I OSK 2498/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej U. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 27 czerwca 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 24/23 w sprawie ze skargi U. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z 22 listopada 2022 r., nr SKO 4103/809/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 27 czerwca 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 24/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: Sąd I instancji, WSA) oddalił skargę U. P. (dalej: skarżąca, skarżąca kasacyjnie) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej: SKO, organ odwoławczy) z 22 listopada 2022 r., nr SKO 4103/809/2022, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze kasacyjnej od przywołanego wyroku pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615; dalej: uśr) - przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że mąż skarżącej A. P. nie jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, podczas gdy z przedłożonej przez skarżącą dokumentacji wynika, że posiada on orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji; art. 17 ust. 1 a uśr - przez odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem i przyjęcie, że w rodzinie wymagającego opieki męża skarżącej występują osoby spokrewnione w pierwszym stopniu - 3 dorosłych dzieci, podczas gdy dzieci nie mieszkają wraz z ojcem, nie prowadzą wspólnie gospodarstwa domowego, a jedyną osobą mogącą sprawować nad nim stałą opiekę jest żona. W skardze kasacyjnej sformułowano także zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: ppsa). w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa w zw. z art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy Sąd winien ją uwzględnić i uchylić zaskarżoną decyzję ze względu na naruszenie przez organy przepisów postępowania z uwagi na konieczność wyjaśniania sytuacji osobistej i rodzinnej wymagającego opieki męża skarżącej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację, mającą przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, zatem podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co wynika z art. 183 § 1 ppsa. Oznacza to związanie tego Sądu przytoczonymi w skardze podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia ziszczenia się przesłanek nieważności postępowania, poddano ocenie wyrok Sądu I instancji, pod kątem zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej, które okazały się nieskuteczne. Kontrola kasacyjna sprawowana przez sąd II instancji dotyczy zgodności z prawem orzeczenia sądu wojewódzkiego i poza przesłankami nieważności postępowania uwzględnianymi z urzędu, dokonywana jest wyłącznie przez pryzmat i w granicach zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Zarzuty te dla swej skuteczności powinny zostać poprawnie skonstruowane, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny nie posiada kompetencji do konkretyzowania zarzutów kasacyjnych, ich uściślania, korygowania, czy uzupełniania. W tym też celu ustawodawca wprowadził w art. 175 ppsa przymus sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (tj. adwokata lub radcę prawnego, bądź przez inne osoby wymienione w tym przepisie), który formułując zarzuty kasacyjne powinien powołać konkretne przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które naruszył Sąd I instancji, a następnie rzetelnie je uzasadnić, w sposób spełniający wymagania określone przepisami ppsa. Zgodnie z art. 174 pkt 1 ppsa, stanowiącym podstawę konstruowania zarzutu naruszenia przez sąd przepisów prawa materialnego, skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Stawiając tego rodzaju zarzut, skarżący kasacyjnie winien określić, jak wskazany przez niego przepis prawa materialnego powinien być prawidłowo rozumiany i na czym polegał błąd sądu przy jego interpretacji. Tymczasem w skardze kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 uśr "poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że A. P. nie jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, podczas gdy z przedłożonej przez skarżącą U. P. dokumentacji wynika, że posiada on orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji". Z petitum skargi kasacyjnej (jak również z jej uzasadnienia), nie wynika zatem, w czym przejawia się błędna wykładnia powołanego przepisu prawa materialnego i jakie brzmienie powinna przybrać prawidłowa jego wykładnia. Nie wykazano również, na czym miałoby polegać ewentualne nieprawidłowe zastosowanie tego przepisu. W ramach tego zarzutu autor skargi kasacyjnej w istocie podważa prawidłowość ustaleń faktycznych i oceny stanu faktycznego sprawy, które rzekomo miały polegać na uznaniu, że wymagająca opieki osoba niepełnosprawna nie jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Zarzutowi temu nie dano jednak wyrazu, poprzez sformułowanie go w sposób odpowiadający wymogom przewidzianym w art. 174 ppsa. Niedopuszczalne jest natomiast zwalczanie prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie oraz oceny tych ustaleń zarzutem naruszenia prawa materialnego. Niezależnie od powyższego, wbrew twierdzeniu skargi kasacyjnej, zarówno organy administracji obu instancji, jak i Sąd I instancji, przyjęły –powołując się na znajdując się w aktach sprawy dokumenty – że wymagający opieki mąż skarżącej jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Jednoznacznie wskazuje na to treść uzasadnień wydanych w sprawie decyzji (str. 3 uzasadnienia decyzji organu I instancji, str. 4-5 uzasadnienia decyzji SKO) oraz zaskarżonego wyroku (str. 8). Także kolejny zarzut kasacyjny naruszenia prawa materialnego nie został prawidłowo sformułowany, przez co nie poddaje się kontroli instancyjnej. W skardze kasacyjnej w ogóle nie określono formy naruszenia art. 17 ust. 1a uśr (błędna wykładnia czy niewłaściwe zastosowanie). Nie podano w czym ewentualnie miałaby się przejawiać błędna wykładnia tego przepisu i jakie brzmienie powinna przybrać jego prawidłowa wykładnia. Nie wskazano również, na czym ewentualnie miałoby polegać nieprawidłowe zastosowanie wskazanego unormowania przez Sąd I instancji. W skardze kasacyjnej zarzucono natomiast naruszenie art. 17 ust. 1a uśr "przez odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem A. P. i przyjęcie, że w rodzinie A. P. występują osoby spokrewnione w pierwszym stopniu - 3 dorosłych dzieci, podczas gdy dzieci nie mieszkają wraz z ojcem, nie prowadzą wspólnie gospodarstwa domowego, a jedyną osobą mogącą sprawować nad nim stałą opiekę jest żona U. P." W uzasadnieniu tego zarzutu wskazano natomiast, że "w ocenie skarżącej Sąd dokonał błędnej oceny dowodów przyjmując, że w rodzinie A. P. są inne osoby oprócz U. P., które mogłyby sprawować opiekę nad ojcem. Sąd nie wziął pod uwagę rzeczywistej sytuacji zdrowotnej A. P. i nie poddał wskazanych dowodów ocenie prawnej mimo, iż znajdują się one w aktach sprawy." Analizowany zarzut de facto sprowadza się zatem – podobnie jak zarzut pierwszy - do wykazywania błędnej oceny stanu faktycznego i materiału dowodowego sprawy, nie spełnia więc wymagań formułowania zarzutu naruszenia prawa materialnego w sposób określony w art. 174 pkt 1 ppsa. Zarzut naruszenia przepisów postępowania nie dawał podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu tego zarzutu podniesiono, że w sprawie doszło do naruszenia przez organy art. 7 i art. 77 § 1 kpa, gdyż ustalenie, że dzieci osoby wymagającej opieki są w stanie sprawować opiekę nad ojcem, są osobami zobowiązanymi do alimentacji w pierwszym stopniu nie daje podstaw do odmowy przyznania żonie niepełnosprawnego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazano też, że dzieci osoby wymagającej opieki nie są w stanie sprawować osobiści opieki nad ojcem lub ją współfinansować. Zarzut ten jest całkowicie chybiony i wręcz zaskakujący. O ile bowiem organ administracji I instancji, na jako jedną z przyczyn odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, rzeczywiście wskazał istnienie osób bliżej spokrewnionych z osobą wymagającą opieki (tj. troje pełnoletnich dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), to jednak SKO jednoznacznie uznało to stanowisko za błędne, a ocenę tę zaaprobował Sąd I instancji. Zarówno organ odwoławczy, jak i WSA, nie kwestionowali uprawnienia skarżącej do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 zdanie drugie ppsa. O kosztach postępowania kasacyjnego dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla skarżącej do Sądu I instancji nie orzeczono, ponieważ według art. 254 § 1 ppsa wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.