V SA/Wa 2747/23
WyrokWSA w Warszawie2024-07-02
Skład orzekający: Andrzej Siwek, Jarosław Stopczyński, Robert Żukowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spółka dopuściła się nadmiernego opóźniania w spełnianiu świadczeń pieniężnych w transakcjach handlowych, a jeśli tak, czy pandemia COVID-19 stanowiła siłę wyższą lub uzasadniony przypadek do odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że spółka dopuściła się nadmiernego opóźniania w spełnianiu świadczeń pieniężnych, a pandemia COVID-19 nie stanowiła siły wyższej ani uzasadnionego przypadku do odstąpienia od wymierzenia kary. Sąd potwierdził prawidłowość ustalenia przez organ kwoty kary pieniężnej, w tym sposobu przewalutowania należności w walutach obcych oraz interpretacji progu nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych.Stan faktyczny
Spółka E. P. sp. z o.o. została ukarana przez Prezesa UOKiK karą pieniężną w wysokości ponad 251 tys. zł za nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w okresie czerwiec-sierpień 2020 r. Spółka kwestionowała ustalenia organu, twierdząc, że opóźnienia wynikały z siły wyższej (pandemii COVID-19) oraz trudnej sytuacji finansowej, która została spotęgowana przez pandemię. Skarżąca zarzucała organowi m.in. niewłaściwą wykładnię przepisów dotyczących progu nadmiernego opóźniania, sposobu przewalutowania należności w walutach obcych oraz brak uwzględnienia okoliczności łagodzących.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Siwek (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Asesor WSA - Robert Żukowski, , Protokolant referent-staż. - Agnieszka Kwiecień, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. w K. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 26 września 2023 r. nr DWZ-4/2023 w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej oddala skargę.
Przedmiotem skargi E. P. Sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: "skarżąca", "strona", "spółka", "skarżąca spółka") jest wydana na podstawie na podstawie art.. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej "k.p.a.") oraz art. 13v ust. 1, 2 i 9 w zw. z art. 13q ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 711 ze zm., dalej: "ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych" lub "ustawa") w zw. z art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 4 listopada 2022 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych oraz ustawy o finansach publicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2414, dalej" "ustawa nowelizująca") decyzja Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: "Prezes UOKiK", "Prezes", "organ") z dnia 26 września 2023 r. nr DWZ-4/2023, którą organ utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 16 lutego 2023 r., nr DZP-7/2023 stwierdzającą nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w okresie czerwiec, lipiec, sierpień 2020 r. przez E.P., to jest działanie naruszające zakaz, o którym mowa w art. 13b ust. 1 i ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, oraz nakładającą na E. P. sp. z o.o. ... administracyjną karę pieniężną w wysokości 251 693,93 zł (dwieście pięćdziesiąt jeden tysięcy sześćset dziewięćdziesiąt trzy złote i dziewięćdziesiąt trzy grosze).
Kontrolowana decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych:
Prezes UOKiK, działając w oparciu o treść art. 13c ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, na podstawie danych przekazanych przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, przeprowadził analizę prawdopodobieństwa nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez skarżącą.
Przeprowadzona analiza dała podstawę do przyjęcia, że szacowana wartość świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez stronę, w okresie czerwiec, lipiec, sierpień 2020 r., może wyczerpywać przesłanki nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych opisane w ustawie.
W tej sytuacji, działając na podstawie art. 13c ust. 2 i art. 13e ust. 2 w związku z art. 13b ww. ustawy, Prezes UOKiK w dniu 22 października 2020 r. wszczął postępowanie w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez skarżącą, obejmujące okres czerwiec, lipiec, sierpień 2020 r., tj. trzy kolejne miesiące, przypadające w okresie 2 lat przed dniem wszczęcia postępowania.
W dniu 27 października 2020 r. organ działając na podstawie art. 13f ust. 1 i ust. 2 oraz art. 13g ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, w celu pozyskania materiału dowodowego niezbędnego do ustalenia stanu faktycznego, wezwał stronę do przekazania dokumentów i informacji dotyczących działalności spółki, w szczególności w zakresie dokonywanych przez nią transakcji handlowych i rozliczeń z kontrahentami,.
Pismem z dnia 2 grudnia 2020 r. strona odpowiedziała na wezwanie przesyłając pliki JPK_VAT za wskazany w wezwaniu okres, pliki JPK_WB dotyczące rachunków bankowych strony, oświadczenie o statusie dużego przedsiębiorcy, zestawienie kont ksiąg rachunkowych oraz dokumentację opisującą przyjęte zasady rachunkowości, uzupełnioną Tabelę nr 1 zapisaną pod nazwą "...".
Pismem z dnia 3 grudnia 2020 r. skarżąca odniosła się do stosowanych przez siebie terminów zapłaty w transakcjach handlowych oraz przedstawiła okoliczności, uzasadniające - odstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej lub względnie jej obniżenie z uwagi na uregulowanie należności przez stronę. Jako okoliczności uzasadniające odstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej skarżąca wskazała wystąpienie przesłanek zarówno żart. 13v ust. 7 jak również z art. 13v ust. 8 ustawy.
W trakcie postępowania wyjaśniającego organ wielokrotnie, pismami z dnia 14 stycznia 2021 r., 8 czerwca 2021 r., 13 kwietnia 2022 r., wzywał stronę skarżącą do wyjaśnień.
Skarżąca spółka pismami z dnia 8 lutego 2021 r., 16 lipca 2021 r., 5 maja 2022 r. udzielała odpowiedzi na powyższe wezwania.
Prezes w piśmie z dnia 1 grudnia 2022 r. opisał przedstawiony skarżącej zarzut nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, poprzez wskazanie świadczeń pieniężnych, które organ ustalił jako niespełnione lub spełnione po terminie przez E.P. Sp. z o.o. w okresie objętym postępowaniem.
Pismem z dnia 19 grudnia 2022 r. strona skarżąca ustosunkowała się do powyższego pisma organu.
Prezes UOKiK decyzją z dnia 16 lutego 2023 r., nr DZP-7/2023, powołując się na art. 13v ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych w zw. z art. 3 ust. 6 ustawy nowelizującej:
1. stwierdził nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w okresie czerwiec, lipiec, sierpień 2020 r. przez E.P., to jest działanie naruszające zakaz, o którym mowa w art. 13b ust. 1 i ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych,
2. nałożył na E.P. administracyjną karę pieniężną w wysokości 251 693,93 zł , płatną do budżetu państwa.
Ponadto organ obciążył skarżącą spółkę kosztami postępowania w kwocie 206,50 zł i zobowiązał do ich zwrotu w terminie 14 dni.
W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść art. 13 c ust. 1, art. 13 b ust. 1 i ust. 2, art. 4 pkt 1 ustawy i wskazał, że dla stwierdzenia czy doszło do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez stronę postępowania, w toku niniejszego postępowania niezbędne jest wykazanie kumulatywnego spełnienia poniższych przesłanek:
• posiadanie przez stronę postępowania statusu przedsiębiorcy w rozumieniu art. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych,
• nieposiadanie przez stronę postępowania statusu podmiotu publicznego,
• zawieranie transakcji handlowych w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych w związku z prowadzoną przez strony tych umów działalnością;
• nadmierne opóźnianie się przez stronę postępowania ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w okresie objętym postępowaniem w rozumieniu art. 13b ustawy.
W ocenie Prezesa w niniejszej sprawie wszystkie ww. przesłanki zostały spełnione.
Organ bardzo obszernie opisał ustalenia faktyczne i prawne niniejszej sprawy i ustalił, że suma wartości świadczeń pieniężnych wymagalnych w okresie objętym postępowaniem czerwiec, lipiec, sierpień 2020 r., które nie zostały spełnione lub zostały spełnione po terminie przez stronę w tym okresie wyniosła:
• w Tabeli Z.1. -9 959 104,00 złotych;
• w Tabeli Z.2. - 2 449 034,99 euro;
• w Tabeli Z.3. - 7 121 693,18 złotych.
Suma ww. kwot w przeliczeniu na złote wynosi 28 280 955,27 zł.
Prezes UOKiK wskazał, że ustalił wartość świadczeń pieniężnych niespełnionych przez stronę w okresie objętym postępowaniem lub spełnionych po terminie, po przeliczeniu na złote wartości świadczeń pieniężnych wyrażonych w walutach obcych, na podstawie art. 13v ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1a ustawy. Ustalenia w zakresie przewalutowania świadczeń pieniężnych wyrażonych w walutach obcych, prezentuje załączona Tabela Z2. Jako podstawę przewalutowania należności pieniężnych wyrażonych w walutach obcych, Prezes przyjął średni kurs euro ogłoszony przez Narodowy Bank Polski na ostatni dzień roboczy miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne.
Zdaniem organu dokonanie przewalutowań w oparciu o powyższe zasady uzasadnione jest brzmieniem ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, w tym w szczególności jej art. 10 ust. 1a z uwzględnieniem wykładni funkcjonalnej i systemowej przywołanego przepisu. Powołując się na wykładnię funkcjonalną, regulacja zawarta w art. 10 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych dotycząca rekompensaty za koszty odzyskiwania należności ma na celu wzmocnienie pozycji wierzycieli i zniechęcenie dłużników do opóźnień w spełnianiu świadczeń pieniężnych, ten sam cel przyświeca założeniom ustawy. Stosowanie zaś do wykładni systemowej należy przyjąć, iż ustawodawca działa racjonalnie i tworzy spójny system prawny, w tym kontekście należy ustalić znaczenie interpretowanej normy odnosząc się do całego systemu prawa. Konstrukcja przewidziana w art. 10 ust. 1 a ustawy (wyliczenia kursu ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne) odnosi się do dnia wymagalności - okoliczności mającej kluczowe znaczenie z punktu widzenia przedmiotu niniejszego postępowania. W toku postępowania w sprawach nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, dokonano weryfikacji dnia wymagalności, co z kolei stanowi punkt wyjścia do ustalenia czy strona dopuściła się nadmiernego opóźniania się w spełnianiu świadczeń pieniężnych na podstawie art. 13b ustawy czy też do weryfikacji przesłanek do odstąpienia od wymierzenia kary na podstawie art. 13v ust. 6. Koncepcja odnosząca się do wartości waluty obcej według kursu z dnia wymagalności stanowi logiczne, systemowe powiązanie z regułą interpretacyjną wskazaną w art. 358 § 2 k.c., zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia wymagalności roszczenia.
Prezes stwierdził, że suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez stronę postępowania w okresie czerwiec, lipiec, sierpień 2020 r. wynosi 28 280 955,27 złotych i tym samym przekracza próg ustawowy, o którym mowa w art. 13b ust. 2 ustawy w zw. z art. 14 ust. 2 nowelizującej.
Tym samym w ocenie organu w niniejszej sprawie zachodzą kumulatywnie wszystkie przesłanki dla stwierdzenia, że w okresie objętym postępowaniem doszło do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez stronę postępowania, tj.:
• strona postępowania jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych;
• strona postępowania nie jest podmiotem publicznym;
• strona postępowania zawierała transakcje handlowe w rozumieniu art. 4 pkt 1 Ustawy w związku z prowadzoną przez strony tych umów działalnością;
• suma wartości świadczeń pieniężnych spełnionych po terminie lub niespełnionych przez stronę w okresie objętym postępowaniem była wyższa niż 5.000.000 złotych.
W świetle powyższego w ocenie Prezesa UOKiK w okresie objętym postępowaniem strona postępowania naruszyła zakaz ustawowy, o którym mowa w art. 13b ust. 1 ustawy, a zatem popełniła delikt administracyjny polegający na nadmiernym opóźnianiu się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych.
Po przeanalizowaniu twierdzeń strony i przedstawionych przez nią dowodów Prezes nie dostrzegł również podstaw do przyjęcia, że w sprawie zachodzą przesłanki odstąpienia od wymierzenia kary lub jej obniżenia.
Organ wskazał, że zgodnie z dyspozycją przepisu art. 13v ust. 6 ustawy Prezes Urzędu odstępuje od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli wartość niespełnionych lub spełnionych po terminie przez stronę postępowania świadczeń pieniężnych, za które obliczono by jednostkowe kary, jest równa lub mniejsza od wartości świadczeń pieniężnych nieotrzymanych lub otrzymanych po terminie przez tę stronę postępowania w okresie objętym postępowaniem. Jednakże w niniejszej sprawie strona postępowania nie przedstawiła ani na wezwanie organu, ani z własnej inicjatywy żadnych informacji dotyczących zaistnienia w stosunku do niej okoliczności z art. 13v ust. 6 ustawy, a w szczególności żadnych informacji, danych, wniosków dowodowych dotyczących wartości świadczeń pieniężnych nieotrzymanych lub otrzymanych przez nią po terminie w okresie objętym postępowaniem.
Odnosząc się od przesłanki odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej zawartej w art. 13v ust. 7 ustawy (siła wyższa), organ wskazał, że w piśmie z dnia 3 grudnia 2022 r. strona postępowania podniosła, że do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych doszło na skutek działania siły wyższej - pandemii COVID-19, który to nadzwyczajny i przemożny stan negatywnie wpłynął na możliwość regulowania przez nią zobowiązań płatniczych, których termin ustalono jeszcze przed pojawieniem się pandemii COVID-19. Strona wskazała, że od kilku lat boryka się z trudnościami finansowymi i rokrocznie generuje wysoką stratę. Z uwagi na złe wyniki finansowe, celem zapewnienia bieżącej płynności finansowej, w roku 2019 została dekapitalizowana przez jedynego wspólnika kwotą 20.617.172 zł poprzez podwyższenie kapitału, co pozwoliło skarżącej spółce utrzymać się na rynku.
Strona podniosła ponadto, że pandemia COVID-19 spotęgowała te trudności, co miałoby wpłynąć negatywnie na jej wyniki finansowe (nieosiągnięcie przez nią zakładanych wartości budżetowych w roku obrotowym 2020), a w szczególności: spadek przychodów strony w sześciu miesiącach 2020 r., tj.: w marcu - o 19,7 %, w kwietniu o 35,6 %, w maju - o 22,4 %, w czerwcu - o 6,1%, w lipcu - o 4,8% oraz w sierpniu o 11,0%, w stosunku do analogicznych okresów w roku 2019.
Zdaniem skarżącej opisana sytuacja finansowa ma duże znaczenie z punktu widzenia możliwości bieżącego regulowania przez nią zobowiązań pieniężnych. Podniosła, że zawierała transakcje handlowe z kontrahentami, których okres płatności przypadał na okres objęty postępowaniem jeszcze przed wybuchem pandemii COVID-19 i nie mogła przewidzieć, że jej problemy finansowe zostaną spotęgowane przez pandemię. Wyjaśniła, że nadal funkcjonuje na rynku głównie dzięki działaniom jedynego wspólnika, który w czerwcu 2020 r. dokapitalizował stronę kwotą 109.203.850 zł. Przy czym nadwyżka wniesionego kapitału zakładowego została przeznaczona na kapitał zapasowy.
Odnosząc się do powyższych argumentów skarżącej spółki organ stwierdził, że w jego ocenie sama pandemia, jako taka, nie może w każdym przypadku stanowić przyczyny usprawiedliwiającej niespełnienie świadczenia pieniężnego w terminie, stan ten bowiem dotyczy wszystkich przedsiębiorców. Dopiero wynikające z niej konkretne zdarzenia (np. zamknięcie zakładu pracy/choroba epidemiczna załogi/kwarantanna) - stanowiące bezpośrednią przeszkodę w spełnianiu świadczeń pieniężnych - i ich skutki mogą stanowić siłę wyższą dla konkretnego podmiotu, o ile spełnione są dalsze przesłanki. Przyjęcie poglądu przeciwnego oznaczałoby powszechną zgodę na niedotrzymywanie umów i akceptację każdego opóźnienia w okresie pandemii. Podważałoby to pewność obrotu gospodarczego i przyczyniałoby się do pogłębiania negatywnych zjawisk w gospodarce, w tym zatorów płatniczych. Przede wszystkim zaś ciężar tego zjawiska spoczywałby ostatecznie na najsłabszych ekonomicznie podmiotach, zajmujących końcowe miejsca w łańcuchach dostaw, które w okresie pandemii miałyby nie otrzymać zapłaty w terminie.
Zdaniem Prezesa UOKiK w okresie objętym postępowaniem od lipca-do-września— 2020 r. stan epidemii nie był już okolicznością nagłą i nieprzewidywalną, której skutków nie można było przewidzieć i której skutkom nie można było zapobiec. Stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS Co-V-2 został bowiem ogłoszony na obszarze RP w dniu 13 marca 2020 r.41, a stan epidemii w dniu 20 marca 2020 r.42 W związku z tym strona miała możliwość przystosowania się do nowej sytuacji i - jako profesjonalny uczestnik obrotu - powinna była to uczynić. Podobne stanowisko wyrażane jest również w orzecznictwie sądów administracyjnych.
W ocenie Prezesa niemożność terminowego spełniania świadczeń pieniężnych nie jest typowym następstwem samej pandemii COVID-19 jako takiej. W przeciwnym razie podmioty występujące w obrocie mogłyby zawsze powoływać się na tą okoliczność usprawiedliwiając swe opóźnienie i w końcowym efekcie negatywne skutki tych zachowań poniosłyby najsłabsze ekonomicznie podmioty, co byłoby sprzeczne z celem ustawy wyrażającym się w zapewnieniu kultury terminowych płatności. Jednak decydujące w sprawie jest to, że strona nie wykazała zaistnienia konkretnego zdarzenia, wynikającego z pandemii, które w jej konkretnym przypadku stanowiłoby trudną do przezwyciężenia, bezpośrednią przeszkodę w spełnianiu świadczeń pieniężnych w okresie objętym postępowaniem, stanowiącą przyczynę nadmiernego opóźniania się w spełnianiu tych świadczeń (związek przyczynowy). W szczególności, zdaniem Prezesa Urzędu, przeszkód takich nie mogą stanowić okoliczności powołane przez stronę w piśmie z dnia 3 grudnia 2020 r. r., czyli pogorszenie się sytuacji finansowej spowodowane spadkiem przychodów. Zgodnie z przepisem art. 13v ust. 7 ustawy siła wyższa ma być bowiem przyczyną nadmiernego opóźniania się w spełnianiu świadczeń pieniężnych, a zatem ma dotyczyć samego procesu spełniania świadczeń pieniężnych, a nie sytuacji finansowej podmiotu, czy jego zdolności płatniczych.
Prezes UOKiK wskazał, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów na to, że przyczyną jej trudności finansowych była siła wyższa w postaci pandemii COVID-19 oraz że ewentualny spadek przychodów, (pogorszenie płynności finansowej) uniemożliwił jej spełnianie w terminie świadczeń pieniężnych, ani też że stanowił trudną do przezwyciężenia przyczynę nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem tych świadczeń. Wnioski takie nie dają się również wyprowadzić z treści przedłożonych przez stronę dowodów ani z treści sprawozdania finansowego strony postępowania. Jak wykazano w piśmie z dnia 3 grudnia 2020 r. strata bilansowa strony w latach 2017 - 2019 zwiększała się z roku na rok. Jednak - zgodnie ze sprawozdaniem Zarządu z działalności E.P. sp. z o.o. w 2020 roku - strona wygenerowała w roku 2020 stratę niższą o 56,3 % w stosunku do roku 2019. W sprawozdaniu tym wskazano, że zdarzeniem mającym istotny wpływ na działalność strony w roku 2020 było jej dokapitalizowanie kwotą 109.203.850, 00 zł poprzez podwyższenie kapitału zakładowego. Dzięki temu strona ma lepszą pozycję na rynku, lepsze możliwości negocjacyjne, stabilizację oraz zapewnienie kontynuacji działalności. W piśmie z dnia 3 grudnia 2020 r. strona podniosła, że dopiero te działania pozwoliły jej na odzyskanie możliwości regulowania zobowiązań wobec kontrahentów. Jednak analiza świadczeń pieniężnych objętych postępowaniem prowadzi do wniosku, że mimo dekapitalizowania przez jedynego wspólnika w czerwcu 2020 r., strona i tak opóźniała się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w każdym miesiącu objętym postępowaniem, tj.: w czerwcu, lipcu i sierpniu 2020 r. Powyższe świadczy o braku związku przyczynowego między sytuacją finansową strony, a naruszeniem zakazu ustawowego.
Prezes stwierdził, że strona powoływała się również na fakt, że terminy zapłaty uzgadniane byty przez nią przed wystąpieniem stanu pandemii COVID-19. Jednak zdaniem organu analiza zakwestionowanych świadczeń pieniężnych prowadzi do wniosku, że opóźnienia w spełnianiu świadczeń pieniężnych w większości wynikają z transakcji handlowych zawartych już po ogłoszeniu stanu pandemii COVID-19. Skoro strona zawierała transakcje handlowe w okresie pandemii, wiedząc o spadku przychodów, to miała możliwość dostosowania wielkości zamówień do swoich możliwości płatniczych. Dochowując należytej staranności strona mogła zatem zapobiec naruszeniu zakazu nadmiernego opóźniania się w spełnianiu świadczeń pieniężnych. Nadto, w sprawozdaniu z działalności E.P. sp. z o.o. przyznano, że pandemia COVID-19 oraz wdrożenie środków zapobiegających wpłynęły na E.P. sp. z o.o. w wielu obszarach. Wskazano jednak jedynie bardzo ogólnie na potencjalny wpływ opisanej sytuacji na stronę: możliwość negatywnego wpływu na popyt na towary/produkty strony, czy potencjalne zakłócenia łańcucha dostaw. Jednocześnie nie wskazano żadnego wpływu pandemii na zdolności płatnicze Strony. A co najistotniejsze, nie wskazano zaistnienia w stosunku do strony żadnego zdarzenia, które spełniałoby cechy siły wyższej uniemożliwiającego spełnianie świadczeń pieniężnych.
Odnosząc się do przesłanki odstąpienie od wymierzenia kary zawartej w art. 13v ust. 8 ustawy (uzasadniony przypadek:), organ stwierdził, że w piśmie z dnia 3 grudnia 2020 r. strona powołała się na spełnienie w stosunku do niej tejże przesłanki, za czym miałby przemawiać ogół okoliczności związanych z: i/ trudną sytuacją finansową strony, ii/ specyfiką branży, w której działa strona oraz iii/ specyfiką jej działalności, jak również spotęgowanie negatywnych skutków finansowych w wyniku pandemii COVID-19.
Powołując się na trudną sytuację finansową, strona wykazała, że poniosła stratę bilansową w latach 2017-2020 i jej działalność była dwukrotnie dofinansowywana przez jedynego wspólnika, co pozwoliło jej utrzymać się na rynku.
Wskazała również na specyfikę swojej działalności, jako dystrybutora części motoryzacyjnych, a w szczególności na fakt, że "musi być ona na bieżąco "zatawarowana" w ogromny zakres towarów, tak aby była w stanie na bieżąco realizować zamówienia właścicieli warsztatów samochodowych. Data płatności na rzecz kontrahenta spółki jest ściśle skorelowana z datą otrzymania zapłaty za sprzedany towar przez spółkę (biorąc pod uwagę średnie okresy rotacji produktów)". Strona podniosła, że "w razie braku towarów w spółce, właściciele warsztatów kupowaliby towary od konkurencji". Nadto strona wskazała, że w okresie objętym postępowaniem zawierała średnio 3529 transakcji miesięcznie. Dlatego dostosowanie terminów płatności do nowych wymogów ustawowych jest procesem ciągłym, przeprowadzanym z uwzględnieniem jej możliwości finansowych i bieżącej działalności.
Zdaniem Prezesa wskazane przez stronę okoliczności nie mają charakteru wyjątkowego i niezależnego od postępowania strony, w obliczu których ukaranie strony byłoby sprzeczne z funkcjami kary i celami ustawy, nie stanowią zatem uzasadnionego przypadku odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej na podstawie art. 13v ust. 8 Ustawy. E.P. sp. z o.o. jest wiodącym dystrybutorem części motoryzacyjnych, materiałów eksploatacyjnych i wyposażenia warsztatowego na polskim rynku, który dysponuje trzema magazynami głównymi w D., K. i W. oraz 50 filiami na terenie całego kraju. Zarówno E.P. sp. z o.o., jak i jej jedyny wspólnik R. są częścią L., spółki zależnej LK., wiodącego dystrybutora części zamiennych do samochodów osobowych, dostawczych i pojazdów przemysłowych w Europie. Obecnie firma ta zatrudnia około 27 000 osób w ponad 20 krajach europejskich, posiada sieć ponad 1000 oddziałów. L. zaopatruje w części samochodowe około 100 000 niezależnych warsztatów generując ponad 5,2 mld euro przychodów w 2019 r. Strona wprawdzie od kilku lat zamyka rok bilansowy stratą, ale jest dofinansowywana przez jednego wspólnika. W pkt 9 sprawozdania z działalności za 2020 r. stwierdzono, że finansowanie spółki jest zapewnione poprzez kapitały własne oraz linię kredytową w banku BNP. Przewidywany rozwój spółki obejmuje m.in. kontynuację strategicznych działań związanych z dystrybucją na terenie Polski północnej, zachodniej, południowo- wschodniej, wschodniej, głównie poprzez organiczny wzrost sprzedaży i rozwój sieci partnerów serwisowych w koncepcie E., a także kontynuację rozwoju poprzez filie, planowane otwarcie nowych filii lub zamknięcie filii nierentownych.
Zdaniem organu biorąc pod uwagę powyższe należy zatem przyjąć, że dalsze funkcjonowanie strony na polskim rynku i umacnianie jej pozycji rynkowej posiada uzasadnienie biznesowe z punktu widzenia interesów grupy kapitałowej, do której należy strona. Strata bilansowa osiągana w ostatnich kilku latach jest akceptowana przez inwestora i wpisana w ryzyko prowadzonej przez stronę działalności. Strona przyjęła świadomie określony model sprzedaży, oparty o wysoki stan zatowarowania, w celu zwiększenia swojej konkurencyjności na rynku. Jak sama twierdzi - motywem takiej decyzji jest niedopuszczenie, aby właściciele warsztatów kupowali towary od konkurencji. Z przytoczonych przez stronę okoliczności wynika, że inwestor dofinansowuje stronę, w celu utrzymania jej na rynku. Wydaje się, że jest to działanie zamierzone i celowe. Strona - jak twierdzi - boryka się z problemami finansowymi, jednak utrzymuje wspomniany model sprzedaży, ponieważ może liczyć na dofinansowanie przez jedynego wspólnika. Zarówno zatem strona, jak i jej inwestor przyjęli ryzyko związane z tym modelem sprzedaży i je akceptują. Przyjęty model działalności nie może usprawiedliwiać naruszenia zakazu ustawowego.
W odniesieniu do liczby transakcji zawieranych przez stronę i trudności z przystosowaniem terminów płatności do wymogów ustawowych, w ocenie Prezesa UOKiK podkreślenia wymaga, że ustawa o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych została uchwalona 19 lipca 2019 r., a weszła w życie po blisko półrocznym vacatio legis. Strona miała zatem wiele miesięcy na ewentualne dostosowanie swoich wewnętrznych procedur płatności do wymogów ustawy. Także w brzmieniu sprzed dokonania powyższej nowelizacji ustawa przewidywała maksymalne terminy zapłaty, po upływie których drugiej stronie transakcji handlowych przysługiwały odsetki. Praktyka wskazuje zatem, że dopiero groźba sankcji administracyjnoprawnej może stanowić motywację do przestrzegania przepisów ustawy.
Zdaniem organu pandemia COVID-19 nie miała negatywnego wpływu na płynność i kapitał obrotowy strony postępowania oraz na dostępność strony do kapitału. Strona prowadziła w sposób niezakłócony działalność operacyjną i inwestycyjną. Nawet, jeżeli wystąpił przejściowy spadek sprzedaży, to i tak jej wynik finansowy w roku 2020 był lepszy niż w roku 2019.
W ocenie Prezesa wskazane przez stronę okoliczności nie mogą stanowić "uzasadnionego przypadku", odstąpienia od wymierzenia kary, o którym mowa w przepisie art. 13v ust. 8 ustawy, ani nie mogą usprawiedliwiać naruszenia ustawowego zakazu.
Organ wyjaśnił, że wysokość kary została obliczona jako suma jednostkowych kar za każde niespełnione oraz spełnione po terminie świadczenie pieniężne, które było wymagalne w okresie objętym postępowaniem, z pominięciem świadczeń pieniężnych, w przypadku których termin ich spełnienia upłynął wcześniej niż 2 lata przed dniem wszczęcia postępowania.
Skarżąca spółka w dniu 8 marca 2023 r. wystąpiła do Prezesa UOKiK z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją z dnia 16 lutego 2023 r., zarzucając naruszenie
1. art. 13v ust. 1 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nałożenie na spółkę administracyjnej kary pieniężnej z uwagi na stwierdzenie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez spółkę, podczas gdy w przypadku spółki w miesiącach czerwiec, lipiec, sierpień 2020 roku doszło do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych na skutek działania siły wyższej, co zgodnie z art. 13v ust. 7 ustawy obliguje Prezesa Urzędu do odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej;
2. art. 13v ust. 7 ustawy poprzez jego niezastosowanie i nieodstąpienie od wymierzenia kary, podczas gdy w przypadku spółki w miesiącach czerwiec, lipiec, sierpień 2020 roku doszło do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych na skutek działania siły wyższej, co zgodnie z art. 13v ust. 7 ustawy obliguje Prezesa do odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej;
3. art. 13v ust. 8 ustawy poprzez jego niezastosowanie i nieodstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, podczas gdy wystąpiły uzasadnione przypadki do takiego odstąpienia (zwłaszcza w zakresie transakcji z podmiotami powiązanymi ze spółką), gdyż w wyżej wymienionym okresie objętym postępowaniem spółka znajdowała się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, która została spotęgowania pandemią COVID-19 i spółka wymagała bardzo znaczącego dekapitalizowania przez jedynego wspólnika, i w konsekwencji dopiero znaczące dokapitalizowanie spółki przez jedynego wspólnika umożliwiło spółce bieżącą realizację obowiązków płatniczych na rzecz kontrahentów;
4. art. 10 ust. 1a ustawy w zw. z art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 7 Konstytucji RP poprzez przyjęcie średniego kursu euro ogłoszonego przez NBP na ostatni dzień roboczy poprzedzający miesiąc wymagalności świadczenia pieniężnego, jako podstawy przewalutowania należności pieniężnych wyrażonych w walutach obcych, podczas gdy przed nowelizacją brak było podstawy prawnej uprawniającej Prezesa do takiego przewalutowania, co oznacza że transakcje wyrażone w euro powinny być wyeliminowane z transakcji uwzględnianych w wyliczeniu wymiaru kary, gdyż kara może być wymierzona tylko w złotych polskich;
5. art. 13r w zw. z art. 13u ustawy poprzez jego niezastosowanie i nieumorzenie postępowania w sprawie, podczas gdy Prezes nie stwierdził nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w terminie 5 miesięcy od wszczęcia postępowania;
6. art. 13b ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uwzględnienie w rozstrzyganiu również transakcji, które stały się wymagalne przed okresem objętym postępowaniem, tj. przed czerwcem 2020 roku, podczas gdy do rozstrzygania powinny zostać uwzględnione wyłącznie transakcje handlowe które stały się wymagalne w okresie objętym postępowaniem (tj. od czerwca 2020 roku do sierpnia 2020 roku) i w tym okresie były niespełnione lub spełnione po terminie;
7. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 13v ust. 1, ust. 7, ust. 8 ustawy poprzez nieprzeprowadzenie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i w konsekwencji nałożenie na spółkę administracyjnej kary pieniężnej z uwagi na: uznanie, że do nadmiernego opóźnienia się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w spółce w miesiącach czerwiec, lipiec, sierpień 2020 roku nie doszło wskutek działania siły wyższej (...); brak uznania, że w przypadku spółki nastąpiły uzasadnione podstawy do odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej (...); brak weryfikacji dokładnych ustaleń stron umów oraz nieuwzględnienie formalnoprawnych zasad liczenia terminu płatności zobowiązania i nieuwzględnienie faktu, że w przypadku wątpliwości powinno stosować się korzystniejszą dla strony postępowania wersję i przyjąć, że termin płatności powinien być liczony od dnia doręczenia faktury, a nie jej wystawienia.
Zaskarżoną decyzją z dnia 26 września 2023 r. nr DWZ-4/2023 Prezes UOKiK utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 16 lutego 2023 r., nr DZP-7/2023.
Organ podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w swojej decyzji z dnia16 lutego 2023 r.
Prezes za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art, 13v ust. 1,7,8 ustawy. Uzasadniając ten zarzut skarżąca wskazała, że w tych umowach z kontrahentami, w których nie rozstrzygnięto w sposób jednoznaczny czy data płatności ma być liczona od wystawienia faktury czy też daty jej doręczenia, konieczne byłoby dokonanie ustaleń intencji stron, z tego względu, w ocenie spółki wymagane jest podjęcie dalszych działań celem ustalenia jakie były intencje stron w umowach, natomiast gdy tego nie uda się ustalić, w ocenie Spółki należałoby przyjąć korzystniejszą dla spółki wersję i przyjąć, ze termin zapłaty powinien być liczony od daty doręczenia faktury. Organ wskazał, że - w celu weryfikacji umownych terminów zapłaty uzgodnionych przez strony transakcji handlowych objętych postępowaniem - wezwaniem z dnia 13 kwietnia 2022 r. zobowiązał stronę do wyjaśnienia m.in. czy daty wskazane w Tabeli nr 1 w kolumnie pn. "Termin płatności wg umowy data" zostały wskazane przez stronę zgodnie ze stanem faktycznym i są to terminy zapłaty obowiązujące stronę na podstawie umów zawartych z kontrahentami; jaką metodologię przyjęła strona wypełniając kolumnę pn. "Data wpływu faktury" w Tabeli nr 1 dla przypadków, w których data wpływu faktury jest późniejsza, aniżeli data jej wystawienia; przedłożenia listy kontrahentów, z którymi Strona uzgadniała terminy zapłaty przed datą dostawy towaru lub wykonania usługi (umowy, zamówienia) i przedłożenia trzech przykładowych umów lub zamówień (z włączonymi do umowy ogólnymi warunkami) wraz z wystawionymi na ich podstawie fakturami VAT, dotyczącymi świadczeń pieniężnych wskazanych w Tabeli nr 1; wskazania czy w relacjach handlowych z dostawcami Strona posługuje się ogólnymi warunkami umów, a jeśli tak, to załączenia modelowych ogólnych warunków umów, a także w odniesieniu do transakcji handlowych z poszczególnymi, wskazanymi w wezwaniu kontrahentami. Organ ponadto zobowiązał stronę do wyszczególnienia, w których przypadkach w Tabeli nr 1 termin zapłaty - zdaniem strony - powinien być liczony nie jak wskazała strona od daty wystawienia faktury, ale od daty jej doręczenia z jednoczesnym wskazaniem w tych przypadkach faktycznych dat doręczenia faktury stronie przez kontrahenta, jeżeli jest ona inna niż "Data wpływu faktury" wskazana przez stronę _ w Tabeli nr 1; przesłania potwierdzonych za zgodność z oryginałem kopii umów dostawy towarów lub wykonania usług (tj. umów, wraz z ogólnymi warunkami umów - w wersji włączonej przez strony do umowy, zamówienia stanowiące podstawę dostawy towaru lub wykonania usługi, zleceń, ofert, ogólnych warunków umów lub innych dokumentów), zawierających postanowienia odnoszące się do uzgodnionych terminów zapłaty świadczeń pieniężnych, w których bieg terminu zapłaty liczony jest od dnia doręczenia faktury, wraz z wystawionymi na ich podstawie fakturami VAT; jeżeli nie zawierano umów pisemnych lub zamówień - wyjaśnienie w jaki sposób uzgadniano przedmiotowo istotne elementy transakcji handlowych. W odpowiedzi na to wezwanie pismem z dnia 5 maja 2022 r. strona sprecyzowała swoje stanowisko wskazując, że nie stwierdziła w zawartych umowach aby termin płatności liczony był od daty doręczenia faktury. Terminy liczone są zawsze od daty wystawienia faktury i praktyka w tym zakresie znajduje potwierdzenie w zawartych umowach. Spółka w relacjach z dostawcami nie posługuje się własnymi ogólnymi warunkami umów. Ponadto strona poinformowała, że nie przedstawia umów zawartych z kontrahentami wymienionymi w tym punkcie wezwania z dnia 13 kwietnia 2022 roku w związku z faktem, że potwierdza, iż w przypadku tych kontrahentów termin zapłaty liczony jest od daty wystawienia faktury.
Zdaniem organu w świetle powyższego nie sposób stawiać zarzutu niedokładnego ustalenia stanu faktycznego i braku weryfikacji ustaleń stron umów. Po pierwsze, nawet mimo wezwania organu strona postępowania nie przedłożyła przykładowych umów z dostawcami, w zamian za to wyraźnie oświadczyła, że termin zapłaty liczony jest zawsze od daty wystawienia faktury. Po drugie, w odniesieniu do kwestii badania intencji stron umów z powołaniem się na treść przepisu art. 65 k.c., organu w okolicznościach niniejszej sprawy nie widzi podstaw do dokonywania takich zabiegów interpretacyjnych. Dokonując ustaleń w zakresie umownych terminów zapłaty, Prezes oparł się więc na wyjaśnieniach i oświadczeniu strony, które znajduje odzwierciedlenie w treści wypełnionej przez Stronę "Tabeli nr 1" oraz w treści zgromadzonych w sprawie faktur VAT stanowiących potwierdzenie zawarcia umów o określonej w nich treści.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 ust. 1a ustawy w zw. z art. 358 § 2 k.c. w zw, z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, organ powtórzył stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji z dnia 16 lutego 2023 r., podkreślając, iż dla wyliczenia czy suma świadczeń pieniężnych niespełnionych lub spełnionych przez stronę postępowania po terminie przekroczyła próg ustawowy 5 000 000 zł, a następnie obliczenia poszczególnych JKP składających się na administracyjną karę pieniężną, konieczne było przeliczenie przez Prezesa w niniejszym postępowaniu wartości świadczeń pieniężnych wyrażonych w euro na złote. Na potrzeby przeliczania wartości świadczeń pieniężnych wyrażonych w walucie obcej na walutę polską w postępowaniu w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych właściwym było zastosowanie przez Prezesa UOKiK rozwiązania przyjętego w art. 10 ust. 1a ustawy.
W uzupełnieniu do dotychczas przedstawionej argumentacji Prezes wskazał, że przepisy ustawy (art. 2 i 3 Ustawy) wprost nakładają na Prezesa UOKiK obowiązek objęcia postępowaniem w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych transakcji handlowych, których stroną są m.in. przedsiębiorcy z państw członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym i Konfederacji Szwajcarskiej, czyli także tych transakcji handlowych, w których świadczenie pieniężne może być - i często jest - wyrażone w walucie obcej. Powyższe wynika z faktu, że ustawa stanowi implementację Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych (Dz.U. I 48 z 23.2.2011, s. 1), której celem zgodnie z artykułem 1 jest: "zwalczanie opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych, aby zapewnić właściwe funkcjonowanie rynku wewnętrznego, wspierając tym samym konkurencyjność przedsiębiorstw, a w szczególności MŚP." Przepisy Dyrektywy wprost odnoszą się więc do ochrony rynku wewnętrznego Unii Europejskiej. że ochroną objęty jest rynek wewnętrzny Unii Europejskiej, nie zaś wyłącznie rynek krajowy. Kontrola terminowości płatności dokonywanych przez stronę postępowania nie może więc ograniczać się wyłącznie do transakcji handlowych, w których świadczenia pieniężne zostały wyrażone w złotych, ponieważ takie ograniczenie zakresu działania ustawy nie posiada żadnego uzasadnienia prawnego.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art., 13v ust. 7 i ust. 8 ustawy organ powtórzył dotychczasowe stanowisko, dodatkowo obszernie odnosząc się do poszczególnych szczegółowych zarzutów skarżącej spółki odnośnie pandemii COVID i jej wpływu na sytuację finansową strony skarżącej.
W skardze na decyzję Prezesa UOKiK z dnia 26 września 2023 r., skarżąca E.P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji i umorzenie postępowania w sprawie, względnie o uchylenie powyższych decyzji oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania.
Postawiono zarzuty:
1. naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 13t w zw. z art. 13u ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych poprzez jego niezastosowanie i nieumorzenie postępowania w sprawie, podczas gdy Prezes nie stwierdził nadmiernego opóźniania się ze spełnieniem świadczeń pieniężnych przez spółkę w terminie 5 miesięcy od wszczęcia postępowania;
2. naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 13b ust. 2 ustawy, poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że w przypadku spółki doszło do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych ma miejsce w przypadku, gdy "w okresie 3 kolejnych miesięcy suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez ten podmiot wynosi co najmniej 2 000 000 złotych" (a w zakresie postępowań wszczynanych w latach 2020 i 2021 - 5 000 000 złotych), co oznacza, że przy prawidłowej wykładni tego przepisu należało dojść do wniosku, że aby wystąpiło nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych to w każdym z trzech kolejnych miesięcy objętych postępowaniem, tj. w czerwcu, w lipcu i w sierpniu 2020 roku, suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie musiała wynosić co najmniej 5 000 000 złotych, zaś organ wadliwie zinterpretował ten przepis i na poczet ustalenia czy doszło do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez spółkę zsumował sumę "przeterminowanych" świadczeń ze wszystkich miesięcy objętych postępowaniem;
3. naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 13v ust. 1 ustawy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nałożenie na spółkę administracyjnej kary pieniężnej z uwagi na stwierdzenie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez spółkę, podczas gdy w przypadku spółki zgodnie z argumentacją z uzasadnienia zarzutu powyżej do nadmiernego opóźnienia w spełnianiu świadczeń pieniężnych w okresie objętym postępowaniem nie doszło;
4. naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 10 ust. 1a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych w zw. z art. 358 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny w zw. art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku oraz art. 6 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski na ostatni dzień roboczy poprzedzający miesiąc wymagalności świadczenia pieniężnego, jako podstawy przewalutowania "przeterminowanych" należności pieniężnych wyrażonych w walutach obcych, podczas gdy przed nowelizacją ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych na podstawie ustawy z dnia 4 listopada 2022 roku o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych oraz ustawy o finansach publicznych (która nie ma zastosowania do postępowań wszczętych przed wejściem w życie nowelizacji) brak było podstawy prawnej uprawniającej Prezesa do takiego przewalutowania, co oznacza że transakcje wyrażone w walucie euro powinny być wyeliminowane z transakcji uwzględnianych w wyliczeniu świadczeń, które w okresie objętym postępowaniem nie zostały przez spółkę spełnione lub zostały spełnione po terminie oraz w (2) wyliczeniu wymiaru ewentualnej kary;
5. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 13v ust. 2 ustawy w zw. z art. 2 i 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku oraz art. 6 k.p.a. poprzez ingerencję bez podstawy prawnej przez Prezesa w ustalony przez ustawodawcę wzór obliczania administracyjnej kary pieniężnej i uwzględnienie w wymiarze kary również świadczeń niespełnionych i spełnionych po terminie wyrażonych w walucie euro, podczas gdy kara za nadmierne opóźnienia w transakcjach handlowych musi być wymierzona w złotych polskich, a przed nowelizacją ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych na mocy ustawy z dnia 4 listopada 2022 roku o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych oraz ustawy o finansach publicznych nie było podstawy prawnej umożliwiającej Prezesowi wliczanie do wymiaru kary świadczeń wyrażonych w walucie obcej oraz dokonywanie przewalutowania wartości takich transakcji handlowych na złote polskie a potrzeby ustalenia wymiaru administracyjnej kary pieniężnej;
6. naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 13v ust. 7 ustawy poprzez jego niezastosowanie i nieodstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, podczas gdy w przypadku spółki do ewentualnego nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych doszło na skutek działania siły wyższej, co zgodnie z art. 13v ust. 7 obliguje Prezesa do odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej;
7. naruszenia prawa procesowego w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 13v ust. 1, ust. 7 i ust. 8 ustawy poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wystarczający materiału dowodowego oraz przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że sytuacja obiektywnie istniejącego zdarzenia jakim było wystąpienie pandemii COVID-19 nie stanowi siły wyższej oraz nie istnieje adekwatny i bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między pandemią COVID-19, a opóźnianiem się przez spółkę w spełnianiu świadczeń pieniężnych i w konsekwencji nałożenie na spółkę administracyjnej kary pieniężnej. gdy w rzeczywistości to siła wyższa i pandemia COVID-19, która spowodowała bardzo negatywną sytuację finansową spółki była powodem przedmiotowych opóźnień płatniczych, gdyż:
a) spółka w toku postępowania wykazała szczegółowo okoliczności wskazujące na fakt wystąpienia pandemii COVID-19 jako zdarzenia wyczerpującego zakres pojęciowy siły wyższej, w tym spółka wykazała zewnętrzny charakter zdarzenia, nieuchronność, nieprzewidywalność, nadzwyczajność oraz brak możliwości zapobieżenia wystąpienia pandemii COVID-19 przez Spółkę;
b) pomiędzy wystąpieniem pandemii COYID-19 jako siły wyższej, a ograniczeniem możliwości spełniania świadczeń pieniężnych w terminie przez spółkę w okresie objętym postępowaniem (tj. czerwiec, lipiec, sierpień 2020 roku) wystąpił adekwatny związek przyczynowo-skutkowy, a to z uwagi na:
- negatywny wpływ pandemii COVID-l 9 na spółkę oraz całą branżę automotive, której spółka jest częścią, która z uwagi na umiędzynarodowienie oraz silne powiązanie łańcucha dostaw jest szczególnie wrażliwa na zachwiania na rynku — to oznacza, że utrudnienia związane z logistyką i realizacją dostaw nie były związane z indywidualnym brakiem przygotowania spółki i możliwościami organizacyjnymi spółki, lecz były związane z charakterystyką działalności w branży automotive, na którą pandemia COVID-19 miała bardzo negatywny wpływ, zwłaszcza w początkowej fazie rozwoju, gdzie nie było remedium na wirusa i zarówno ludzie jak i rządzący nie mieli pojęcia jak przeciwstawiać się zagrożeniom wynikającym z COVID-19, zaś podstawowym środkiem zapobiegawczym w pierwszej fazie była niemal całkowita izolacja społeczeństwa;
- konieczność nagłej reakcji na nieprzewidywalne zdarzenie jakim było wystąpienie pandemii COVID-19, w tym w szczególności zapewnienie w pierwszej kolejności bezpieczeństwa pracowników oraz zapewnienie instrumentów chroniących ich zdrowie fizyczne i psychiczne, co wpływało bezpośrednio na fizyczne i organizacyjne możliwości wykonywania czynności przez pracowników spółki, w tym terminowe realizowanie dostaw oraz w konsekwencji regulowanie płatności na rzecz kontrahentów;
- spadek zainteresowania klientów (m.in. warsztatów samochodowych) zakupem towarów sprzedawanych przez spółkę w początkowej fazie pandemii (w początkowej fazie pandemii COVID-19 mobilność ludzi została istotnie ograniczona, co wiązało się także z ograniczeniem w korzystaniu z pojazdów, które w konsekwencji wymagały mniejszej ilości napraw. Ponadto, serwis pojazdów w początkowej fazie pandemii nie był "potrzebą pierwszej kategorii", dlatego ludzie ograniczając kontakty międzyludzkie rezygnowali z takich napraw/serwisu pojazdów i odkładali je na termin późniejszy) doprowadził do spadku zainteresowania produktami spółki ze strony klientów, a w konsekwencji przestoju ekonomicznego w spółce i znaczącego spadku obrotów względem roku poprzedniego;
- powstanie problemów logistycznych i organizacyjnych prowadzenia działalności, zwłaszcza w początkowej fazie pandemii COVID-19, które utrudniało realizację zamówień na rzecz kontrahentów i skutkowało zmniejszeniem przychodów spółki; zmniejszenie sprzedaży towarów spółki w związku z ograniczeniem działalności i skali sprzedaży skutkowało spadkiem obrotów r/r w 2020 względem roku 2019 w miesiącach bezpośrednio poprzedzających okres objęty postępowaniem o 19,7% w miesiącu marcu. 35,6% (!!) w miesiącu kwietniu, 22,4% w miesiącu maju, a w okresie objętym postępowaniem o 6,1% w miesiącu czerwcu, 4,8% w miesiącu lipcu oraz 11% w miesiącu sierpniu 2020;
- przestój ekonomiczny w spółce wystąpił przy jednoczesnym ciągłym ponoszeniu istotnych kosztów stałych prowadzenia działalności (najem magazynów, najem lokali biurowych, utrzymanie filii na terenie całej Polski, wynagrodzenia pracowników, koszty kredytu itd.). Przestój ekonomiczny był wprost wynikiem pandemii COVID- 19, która była bezsprzecznie sytuacją nową, bezprecedensową we współczesnym świecie, a jednocześnie nieprzewidywalną, budzącą niepewność i strach społeczeństwa; efektem tak znaczącego spadku przychodów, przy stałych kosztach, był obiektywny brak możliwości realizacji zobowiązań pieniężnych przez spółkę. W okresie objętym postępowaniem spółka niejednokrotnie musiała dokonywać wyboru pomiędzy zapłatą zobowiązania A czy zobowiązania B (w a istocie między setkami takich zobowiązań) — spółka nie miała możliwości aby realizować wszystkie zobowiązania pieniężne w terminie, gdyż w wyniku spadku przychodów w wyniku pandemii spółka nie miała na to środków i niejednokrotnie musiała awizować kontrahentom swoje problemy płynnościowe i zwracać się z prośbą o akceptację wydłużonego terminu zapłaty;
- tak istotny spadek przychodów wymusił interwencję jedynego wspólnika i bardzo znaczące dokapitalizowanie spółki, która w dniu 22 czerwca 2020 roku została dekapitalizowana kwotą 109.203.850 zł (!!) poprzez podwyższenie kapitału zakładowego z kwoty 14 630 500 zł do kwoty 14 700 000 zł (wniesiony wkład pieniężny w części stanowiącej nadwyżkę ponad kapitał zakładowy został przeznaczony na kapitał zapasowy — agio). W istocie spółka nadal funkcjonuje na rynku wyłącznie dlatego, że po problemach spowodowanych pandemią COVID-19 została znacząco dekapitalizowana przez wspólnika;
- spółka bezpośrednio po dokapitalizowaniu przez wspólnika już w dniu 22 czerwca 2020 roku zrealizowała bardzo znaczącą liczbę płatności na rzecz kontrahentów, co świadczy o tym, że spółka niezwłocznie po otrzymaniu środków od wspólnika przeznaczyła je na spłatę zobowiązań względem partnerów. To jest dowodem na to, że spółka nie opóźniała się z płatnością w celu osiągnięcia własnych korzyści, lecz po prostu spółka nie miała innego wyjścia i bez dofinansowania przez wspólnika mogła spełnić jedynie część z wymagalnych zobowiązań;
- gdyby nie pandemia COVID-19, powyższe problemy ekonomiczne spółki o takiej skali nie miałyby miejsca i nie powodowałyby późniejszych problemów w bieżącej realizacji zobowiązań płatniczych względem kontrahentów;
- w konsekwencji gdyby nie pandemia COVID-19 nie doszłoby do nadmiernego opóźniania się w spełnianiu świadczeń pieniężnych przez spółkę.
c) bezzasadnie organ powołuje się na okoliczności, które zaistniały już po dokapitalizowaniu spółki przez wspólnika. Przykładowo organ wskazuje na spłacone pożyczki względem podmiotów powiązanych, tj. (1) R.I.. na kwotę 7 842 690 EUR oraz (2) E. na kwotę 18 500 000, ale w tej ocenie organ nie bierze pod uwagę, że w dniu 22 czerwca 2020 roku została dokapitalizowana kwotą 109.203.850 zł. Innymi słowy, gdyby nie dokapitalizowanie przez wspólnika to spłata tych pożyczek nie byłaby możliwa, zaś organ tego nie uwzględnia;
d) argumentacja z pkt b i c powyżej świadczy o tym, że w spółce co najmniej do 22 czerwca 2020 roku opóźnienia w płatności wynikały z siły wyższej i obiektywnej niemożliwości spłaty wszystkich zobowiązań przez spółkę. W konsekwencji organ z punktu widzenia nadmiernego opóźniania się w spełnianiu świadczeń pieniężnych powinien uwzględnić jedynie te "przeterminowane" płatności, które nie zostały uregulowane w terminie licząc od dnia 22 czerwca 2020 roku (a w istocie od dnia 22 czerwca 2020 + 7 dni, gdyż środki z dekapitalizowania wpłynęły do Spółki w dniu 22 czerwca 2020 roku, a spółka bezpośrednio po wpływie środków musiała skoordynować tysiące płatności i oczywistym jest, że nie da się ich wszystkich zrealizować w jeden dzień. Termin 7 dni jest standardowo stosowanym minimalnym terminem płatności, więc w ocenie spółki o ewentualnych opóźnieniach w płatności z innych przyczyn niż siła wyższa można mówić dopiero od 30 czerwca 2020 roku). To w konsekwencji uzasadnia zweryfikowanie przez organ przy ponownym rozpoznawaniu sprawy czy wartość transakcji "przeterminowanych" od 22 czerwca 2020 (względnie 30 czerwca 2020) jest na tyle duża, by kwalifikować zachowanie spółki jako nadmierne opóźnianie się w spełnianiu świadczeń pieniężnych.
8. naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 13v ust. 8 ustawy, poprzez jego niezastosowanie i nieodstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, podczas gdy wystąpiły uzasadnione przypadki do takiego odstąpienia, gdyż w okresie objętym postępowaniem spółka znajdowała się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, która została spotęgowana pandemią COVID-19 i spółka wymagała bardzo znaczącego dekapitalizowania przez jedynego wspólnika i w konsekwencji dopiero znaczące dokapitalizowanie spółki przez jedynego wspólnika umożliwiło spółce bieżącą realizację obowiązków płatniczych na rzecz kontrahentów.
W uzasadnieniu skargi obszernie rozwinięto powyższe zarzuty.
W odpowiedzi na skargę Prezes UOKiK wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zwarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) – dalej "p.p.s.a". Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga podlegała oddaleniu. Sąd nie stwierdził w działaniu organu takich naruszeń prawa zarówno procesowego jak i materialnego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.
Na wstępie przypomnieć należy, że podstawą materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji jest ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, w brzmieniu przed nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 4 listopada 2022 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych oraz ustawy o finansach publicznych. Wskazać należy, że mając na względzie art. 3 ust. 6 ww. ustawy z dnia 4 listopada 2022 r. do postępowań w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji mają zastosowanie przepisy dotychczasowe. W związku z powyższym organ prawidłowo stosował przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 4 listopada 2022 r
W myśl art. 13b ust. 1 tej ustawy zakazane jest nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez podmioty, o których mowa w art. 2, niebędące podmiotami publicznymi, co ma miejsce, gdy w okresie trzech kolejnych miesięcy suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez ten podmiot wynosi co najmniej 2.000.000 zł (ust. 2). W odniesieniu do postępowań wszczynanych w latach 2020 i 2021, nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych ma miejsce, gdy suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez ten podmiot wyniesie, co najmniej 5.000.000 zł - stosownie do treści art. 14 ust. 2 ustawy zmieniającej.
Zgodnie z art. 2 ustawy o zatorach płatniczych przepisy tej ustawy stosuje się do transakcji handlowych, których wyłącznymi stronami są:
1) przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r. poz. 162);
2) podmioty prowadzące działalność, o której mowa w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców;
3) podmioty, o których mowa w art. 4, art. 5 ust. 1 i art. 6 ustawy z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. poz. 2019 oraz z 2020 r. poz. 288, 1492, 1517, 2275 i 2320);
4) osoby wykonujące wolny zawód;
5) oddziały i przedstawicielstwa przedsiębiorców zagranicznych;
6) uchylony;
7) przedsiębiorcy z państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej.
Przewidziana w ustawie o zatorach płatniczych definicja transakcji handlowej stanowi umowę, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony, o których mowa w art. 2, zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością (art. 4 pkt 1), a świadczenie pieniężne to wynagrodzenie za dostawę towaru lub wykonanie usługi w transakcji handlowej (art. 4 pkt 1a).
Art. 13v ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, który został dodany przez art. 10 pkt 12 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych, zmieniającej ustawę z dniem 1 stycznia 2020 r. stanowił, że w przypadku stwierdzenia nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez stronę postępowania, Prezes Urzędu nakłada na nią, w drodze decyzji, administracyjną karę pieniężną. Ustalając wystąpienie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, Prezes Urzędu pomija niespełnione oraz spełnione po terminie świadczenia pieniężne, w przypadku których termin ich spełnienia upłynął wcześniej niż 2 lata przed dniem wszczęcia postępowania. W myśl art. 13v ust. 2 ustawy, wysokość kary, o której mowa w ust. 1, obliczana jest jako suma jednostkowych kar za każde niespełnione oraz spełnione po terminie świadczenie pieniężne, które było wymagalne w okresie objętym postępowaniem, z pominięciem świadczeń pieniężnych, w przypadku których termin ich spełnienia upłynął wcześniej niż 2 lata przed dniem wszczęcia postępowania. Wysokość jednostkowej kary, o której mowa w zdaniu pierwszym, jest obliczana według wzoru: JKP = WŚ × n/365 × OU gdzie poszczególne symbole oznaczają: JKP - jednostkową karę za niespełnione lub spełnione po terminie świadczenie pieniężne, WŚ - wartość niespełnionego lub spełnionego po terminie świadczenia pieniężnego, n - wyrażony w dniach okres, który upłynął od dnia wymagalności niespełnionego lub spełnionego po terminie świadczenia pieniężnego, do ostatniego dnia okresu objętego postępowaniem, albo do dnia jego spełnienia jeżeli świadczenie pieniężne zostało spełnione w okresie objętym postępowaniem, OU - odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, ustalone na dzień wydania decyzji o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej.
Forma obliczenia administracyjnej kary pieniężnej z art. 13v ust. 2 ustawy nie pozostawiała Prezesowi UOKiK swobody w ustaleniu jej wysokości. Decyzja o wymierzeniu kary jest decyzją związaną, gdyż ustawodawca nakazuje stosować mechanizm jej wyliczania jako sumy jednostkowych kar określony w art. 13v ust. 2, zawiera matematyczną formułę, według której należy obliczać wysokość jednostkowej kary i która uzależnia tę wysokość od wartości niespełnionego lub spełnionego po terminie świadczenia pieniężnego, okresu opóźnienia i odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych, ustalonych na dzień wydania decyzji o nałożeniu kary.
Regulacje ustawy dotyczące postępowania w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych mają charakter sankcyjny wobec czego powinny być interpretowane w sposób zawężający. Przy wykładni tych przepisów należy też uwzględnić normy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych, której cele ma realizować regulacja krajowa.
Dla stwierdzenia czy doszło do nadmiernego opóźniania się przez dany podmiot ze spełnianiem świadczeń pieniężnych punktem wyjściowym musi być ustalenie sumy wartości świadczeń pieniężnych wymagalnych, a niespełnionych oraz spełnionych po terminie w okresie 3 kolejnych miesięcy.
W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił, że suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych lub spełnionych po terminie w okresie czerwiec, lipiec, sierpień 2020 r. przez skarżącą spółkę wyniosła 28 280 955,27 zł (dwadzieścia osiem milionów dwieście osiemdziesiąt tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia siedem groszy), a zatem przekroczyła próg ustawowy 5 000 000 zł (pięć milionów złotych), o którym mowa w art. 13b ust. 2 ustawy. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w zatem znajdują się w Tabelach Z. 1, Z.2 i Z.3 stanowiących załączniki do decyzji wydanej w pierwszej instancji, zgodnie z następującym podziałem:
• Tabela Z.1. w pozycjach od 1 do 1823 zawiera świadczenia pieniężne spełnione przez stronę po terminie oraz niespełnione w okresie objętym postępowaniem, co do których wartość świadczenia pieniężnego strony transakcji handlowych ustaliły w złotych (PLN) w łącznej wysokości 9 959 104,00 zł.
• Tabela Z.2. w pozycjach od 1 do 715 zawiera świadczenia pieniężne spełnione przez stronę po terminie oraz niespełnione w okresie objętym postępowaniem, co do których wartość świadczenia pieniężnego strony transakcji handlowych ustaliły w euro (EUR) w łącznej wysokości 2 449 034,99 euro - po przewalutowaniu 11.200.158,09 zł.
• Tabela Z.3. w pozycjach od 1 do 833 zawiera świadczenia pieniężne uznane przez Prezesa UOKiK za spełnione po terminie lub niespełnione w okresie objętym postępowaniem, pomimo upływu maksymalnego terminu zapłaty, ustalonego w oparciu o art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy, w związku ze stosowaniem przez stronę postępowania postanowień umowy ustalających termin zapłaty z naruszeniem art. 7 ust. 2a ustawy w łącznej wysokości 7.121.693,18 zł.
Zdaniem Sądu prawidłowo organy przyjęły, że w niniejszej sprawie zachodzą kumulatywnie wszystkie przesłanki dla stwierdzenia, że w okresie objętym postępowaniem doszło do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez skarżącą spółkę, tj.:
• strona postępowania jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych;
• strona postępowania nie jest podmiotem publicznym;
• strona postępowania zawierała transakcje handlowe w rozumieniu art. 4 pkt 1 Ustawy w związku z prowadzoną przez strony tych umów działalnością;
• suma wartości świadczeń pieniężnych spełnionych po terminie lub niespełnionych przez stronę w okresie objętym postępowaniem była wyższa niż 5.000.000 złotych.
Z treści skargi wynika, że obszerne zarzuty w niej zawarte odnoszą się do pięciu kwestii.
Po pierwsze skarżąca spółka stawia zarzut art. 13t w zw. z art. 13u ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych poprzez jego niezastosowanie i nieumorzenie postępowania w sprawie, podczas gdy Prezes nie stwierdził nadmiernego opóźniania się ze spełnieniem świadczeń pieniężnych przez spółkę w terminie 5 miesięcy od wszczęcia postępowania. Skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 13r ustawy, postępowanie powinno być zakończone nie później niż w terminie 5 miesięcy od dnia jego wszczęcia. Na zasadzie art. 13u ustawy, Prezes Urzędu umarza postępowanie, w drodze postanowienia (dopiero obecnie po zmianie przepisów ustawy — w drodze decyzji), w przypadku gdy nie stwierdzi nadmiernego opóźniania się ze spełnieniem świadczeń pieniężnych przez stronę postępowania. Zdaniem skarżącej niewątpliwie Prezes Urzędu w terminie 5 miesięcy od wszczęcia postępowania nie stwierdził nadmiernego opóźniania się ze spełnieniem świadczeń pieniężnych przez spółkę, dlatego też winien umorzyć postępowanie.
W ocenie Sądu powyższy zarzut jest niezasadny. Należy podzielić stanowisko organu, że przepis art. 13r ustawy wyznacza wyłącznie instrukcyjny termin, a jego przekroczenie nie wiąże się w sposób automatyczny z żadnymi konsekwencjami. Termin ten może być przedłużony na podstawie art. 36 k.p.a. w zw. z art. 13q ustawy, co też miało miejsce w postępowaniu administracyjnym toczącym się wobec skarżącej, ze względu na złożony charakter sprawy i konieczność podjęcia dodatkowych czynności niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego oraz uzupełnienia braków formalnych przez stronę, dwukrotnie także na wniosek samej strony postępowania. Podkreślić należy, że "niestwierdzenie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych" jest w istocie stwierdzeniem (pozytywnym), że "strona postępowania nie opóźniała się nadmiernie ze spełnianiem świadczeń pieniężnych", a to może zostać stwierdzone dopiero po przeprowadzeniu postępowania dowodowego oraz skutkuje umorzeniem postępowania w drodze postanowienia.
Po drugie skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 13b ust. 2 ustawy, poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że w przypadku spółki doszło do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych ma miejsce w przypadku, gdy "w okresie 3 kolejnych miesięcy suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez ten podmiot wynosi co najmniej 2 000 000 złotych" (a w zakresie postępowań wszczynanych w latach 2020 i 2021 - 5 000 000 złotych), co oznacza, że przy prawidłowej wykładni tego przepisu należało dojść do wniosku, że aby wystąpiło nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych to w każdym z trzech kolejnych miesięcy objętych postępowaniem, tj. w czerwcu, w lipcu i w sierpniu 2020 roku, suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie musiała wynosić co najmniej 5 000 000 złotych, zaś organ wadliwie zinterpretował ten przepis i na poczet ustalenia czy doszło do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez spółkę zsumował sumę "przeterminowanych" świadczeń ze wszystkich miesięcy objętych postępowaniem.
Także tego zarzutu Sąd nie podziela. Powyższa wykładnia art. 13b ust. 2 ustawy jest korzystna dla skarżącej spółki, albowiem organ w odpowiedzi na skargę wskazał, że na podstawie Tabel stanowiących załącznik do decyzji ustalił, iż sumy świadczeń pieniężnych niespełnionych przez skarżącą w terminie w poszczególnych miesiącach objętych postępowaniem wynoszą:
1. czerwiec 2020 r. - pierwszy miesiąc objęty postępowaniem – 14.801.520,78 zł (zapłacone po terminie w czerwcu 2020 r., kolumna "Data zapłaty" w Tabelach między 1 a 30 czerwca 2020 r.)
4 012 821,42 zł (Tabela Z.1) + 8 968 450,33 zł (Tabela Z.2) + 1 820 249,03 zł (Tabela Z.3) = 14 801 520,78 zł
2. lipiec 2020 r. - drugi miesiąc objęty postępowaniem - 4 714 648,90 zł (zapłacone po terminie w lipcu 2020 r., kolumna "Data zapłaty" w Tabelach między 1 a 31 lipca 2020 r.)
2 033 512,43 zł (Tabela Z.1) + 813 596,03 zł (Tabela Z.2) + 1 867 540,44 zł (Tabela Z.3) = 4 714 648,90 zł
3. sierpień 2020 r. - trzeci miesiąc objęty postępowaniem - 8 764 785,59 zł (zapłacone po terminie w sierpniu 2020 r. oraz świadczenia pieniężne niezapłacone do ostatniego dnia objętego postępowaniem, kolumna "Data zapłaty" od 1 do 31 sierpnia 2020 r. oraz po 31 sierpnia 2020 r., a także pole puste: "-")
3 912 770,15 (Tabela Z.1) + 1 418 111,73 zł (Tabela Z.2) + 3 433 903,71 zł (Tabela Z.3) = 8 764 785,59 zł.
Suma świadczeń pieniężnych niespełnionych przez skarżącą w lipcu 2020 r. nie przekracza progu 5.000.000 (wynosi 4.714.648,90 zł) i przy przyjęciu wykładni reprezentowanej przez stronę skarżącą w omawianym przypadku nie spełniona zostałaby jedna z przesłanek pozwalających na stwierdzenie, że w okresie objętym postępowaniem doszło do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez skarżącą spółkę, tj. suma wartości świadczeń pieniężnych spełnionych po terminie lub niespełnionych przez stronę w każdym miesiącu okresu objętego postępowaniem była wyższa niż 5.000.000 złotych.
Jednakże w ocenie Sądu powyższa wykładnia art. 13b ust. 2 ustawy jest błędna. Podkreślić należy, że w dotychczasowej praktyce decyzyjnej Prezesa UOKiK oraz w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budziło wątpliwości, że w świetle tego przepisu organ zobowiązany jest do ustalenia czy strona postępowania w okresie trzech następujących po sobie miesięcy przekroczyła ustawowy próg nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych. Innymi słowy, dla stwierdzenia, że strona postępowania nadmiernie opóźniała się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w transakcjach handlowych, konieczne jest, aby suma minimum 5 000 000 zł (w postępowaniach wszczynanych w latach 2020 i 2021) niespełnionych oraz spełnionych po terminie świadczeń pieniężnych powstała ("nagromadziła się") w ciągu trzech następujących po sobie miesięcy. Gdyby przyjąć wykładnię strony skarżącej, to po pierwsze realnym ustawowym progiem nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w okresie trzech miesięcy byłaby kwota 15.000.000 zł, a po drugie nieprzekroczenie choćby w jednym z miesięcy progu 5.000.000 zł powodowałaby brak powstania deliktu administracyjnego. W ocenie Sądu z brzmienia omawianego przepisu takich wniosków wysnuć nie można.
Po trzecie skarżąca postawiła zarzut naruszenia art. 10 ust. 1a ustawy o w zw. z art. 358 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny w zw. art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku oraz art. 6 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski na ostatni dzień roboczy poprzedzający miesiąc wymagalności świadczenia pieniężnego, jako podstawy przewalutowania przeterminowanych należności pieniężnych wyrażonych w walutach obcych, podczas gdy przed nowelizacją ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych na podstawie ustawy z dnia 4 listopada 2022 roku o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych oraz ustawy o finansach publicznych (która nie ma zastosowania do postępowań wszczętych przed wejściem w życie nowelizacji, a która wprowadziła obecne brzmienie art. 13 ust. 3 ustawy) brak było podstawy prawnej uprawniającej Prezesa do takiego przewalutowania, co oznacza że transakcje wyrażone w walucie euro powinny być wyeliminowane z transakcji uwzględnianych w wyliczeniu świadczeń, które w okresie objętym postępowaniem nie zostały przez spółkę spełnione lub zostały spełnione po terminie oraz w (2) wyliczeniu wymiaru ewentualnej kary.
Sąd nie podziela powyższego zarzutu. Z zaskarżonej decyzji wynika, że Prezes UOKiK dokonał przeliczenia wartości świadczeń pieniężnych wyrażonych w walutach obcych na podstawie kursu walut określonego w art. 10 ust. 1a ustawy (w brzmieniu do dnia 8 grudnia 2022 r.). Jako podstawę przewalutowania należności pieniężnych wyrażonych w walucie obcej, organ przyjął średni kurs waluty obcej ogłoszony przez Narodowy Bank Polski na ostatni dzień roboczy miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne. W dotychczasowym orzecznictwie (vide: wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2024 r. sygn.. akt V SA/Wa 1299/23, wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 września 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 2617/22), że właściwym było przeniesienie rozwiązań przewidzianych w tej regulacji na potrzeby przeliczania wartości świadczeń pieniężnych wyrażonych w walucie obcej na walutę polską w sprawach nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych. Przyjęte rozwiązanie sprzyja pewności obrotu gospodarczego i umożliwia praktyczne zastosowanie metody przeliczenia kursu waluty obcej na złotówkę, urealniając uprawnienia wierzyciela. Skoro celem rekompensaty jest wzmocnienie pozycji wierzyciela, ten sam cel aktualizuje się w przypadku postępowań w sprawach nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, które zgodnie z brzmieniem ustawy mają służyć przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.
Przepis ten bowiem ustalał właściwy kurs w odniesieniu do terminu wymagalności świadczenia pieniężnego - okoliczności mającej kluczowe znaczenie z punktu widzenia przedmiotu postępowania. Powyższy sposób przewalutowania został uznany przez doktrynę za przekonywujący (por. K. Menszig-Wiese (red.). Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, Komentarz. Warszawa 2022 ).
W art. 13b ustawy wskazano, że nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez podmiot, o którym mowa w art. 2, niebędący podmiotem publicznym, ma miejsce w przypadku, gdy w okresie 3 kolejnych miesięcy suma wartości wymagalnych świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez ten podmiot wynosi co najmniej 5 000 000 zł.
Wobec powyższego organ, aby móc stwierdzić delikt administracyjny musi dokonać przeliczenia wartości świadczeń pieniężnych wyrażonych w walutach obcych zgodnie z walutą wyrażoną w ww. normie prawnej. Już z tego względu koniecznym stało się dokonanie wykładni systemowej art. 10 ust. 1 a ustawy.
Dodatkowo Sąd podziela argumentację organu zawartą w zaskarżonej decyzji, że ustawa stanowi implementację Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych Przepisy Dyrektywy wprost odnoszą się więc do ochrony rynku wewnętrznego Unii Europejskiej. Kontrola terminowości płatności dokonywanych przez stronę postępowania nie może więc ograniczać się wyłącznie do transakcji handlowych, w których świadczenia pieniężne zostały wyrażone w złotych, ponieważ takie ograniczenie zakresu działania ustawy nie posiada żadnego uzasadnienia prawnego.
Sąd nie podziela także zarzutu naruszenia art. 13v ust. 7 ustawy. W myśl tego przepisu w przypadku, gdy do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych doszło na skutek działania siły wyższej Prezes Urzędu odstępuje od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej.
Skarżąca podczas postępowania obszernie podnosiła, że do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych doszło na skutek działania siły wyższej - pandemii COVID-19, który to nadzwyczajny i przemożny stan negatywnie wpłynął na możliwość regulowania przez nią zobowiązań płatniczych, których termin ustalono jeszcze przed pojawieniem się pandemii COVID-19. Strona wskazała, że od kilku lat boryka się z trudnościami finansowymi i rokrocznie generuje wysoką stratę. Z uwagi na złe wyniki finansowe, celem zapewnienia bieżącej płynności finansowej, w roku 2019 została dekapitalizowana przez jedynego wspólnika kwotą 20.617.172 zł poprzez podwyższenie kapitału, co pozwoliło skarżącej spółce utrzymać się na rynku.
Pandemia COVID-19 spotęgowała te trudności, co miałoby wpłynąć negatywnie na jej wyniki finansowe (nieosiągnięcie przez nią zakładanych wartości budżetowych w roku obrotowym 2020), a w szczególności: spadek przychodów strony w sześciu miesiącach 2020 r., tj.: w marcu - o 19,7 %, w kwietniu o 35,6 %, w maju - o 22,4 %, w czerwcu - o 6,1%, w lipcu - o 4,8% oraz w sierpniu o 11,0%, w stosunku do analogicznych okresów w roku 2019. Podniosła, że zawierała transakcje handlowe z kontrahentami, których okres płatności przypadał na okres objęty postępowaniem jeszcze przed wybuchem pandemii COVID-19 i nie mogła przewidzieć, że jej problemy finansowe zostaną spotęgowane przez pandemię. Wyjaśniła, że nadal funkcjonuje na rynku głównie dzięki działaniom jedynego wspólnika, który w czerwcu 2020 r. dokapitalizował stronę kwotą 109.203.850 zł. Przy czym nadwyżka wniesionego kapitału zakładowego została przeznaczona na kapitał zapasowy.
Wskazać należy, że pojęcie siły wyższej nie posiada legalnej definicji, określana jest jako zdarzenie zewnętrzne, co oznacza, że pozostaje ono poza kontrolą podmiotu, który nie ma żadnego wpływu na jego wystąpienie i skutki. Jest to zdarzenie nadzwyczajne, wyjątkowe, któremu nie można zapobiec i którego nie da się przewidzieć w świetle aktualnego stanu wiedzy i doświadczenia życiowego (por. A. Wróbel [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Warszawa 2020, s. 1023).
W piśmiennictwie wyróżnia się trzy kategorie siły wyższej - w postaci katastrofalnych działań przyrody, aktów władzy ustawodawczej i wykonawczej oraz poważnych zaburzeń życia publicznego. Z kolei jako przypadki siły wyższej będące efektem działań sił przyrody orzecznictwo wskazuje na powodzie, pożary o dużych rozmiarach, trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanów oraz epidemie (por. wyrok NSA z 30 września 2014 r., II GSK 299/13, LEX nr 1572663).
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 maja 2019 r. sygn. akt IV CSK 129/18 wskazał, że siła wyższa rozumiana jest jako zdarzenie zewnętrzne (...), o charakterze nadzwyczajnym, przejawiającym się w nieznacznym stopniu prawdopodobieństwa jego wystąpienia oraz o charakterze przemożnym, polegającym na niemożności jego opanowania i zapobieżenia jego skutkom na istniejącym w danej chwili poziomie rozwoju wiedzy i techniki. Zwykle przejawem tak rozumianej vis maior są katastrofy żywiołowe – trzęsienia ziemi, powodzie lub huragany. Za siłę wyższą mogą być także uznane zdarzenia wywołane przez człowieka, jak działania wojenne lub gwałtowne rozruchy, a także akty władzy publicznej, którym należy się podporządkować pod groźbą sankcji.
W powyższym kontekście pandemię COVID-19, na którą powołuje się spółka bez wątpienia można byłoby uznać za zjawisko nadzwyczajne, siłę wyższą, z uwagi na jej ogromny wpływ na obrót gospodarczy, stosunki cywilnoprawne, codzienne życie ludzi, a w szczególności w dziedzinie świadczenia pracy.
Jednak do uznania przypadku pandemii COVID-19 za siłę wyższą w rozumieniu art. 13v ust. 7 ustawy o zatorach płatniczych, skutkującą odstąpieniem od wymierzenia kary, nie wystarczy samo stwierdzenie, że pandemia miała miejsce i miała cechy siły wyższej. Niezbędne jest jeszcze stwierdzenie, że nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych było jej skutkiem. Siła wyższa jako podstawa odstąpienia od wymierzenia kary na podstawie ww. przepisu znajdzie bowiem zastosowanie jedynie wówczas, gdy nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych było wynikiem zdarzenia kwalifikowanego jako działanie siły wyższej, co oznacza, że do opóźnień takich nie doszłoby, gdyby nie nastąpienie zdarzenia. Nie musi ono być jedyną jego przyczyną, ale niezbędne jest, by miało ono charakter przyczyny rozstrzygającej (por. S. Gajewski, Kodeks postępowania administracyjnego. Nowe instytucje. Komentarz do rozdziałów 5a, 8a,14 oraz działów IV i VIIIa KPA, Warszawa 2017, s. 108).
Pomiędzy siłą wyższą, czyli w rozpoznawanej sprawie pandemią COVID-19, a nadmiernym opóźnianiem się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych musi zaistnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Jednak ciężar wykazania tego związku spoczywał na Spółce, a organ zobowiązany był jedynie do wnikliwego rozpatrzenia argumentacji i dowodów przedstawionych przez nią na tę okoliczność.
Jednak, w ocenie Sądu Skarżąca nie wykazała, takiego związku przyczynowo-skutkowego. Jak słusznie wskazał organ w zaskarżonej decyzji iż w przypadku skarżącej spółki jej trudna sytuacja finansowa nie jest spowodowana spadkiem przychodów wywołanym pandemią, ale jest stanem utrzymującym się od kilku lat. Jak bowiem wynika z twierdzeń strony oraz z dokumentów finansowych strata bilansowa strony w latach 2017 - 2019 zwiększała się z roku na rok. Sytuacja finansowa strony postępowania była trudna jeszcze przed wybuchem pandemii COVID-19, co świadczy o braku związku przyczynowego między pandemią, a naruszeniem zakazu administracyjnego. Zgodnie e ze sprawozdaniem Zarządu z działalności E.P. sp. z o.o. w 2020 roku Strona wygenerowała w roku 2020 stratę niższą o 56,3 % w stosunku do roku 2019. Strona w sprawozdaniu finansowym za rok 2020 nie wskazała, aby pandemia stanowiła przeszkodę o charakterze siły wyższej w spełnianiu świadczeń pieniężnych. Ponadto, w czerwcu 2020 r. strona została dekapitalizowana przez jedynego wspólnika, jednak i tak opóźniała się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w każdym miesiącu objętym postępowaniem, tj.: w czerwcu, lipcu i sierpniu 2020 r. Powyższe świadczy o braku związku przyczynowego między sytuacją finansową Strony, a naruszeniem zakazu ustawowego. Ponadto prawidłowo wskazano, że analiza zakwestionowanych świadczeń pieniężnych prowadzi do wniosku, że opóźnienia w spełnianiu świadczeń pieniężnych w większości wynikają z transakcji handlowych zawartych już po ogłoszeniu stanu pandemii COVID-19. Skoro strona zawierała transakcje handlowe w okresie pandemii, wiedząc o spadku przychodów, to dochowując należytej staranności mogła zapobiec naruszeniu zakazu nadmiernego opóźniania się w spełnianiu świadczeń pieniężnych. Przede wszystkim Strona działająca w obrocie jako profesjonalny przedsiębiorca winna dołożyć należytej staranności wymaganej w stosunkach gospodarczych i tak kształtować warunki umowne w transakcjach handlowych, wewnętrzne procesy rozliczeń z kontrahentami oraz organizować pracę, aby terminowo wywiązywać się ze swoich zobowiązań.
Zatem nie zaistniał bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między skutkami pandemii COVID-19, a nadmiernym opóźnianiem. W badanym okresie czerwcu, lipcu i sierpniu 2020 r. spółka mogła przeciwdziałać i zapobiegać skutkom pandemii. Spółka nie wykazała żadnego konkretnego zdarzenia mającego swoje źródło w pandemii, które stanowiło trudną do przezwyciężenia przeszkodę w terminowym spełnianiu świadczeń.
Prawidłowo uznał organ, że taką okolicznością nie jest spadek przychodów spółki, czy też utrudnienia zapłaty zobowiązań. Zgodnie z przepisem art. 13v ust. 7, to siła wyższa ma być przyczyną nadmiernego opóźniania się w spełnianiu świadczeń pieniężnych. Ma zatem dotyczyć samego procesu spełniania świadczeń pieniężnych, a nie sytuacji finansowej podmiotu.
Podkreślić należy, że skarżąca w piśmie z dnia 3 grudnia 2020 r. przedstawiła "zestawienie liczby i łącznej wartości transakcji od stycznia 2020 do sierpnia 2020 roku". Zgodnie z tym zestawieniem:
- w styczniu 2020 r. - czyli przed wybuchem pandemii COVID-19 w Polsce i wprowadzeniem ograniczeń - wartość transakcji w PLN wyniosła 28.364408,21 zł (liczba transakcji 3 255), a w EUR 2.021 877,65 euro (liczba transakcji 68),
- w marcu 2020 r. - czyli w miesiącu wybuchu pandemii COVID-19 - wartość transakcji w PLN wyniosła 31 522 513,32 zł (liczba transakcji 3 414), a w EUR 2 464 648,49 euro (liczba transakcji 83),
- w kwietniu 2020 r. - czyli w miesiącu, w którym zgodnie z argumentacją Strony nastąpił znaczący spadek przychodów - wartość transakcji w PLN wyniosła 24 609 655,33 zł (liczba transakcji 3 201), a w EUR 2 305 700,61 euro (liczba transakcji 91),
- w czerwcu 2020 r. - czyli w pierwszym miesiącu objętym postępowaniem - wartość transakcji w PLN wyniosła 25 505 841,25 zł (liczba transakcji 3 334), a w EUR aż (!) 23 478 017,84 euro (liczba transakcji 109).
Ma rację organ, że mając na uwadze powyższe informacje, trudno wysnuć wniosek o jakiejkolwiek tendencji spowodowanej pandemią COVID-19 w kwestii ilości transakcji zawieranych przez Stronę jak też ich łącznej wartości w poszczególnych miesiącach. Natomiast zgodnie z przedstawionym przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpoznanie "zestawieniem dot. spadku przychodów" jej sytuacja finansowa w okresie objętym postępowaniem, tj. w czerwcu, lipcu i sierpniu 2020 r. uległa poprawie. Z zestawienia wynika bowiem, że w tych miesiącach przychody strony obniżyły się już nieznacznie względem analogicznych miesięcy z 2019 r., czyli z 44 869 627 zł w czerwcu 2019 r. do 42 121 715 zł w czerwcu 2020 r. (tj. o 6,1%), z 49 597 340 zł w lipcu 2019 r. do 47 210 089 zł w lipcu 2020 r. (tj. 4,8%) oraz z 44 759 927 zł w sierpniu 2019 r. do 39 815 750 zł w lipcu 2020 r. (11,0%). Zasadnym jest więc uznanie, że w miesiącach objętych postępowaniem przychody Spółki wróciły do "zwykłego" poziomu (tzn. w tym okresie odchylenia wynosiły "o kilka procent").
Odnosząc się do szeroko podnoszonej przez skarżąca kwestii dokapitalizowania spółki przez wspólnika, należy podzielić stanowisko organu, że skoro strona została dekapitalizowana przez swojego wspólnika w dniu 22 czerwca 2020 r., tj. już w pierwszym miesiącu okresu objętego postępowaniem, to uznać należy, że jej praktyka płatnicza i możliwości finansowe w okresie objętym postępowaniem powinny ulec poprawie. Niemniej jednak analiza świadczeń pieniężnych objętych postępowaniem nie potwierdza, że po dokapitalizowaniu Strona faktycznie "podjęła działania w celu spłaty zobowiązań względem kontrahentów". Nawet mimo dokapitalizowania strony w czerwcu 2020 r. i tak opóźniała się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w każdym miesiącu objętym postępowaniem, tj.: w czerwcu, lipcu i sierpniu 2020 r.
Podkreślić także należy, że słuszne jest stanowisko organu, że w trakcie okresu objętego postępowaniem strona spełniała świadczenia pieniężne wynikające z zawartych transakcji handlowych w sposób wybiórczy, tzn. strona dokonywała zapłaty niektórych tylko wymagalnych w tym samym dniu świadczeń pieniężnych. W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych bez znaczenia jest natomiast z jakiego powodu Strona wstrzymywała się z zapłatą niektórych należności (w sposób zamierzony przez Stronę czy też niecelowy). Nie stwierdzono, żeby w którymkolwiek momencie okresu objętego postępowaniem nastąpiło "nadzwyczajne" wstrzymanie się przez stronę z płatnościami, co mogłoby sugerować problemy w spółce. Przeciwnie, analiza danych przekazanych przez stronę postępowania prowadzi do ogólnego wniosku, iż strona w okresie objętym postępowaniem, tj. w czerwcu, lipcu i sierpniu 2020 r. regulowała swoje zobowiązania pieniężne każdego dnia. Innymi słowy, każdego dnia w okresie od 1 czerwca 2020 r. do 31sierpnia 2020 r. (z pominięciem sobót i niedziel oraz dnia 11.06.2020 r. (czwartek) - Święto Bożego Ciała), Strona dokonywała zapłaty tj. wykonywała przelewy należności pieniężnych swoim kontrahentom czy też dokonywała kompensat.
Wskazać należy, że w skardze skarżąca wskazała, że ograniczenie możliwości spełniania świadczeń pieniężnych w terminie w okresie objętym postępowaniem spowodowane było "negatywnym wpływem pandemii COVID-19 na spółkę oraz całej branży automotive", natomiast w uzasadnieniu skargi, Skarżąca przytoczyła treść "raportów i opracowania", tj. raport EY z dnia 6 kwietnia 2020 r..raport PKO Banku Polskiego pt. Automarket w internecie - COVID-19 zmienia branżę samochodową, raport na temat rynku sprzedaży samochodów - lipiec 2020 oraz opracowanie pt. Ocena wpływu pandemii COVID-19 na sytuację branży motoryzacyjnej w Polsce autorstwa Karoliny Stojczew. Skarżąca powołała się także na konieczność zapewnienia "w pierwszej kolejności bezpieczeństwa pracowników oraz instrumentów chroniących ich zdrowie fizyczne i psychiczne, co wpływało bezpośrednio na fizyczne i organizacyjne możliwości wykonywania czynności przez pracowników Spółki, w tym terminowe realizowanie dostaw oraz w konsekwencji regulowanie płatności na rzecz kontrahentów" oraz na "powstanie problemów logistycznych i organizacyjnych prowadzenia działalności". Skarżąca powołała się (po raz pierwszy) na rzekome wystąpienie "przestoju ekonomicznego" w Spółce w piśmie z dnia 8 sierpnia 2023 r. - stanowisko strony przed wydaniem rozstrzygnięcia, jednak ani w ww. piśmie ani nawet wraz z niniejszą skargą, Skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów na wykazanie tego faktu, a jedynie ogólnikowo odniosła się do wyroku WSA w Warszawie z dnia 2 lutego 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 391 /22. Skarżąca nigdy na etapie postępowania administracyjnego nie powoływała się natomiast na "jednoczesne ciągłe podnoszenie istotnych kosztów stałych prowadzenia działalności (najem magazynów, najem lokali biurowych, utrzymanie filii na terenie całej Polski, wynagrodzenia pracowników, koszty kredytu itp.)", jednakże nawet wraz z niniejszą skargą, skarżąca nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów na wykazanie faktycznego i istotnego wzrostu kosztów prowadzonej działalności. Podkreślić dodatkowo należy, że wzrost kosztów działalności czy zmniejszenie popytu nie może stanowić usprawiedliwienia dla niewywiązywania się przez stronę z obowiązków wynikających z umów.
Dodatkowo podkreślić należy, że cytowane przez skarżącą "raporty i opracowanie" odnoszą się wyłącznie do ogólnej sytuacji branży sprzedaży samochodów i producentów pojazdów, nie zaś sytuacji Skarżącej. W "raportach i opracowaniu" autorzy wskazują przede wszystkim na zamknięcie fabryk w Polsce, m.in. "F. w T., P. w G., V. w P., W. i S., A. B. w S. i N., V. B. we W." oraz zawieszeniu pracy w innych zakładach produkujących podzespoły dla tych fabryk. Jednakże skarżąca w ogóle nie wykazała jak zamknięcie tych fabryk wpłynęło na jej sprzedaż ani że w ogóle prowadziła współpracę handlową z którymkolwiek z ww. producentów pojazdów.
Skarżąca ani na etapie postępowania administracyjnego ani nawet wraz z skargą, nie przedłożyła żadnych dowodów dla wykazania wprowadzenia w spółce przestoju ekonomicznego, problemów logistycznych i organizacyjnych czy jakiejkolwiek absencji pracowników, a także wpływu tych okoliczności na nadmierne opóźnianie się przez nią ze spełnianiem świadczeń pieniężnych. Wręcz przeciwnie, z dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym wynika, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w sposób w zasadzie niczym niezakłócony. W sprawozdaniu finansowym za rok 2020 wprost bowiem wskazano, że w związku z rozprzestrzenianiem się koronawirusa SARS-CoV-2 w 2020 roku, spółka dostosowała się do nowych sposobów pracy i warunków rynkowych, utrzymując niezakłócona działalność biznesową.
Wskazać należy, że skarżąca w skardze podnosi, że po dofinansowaniu jej w dniu 22 czerwca 2020 r. przez jedynego wspólnika, czyli R., podjęła działania w celu spłaty zobowiązań, wywodząc, iż "w dniu 22 czerwca 2020 r. Spółka zrealizowała znakomitą większość transakcji handlowych na rzecz kontrahentów". Jednakże prawidłowo organ wskazuje, że 1387 transakcji handlowych z Tabeli W.5 spełnionych w walucie EURO oraz 331 transakcji handlowych z Tabeli Z.2 również spełnionych w walucie EURO, zostało spełnionych na rzecz podmiotów z grupy kapitałowej. Tym samym słuszna jest teza organu, że środki otrzymane w wyniku dokapitalizowania przez wspólnika R. przeznaczyła na spłatę pożyczek, które otrzymała od podmiotów z grupy, w tym od tego samego podmiotu, który dokapitalizował Spółkę, czyli R. oraz - w świetle poczynionych wyżej uwag - na uregulowanie swoich zobowiązań względem podmiotów z grupy kapitałowej.
Po piąte skarżąca postawiła zarzut naruszenia art. 13v ust. 8 ustawy, zgodnie z którym w uzasadnionych przypadkach Prezes Urzędu może odstąpić od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1.
Należy podkreślić, że rozstrzygnięcie w przedmiocie odstąpienia od wymierzenia kary ma charakter uznaniowy, co zdaje się dostrzegać skarżąca. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2022 r., sygn. akt III OSK 4872/21, "uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi administracji publicznej przepisem prawa materialnego pewnego luzu decyzyjnego polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego musi mieścić się w granicach zakreślonych przez art. 7 k.p.a., tj. dążyć do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i załatwić sprawę z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. (...) Wskazać należy, iż zarówno pojęcia interesu społecznego, jak i słusznego interesu strony nie zostały ustawowo zdefiniowane, co powoduje, że treść nadaje im organ orzekający. Z reguły interes indywidualny nie pokrywa się z interesem społecznym. Ustawodawca w art. 7 k.p.a. nie określił hierarchii tych wartości, ani też zasad rozstrzygania kolizji pomiędzy interesem społecznym i słusznym interesem strony".
Przesłanka słusznego interesu strony, aczkolwiek niezdefiniowana, wskazuje, że nie chodzi w niej o każdy interes strony (a więc chęć uzyskania rozstrzygnięcia organu administracji publicznej o treści zgodnej z wolą strony), ale wyłącznie o interes zgodny przede wszystkim z prawem i zasadami współżycia społecznego. Słuszny interes strony musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 k.p.a., zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 lipca 2021 r., III OSK 3755/21). Art. 13v ust. 8 ustawy zawiera odesłanie do pojęcia niedookreślonego "uzasadnionych przypadków", jako materialnoprawnej przesłanki, będącej podstawą do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Omawiana norma prawna nie określa jakichkolwiek wskazówek - odnośnie tego - co w istocie należy rozumieć pod pojęciem "uzasadnionych przypadków". Z brzmienia tego przepisu wynika więc, że katalog przypadków, które stanowią uzasadnienie odstąpienia od wymierzenia kary jest otwarty, a wystąpienie takiego przypadku uzależnione jest od szczególnych okoliczności konkretnej sprawy. Jednocześnie podkreślić trzeba, że odstępstwo od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest karanie za stwierdzony delikt administracyjny, a nie odstępowanie od ukarania. Możliwość zwolnienia z kary - pomimo naruszenia przepisów ustawy - może znaleźć uzasadnienia jedynie w wyjątkowych przypadkach (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II GSK 855/20). Za taki uzasadniony przypadek można uznać sytuację, gdy nałożenie kary pieniężnej byłoby sprzeczne z funkcją tej kary (prewencyjną i represyjną).
W zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił (str. 65-70), że w okolicznościach sprawy nie znalazł podstaw do zastosowania tego przepisu. Analiza akt postępowania i argumentacji skarżącej w tej kwestii uprawniała organ do stwierdzenia, że w sprawie nie zachodził uzasadniony przypadek mogący stanowić podstawę odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej poprzez zastosowanie art. 13v ust. 8 ustawy. Podkreślić należy, że argumentacja skarżącej w znacznym stopniu pokrywa się z argumentacją dotyczącą wystąpienia siły wyższej. Prawidłowo organ wskazywał, że pandemia COVID-19 nie miała negatywnego wpływu na płynność i kapitał obrotowy strony postępowania oraz na dostępność strony do kapitału. Strona prowadziła w sposób niezakłócony działalność operacyjną i inwestycyjną. Nawet, jeżeli wystąpił przejściowy spadek sprzedaży, to i tak jej wynik finansowy w roku 2020 był lepszy niż w roku 2019.
Natomiast wysokość administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w art. 13v ust. 1 ustawy (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania kontrolowanego rozstrzygnięcia) wylicza się według formuły określonej w ust. 2 tego przepisu. Wzór matematyczny odwołuje się do obiektywnych czynników - kwoty zaległości, okresu, opóźnienia oraz stopy odsetek ustawowych obowiązujących w dacie wydania decyzji, ustalonych i obwieszczonych w sposób wskazany w art 11 b i 11 c ustawy.
Zarzuty skargi nie znajdują zatem usprawiedliwionych podstaw. W świetle przywołanych okoliczności sąd nie stwierdził żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło