II GSK 791/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 15 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Bk 446/23 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 22 maja 2023 r. nr 406.689/E-11/VI/23 w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, wyrokiem z dnia 15 grudnia 2023 r., uwzględnił skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 19 września 2023 r., w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 22 maja 2023 r., w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, uchylając zaskarżony wyrok i oddalając skargę, na podstawie art. 179a p.p.s.a Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Mońkach z wnioskiem o pomoc w formie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Decyzją z dnia 11 maja 2023 r., Wójt Gminy Trzcianne odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Organ, na podstawie złożonych dokumentów (wyliczenia dochodu) uznał, że rodzina wnioskodawcy w lutym 2023 r. osiągnęła dochód wyższy od kwoty kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2021 poz. 2268 ze zm., dalej: u.p.s.), tj. od kwoty 1.200 zł, w związku z czym pomoc w formie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stronie nie przysługiwała. Organ wskazał, że z przeprowadzonego w dniu 30 marca 2023 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego i posiadanej dokumentacji wynikało, iż skarżący nie posiadał prawa do ubezpieczenia zdrowotnego, posiadał obywatelstwo polskie i zamieszkiwał na terenie Rzeczpospolitej Polskiej. Nie spełnia kryterium dochodowego wynikającego z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Organ ustalił, że skarżący zamieszkuje wspólnie z małoletnim synem A. L.. Stwierdził, że źródło utrzymania rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (luty 2023 r.) stanowił niemiecki zasiłek rodzinny w kwocie 250 euro oraz dobrowolna pomoc finansowa od matki małoletniego syna na zakup obuwia dla syna w kwocie 40 euro i wycieczkę szkolną w kwocie 13 euro. Objętą skargą decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ uznał, że nie można było przyjąć, iż skarżący nie miał żadnego dochodu. W ocenie organu dochodem skarżącego był zasiłek rodzinny z Niemiec w kwocie 250 euro oraz dobrowolna pomoc finansowa od matki dla syna skarżącego w wysokości 53 euro, co stanowiło (uwzględniając kursy walut na dzień wydawania skarżonej decyzji) dochód w wysokości 1.371,35 zł. Organ wskazał, że przepis art. 8 u.p.s. nie pozwala uznać zagranicznych zasiłków rodzinnych, nawet nieformalnych (kieszonkowego, darowizn, pożyczek, itp.) za kwoty nie wchodzące do dochodu, o którym mowa w ustępie 3 powołanego przepisu. Kolegium uznało, że skarżący nie spełnia przesłanki uzyskania wnioskowanego świadczenia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2022 poz. 2561, dalej: u.ś.o.z.). Wyrokiem z 19 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, uznając, że organy obydwu instancji nie zrealizowały należycie zasady przekonywania i zasady prawdy obiektywnej, a nadto błędnie wyliczyły dochód skarżącego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku zaskarżyło ten wyrok skargą kasacyjną. Sąd I instancji orzekając w trybie art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), uznał skargę kasacyjną za zasadną. Sąd I instancji na wstępie odniósł się do kwestii sposobu ustalania dochodu na potrzeby przyznawania prawa do świadczeń z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Wskazując na treść z art. 8 ust. 4 u.p.s., Sąd stwierdził, że na potrzeby stosowania ustawy o pomocy społecznej ustala się i wlicza dochód z każdego źródła, chyba że został z tego wliczania wyłączony. Wskazał, że w katalogu z art. 8 ust. 4 u.p.s., w punkcie 7 wymienione jest świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 oraz z 2021 r. poz. 1162 i 1981). W związku z tym do dochodu nie powinno się wliczać tzw. świadczenia "500+". Do dochodu wliczane są natomiast świadczenia rodzinne w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.), ponieważ nie wymieniono ich w przepisie art. 8 ust. 4 u.p.s. Wobec tego Sąd uznał, że przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącego organy prawidłowo uznały, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, na dochód ten składały się zarówno pieniądze, które wpłynęły na konto skarżącego w ramach niemieckiego świadczenia Kindergeld w kwocie 250 euro (którego to wpływu skarżący nie kwestionuje) jak i środki, które dobrowolnie przelała matka na dziecko w kwocie 53 euro. Posługując się kursem euro/pln NBP z dnia 11 maja 2023 r. wyliczono łączny dochód rodziny skarżącego w lutym 2023 r. na kwotę 1.371,35 zł, co stanowiło przekroczenie progu dochodu rodziny o 171,34 zł i co dawało kwotę dochodu na osobę w rodzinie w wysokości 685,67 zł, co z kolei stanowiło przekroczenie progu dochodu przewidzianego na jedną osobę pozostającą w rodzinie o 85,67 zł. Sąd I instancji podkreślił, że katalog zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. ma charakter zamknięty. Oznacza to, że tylko świadczenia wprost w nim wymienione podlegają pominięciu przy ustalaniu dochodu na mocy art. 8 u.p.s. i na potrzeby przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Skoro nie zostało w tym katalogu wymienione wprost świadczenie niemieckie Kindergeld ani też przepis art. 8 ust. 4 u.p.s. nie zawiera odwołania do innych świadczeń podobnych do świadczenia wychowawczego, jak też nie zawiera sformułowania, że podlegają odliczeniu od dochodu świadczenia "podobne", "o podobnym charakterze" czy "będące odpowiednikiem", natomiast zawiera wskazanie, że odliczeniu podlega świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci to poszukiwanie podobieństwa świadczenia wychowawczego i innych świadczeń otrzymywanych przez skarżącego na zasadzie innych rodzajów wykładni niż wykładnia literalna nie znajduje usprawiedliwienia. Podsumowując, Sąd I instancji stwierdził, że całokształt zgromadzonego materiału dowodowego oraz stan prawny potwierdzały ustalenia i ocenę prawną organów. Zaskarżona decyzja została zaś oparta na prawidłowo i wszechstronnie ustalonych okolicznościach sprawy. W podstawie prawnej wyroku podano art. 179a i art. 151 p.p.s.a. M. L., skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie: - prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 8 ust. 4 u.p.s. polegającą na przyjęciu, że niemieckie świadczenie Kindergeld nie jest świadczeniem tego samego rodzaju, co świadczenie wychowawcze lub inne wymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s. i nie jest tożsame z polskimi świadczeniami rodzinnymi, a wyjaśnienie tego ma kluczowe znaczenie dla ustalenia dochodu skarżącego i jego świadczeń z pomocy społecznej; - naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77. art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej subsumcji przepisów z punktu załatwienia niniejszej sprawy, nie wyjaśniając wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a mianowicie charakteru świadczenia Kindergeld w porównaniu do świadczeń, wymienionych w art. 8 ust. 4 u.p.s. Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie decyzji organów pierwszej i drugiej instancji oraz o przyznanie świadczenia zgodnie z wnioskiem. Wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, które nie zostały opłacone w całości, ani w części na rzecz reprezentującego skarżącego pełnomocnika wyznaczonego z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw albowiem podniesione w jej ramach zarzuty nie podważają prawidłowości orzeczenia Sądu I instancji. Przypomnieć trzeba, iż przepis art. 179a p.p.s.a. stanowi, że jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie, rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę, a od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Zastosowanie tego przepisu jest możliwe wówczas, gdy sąd wojewódzki uwzględnia skargę kasacyjną, wówczas nie podlega ona przekazaniu do sądu II instancji. Zdanie ostatnie art. 179a p.p.s.a. stanowi, że od wydanego przez sąd I instancji orzeczenia autokontrolnego przysługuje wszystkim stronom postępowania skarga kasacyjna. Z treści art. 179a p.p.s.a. jednoznacznie wynika, iż przesłankami do zastosowania tego szczególnego przepisu jest fakt, iż: 1) w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo 2) podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione. Sąd I instancji nie stwierdził w wyroku autokontrolnym z 18 grudnia 2019 r., iż w sprawie zachodzi nieważność postępowania. Zatem jedyną podstawą wydania przez Sąd I instancji z urzędu (bo bez wniosku strony) wyroku autokontrolnego może być w tej sprawie uznanie przez Sąd I instancji, iż: "podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione". Zgodnie z stanowiskiem doktryny i judykatury podstawy skargi kasacyjne są oczywiście usprawiedliwione, w szczególności jeżeli sąd "od razu", "na pierwszy rzut oka" ocenia jako uzasadnione zarzuty i żądania zawarte w skardze kasacyjnej (por. uzasadnienie projektu zmian z 10.07.2013 r., VII kadencja, druk sejm. nr 1633). "Przy interpretacji zwrotu "podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione" można się posiłkować dorobkiem orzeczniczym Sądu Najwyższego na kanwie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przykładowo w wyroku z 3.12.2014 r., III PK 75/14, LEX nr 162619, Sąd Najwyższy stwierdził, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na jej oczywistą zasadność wymagałoby wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego kwalifikowanej postaci (oczywistości), widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej i bez wnikania w szczegóły sprawy. Spełnienie tej przesłanki jest możliwe wyłącznie przy tak ewidentnym naruszeniu prawa, którego stwierdzenie nie wymaga dokonywania pogłębionej analizy prawnej lub prawniczej. W innym orzeczeniu Sąd Najwyższy podniósł, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi tylko wtedy, gdy dla przeciętnego prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań – w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na uwzględnienie (postanowienie SN z 15.07.2015 r., IV CSK 17/15, LEX nr 1770910). Usprawiedliwione podstawy wywiedzionej skargi kasacyjnej występują w sytuacji, gdy sąd podziela zarzuty i żądania skargi kasacyjnej, uznając swoją pomyłkę w tym zakresie (wyrok WSA w Warszawie z 5.04.2017 r., VIII SA/Wa 269/16, LEX nr 2279271).Pojęcie oczywistości mieści się w sferze obiektywnej i łączy się z powinnością wykazania, że powołane podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, bez dokonywania głębszej analizy tekstu powołanych przepisów i bez doszukiwania się ich znaczenia." (por.: Dauter B., Kabat A., Niezgódka-Medek M.: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, wyd. II Lex 2021). Przez pojęcie oczywiście usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej należy zatem rozumieć sytuację, w której brak jest jakichkolwiek wątpliwości przy ocenie szans uwzględnienia skargi kasacyjnej. Takie przypadki mogą wystąpić np.: w razie podjęcia przez NSA po wydaniu zaskarżonego orzeczenia uchwały zawierającej odmienną wykładnię przepisu stanowiącego podstawę prawną zaskarżonego orzeczenia, w razie wydania w takich warunkach przez TK wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu stanowiącego podstawę prawna zaskarżonego orzeczenia czy też w razie wydania przez ETPCz czy TSUE orzeczeń mających wpływ na zaskarżony wyrok czy postanowienia (por. Krawczak A.: [w:] Z. Kmieciak (red.) Polskie sądownictwo administracyjne – zarys systemu, Warszawa 2015, s.224). W skardze kasacyjnej wniesionej od orzeczenia autokontrolnego Sądu I instancji skarżący kasacyjnie – M. L. - nie zarzucił Sądowi I instancji naruszenia w tej sprawie art. 179a p.p.s.a., co oznacza w konsekwencji niekwestionowanie przez skarżącego kasacyjnie zastosowania przez WSA tego szczególnego przepisu w tej sprawie. Skarżący kasacyjnie zakwestionował natomiast sposób rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy po uchyleniu wyrokiem autokontrolnym (wyrokiem z dnia 15 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 446/23) wcześniejszego wyroku wydanego w sprawie (wyrok z dnia 19 września 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 446/23), tj. oddalenie skargi przez Sąd I instancji. Wbrew zarzutom sformułowanym w skardze kasacyjnej, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie budzi wątpliwości wydanie w oparciu o art. 179a p.p.s.a. wyroku autokontrolnego oraz rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji zawarte w tymże wyroku autokontrolnym. Rację ma Sąd I instancji uznając, iż organy obu instancji prawidłowo uznały, że z treść z art. 8 ust. 4 u.p.s., wynika, iż na potrzeby stosowania ustawy o pomocy społecznej ustala się i wlicza dochód z każdego źródła, chyba że został z tego wliczania wyłączony. WSA zasadnie wskazał, że w katalogu z art. 8 ust. 4 u.p.s., w punkcie 7 wymienione jest świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 oraz z 2021 r. poz. 1162 i 1981). W związku z tym do dochodu nie powinno się wliczać tzw. świadczenia "500+". Do dochodu wliczane są natomiast świadczenia rodzinne w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.), ponieważ nie wymieniono ich w przepisie art. 8 ust. 4 u.p.s. Wobec tego słusznie Sąd uznał, że przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącego organy prawidłowo stwierdziły, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, na dochód ten składały się zarówno pieniądze, które wpłynęły na konto skarżącego w ramach niemieckiego świadczenia Kindergeld w kwocie 250 euro (którego to wpływu skarżący nie kwestionuje) jak i środki, które dobrowolnie przelała matka na dziecko w kwocie 53 euro. Posługując się kursem euro/pln NBP z dnia 11 maja 2023 r. wyliczono łączny dochód rodziny skarżącego w lutym 2023 r. na kwotę 1.371,35 zł, co stanowiło przekroczenie progu dochodu rodziny o 171,34 zł i co dawało kwotę dochodu na osobę w rodzinie w wysokości 685,67 zł, co z kolei stanowiło przekroczenie progu dochodu przewidzianego na jedną osobę pozostającą w rodzinie o 85,67 zł. Niewadliwie Sąd I instancji podkreślił, że katalog zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. ma charakter zamknięty. Oznacza to, że tylko świadczenia wprost w nim wymienione podlegają pominięciu przy ustalaniu dochodu na mocy art. 8 u.p.s. i na potrzeby przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Skoro nie zostało w tym katalogu wymienione wprost świadczenie niemieckie Kindergeld ani też przepis art. 8 ust. 4 u.p.s. nie zawiera odwołania do innych świadczeń podobnych do świadczenia wychowawczego, jak też nie zawiera sformułowania, że podlegają odliczeniu od dochodu świadczenia "podobne", "o podobnym charakterze" czy "będące odpowiednikiem", natomiast zawiera wskazanie, że odliczeniu podlega świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci to poszukiwanie podobieństwa świadczenia wychowawczego i innych świadczeń otrzymywanych przez skarżącego na zasadzie innych rodzajów wykładni niż wykładnia literalna nie znajduje usprawiedliwienia. WSA zasadnie stwierdził, że całokształt zgromadzonego materiału dowodowego oraz stan prawny potwierdzały ustalenia i ocenę prawną organów. Zaskarżona decyzja została zaś oparta na prawidłowo i wszechstronnie ustalonych okolicznościach sprawy. W konsekwencji, z wyżej przedstawionych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutów pomieszczonych w skardze kasacyjnej - zarówno zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego "poprzez błędną wykładnię art. 8 ust. 4 u.p.s. polegającą na przyjęciu, że niemieckie świadczenie Kindergeld nie jest świadczeniem tego samego rodzaju, co świadczenie wychowawcze lub inne wymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s. i nie jest tożsame z polskimi świadczeniami rodzinnymi", jak i zarzutu naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77. art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. "poprzez dokonanie niewłaściwej subsumcji przepisów z punktu załatwienia niniejszej sprawy, nie wyjaśniając wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a mianowicie charakteru świadczenia Kindergeld w porównaniu do świadczeń, wymienionych w art. 8 ust. 4 u.p.s.". Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.