aby strona podjęła próby usunięcia powyższej decyzji z obrotu prawnego, czy też przeniesienia babci do innego DPS. Skoro więc skierowana do DPS tam przebywa (zgodnie z wydaną decyzją), została w stosunku do niej ustalona opłata za pobyt (m.in. decyzją z dnia 29 marca 2021 r. i 26 października 2021 r.) to na etapie ustalenia opłaty, o której mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy podnoszenie powyższej okoliczności jest nieuzasadnione. Takie stawki pobytu w przedmiotowym DPS zostały bowiem ustalone przez Starostę [...] zarządzeniem nr [...] z dnia 21 lutego 2022 r. Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, że zarzuty skargi oznaczone cyframi 1-2 są nieuzasadnione. Dotyczy to również zarzutu oznaczonego cyfrą 3 dotyczącego nieodniesienia się przez organy do okoliczności podnoszonych przez stronę. W ocenie Sądu w decyzjach wyraźnie wskazano na sposób ustalenia dochodu strony oraz możliwe do odliczenia koszty. Trudno zaś odnieść się do okoliczności związanych z wyborem konkretnego DPS na etapie ustalania odpłatności za pobyt w nim, o czym wyżej była mowa. Sąd tu podkreśla, za Samorządowym Kolegium Odwoławczym, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność wskazanych postępowań polega na tym, że w pierwszej kolejności musi zaistnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero w dalszej kolejności możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Konkludując powyższe rozważania stwierdzić należy, że skarga z przyczyn, których mowa wyżej, nie zasługuje na uwzględnienie, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny. do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.