I SA/Wa 413/24
WyrokWSA w Warszawie2024-07-11
Skład orzekający: Magdalena Durzyńska, Przemysław Żmich, Anna Milicka-Stojek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy dopuszczalne jest administracyjne zatwierdzenie podziału nieruchomości w trybie art. 93 w zw. z art. 96 i 97 ustawy o gospodarce nieruchomościami, polegające na wydzieleniu działek gruntu w całości przeznaczonych w planie miejscowym pod drogi publiczne?Ratio decidendi
Sąd uznał, że zatwierdzenie podziału nieruchomości, w wyniku którego wydzielono działki przeznaczone pod drogi publiczne, jest dopuszczalne, o ile projektowany podział jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wykluczają takiego podziału, a kwestie związane z przyszłym zagospodarowaniem tych działek, nabyciem ich przez podmiot publicznoprawny czy wypłatą odszkodowania nie są przedmiotem postępowania w sprawie zatwierdzenia podziału nieruchomości.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi Województwa na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Wójta o zatwierdzeniu podziału nieruchomości. Podział ten polegał na wydzieleniu dwóch działek: jednej o powierzchni 16 m2 pod drogę powiatową i drugiej o powierzchni 1091 m2 pod drogę wojewódzką. Województwo zarzuciło, że podział nieruchomości na cele wyłącznie drogowe, na wniosek właściciela, jest niezgodny z celem przepisów o gospodarce nieruchomościami, które mają służyć zapewnieniu dostępu do drogi publicznej wszystkim działkom powstałym w wyniku podziału. Organ odwoławczy i sąd administracyjny uznały jednak podział za dopuszczalny.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Asesor WSA Anna Milicka-Stojek Protokolant starszy referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2024 r. sprawy ze skargi Województwa [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości oddala skargę
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania Województwa [...], decyzją z [...] grudnia 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] września 2023 r. nr [...] o zatwierdzeniu podziału nieruchomości objętej Kw nr [...], oznaczonej jako działka nr [...], położonej we wsi [...], gminna [...], na działki nr [...] o pow. 0,0016 ha i nr [...] o pow. 0,1091 ha, zgodnie z mapą sytuacyjną z projektem podziału nieruchomości przyjętą do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego za nr [...] w dniu [...] lipca 2023 r., stanowiącą integralną część niniejszej decyzji.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
M. D. pismem z [...] czerwca 2023 r. wystąpiła do Wójta Gminy [...], na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, o zaopiniowanie wstępnego podziału nieruchomości i o podział nieruchomości uregulowanej w Kw nr [...], oznaczonej jako działka nr [...], położonej we wsi [...].
Wójt Gminy [...] postanowieniem z [...] czerwca 2023 r. nr [...] pozytywnie zaopiniował wstępny projekt podziału nieruchomości uregulowanej w Kw nr [...], oznaczonej jako działka nr [...], położonej we wsi [...], gminna [...], przedstawiony na wstępnym projekcie podziału stanowiącym załącznik do niniejszego postanowienia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z [...] sierpnia 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy [...] z [...] czerwca 2023 r.
Wójt Gminy [...] decyzją z [...] września 2023 r. zatwierdził podział nieruchomości objętej Kw nr [...], oznaczonej jako działka nr [...], położonej we wsi [...], gminna [...], na działki nr [...] o pow. 0,0016 ha i nr [...] o pow. 0,1091 ha, zgodnie z mapą sytuacyjną z projektem podziału nieruchomości przyjętą do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego za nr [...] w dniu [...] lipca 2023 r. stanowiącą integralną część niniejszej decyzji.
Województwo [...] wniosło odwołanie od decyzji Wójta Gminy [...] z [...] września 2023 r. Województwo zwróciło uwagę, że zatwierdzony decyzją Wójta Gminy [...] podział nieruchomości ma na celu jedynie wydzielenie działek pod drogi. Istotą art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest podział nieruchomości dokonywany na wniosek właściciela, gdzie wydzielenie części gruntu pod drogę następuje "przy okazji" dokonywanego podziału.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] grudnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] września 2023 r. W uzasadnieniu wskazało, że zgodnie z art. 93 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r. poz. 344) dalej zwanej "ugn" zgodność proponowanego podziału nieruchomości z ustaleniami planu miejscowego, z wyjątkiem podziałów, o których mowa w art. 95, opiniuje wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Zgodność z ustaleniami planu, według ust. 1, dotyczy zarówno przeznaczenia terenu, jak i możliwości zagospodarowania wydzielonych działek gruntu (art. 93 ust. 2 ugn). Podział nieruchomości nie jest dopuszczalny, jeżeli projektowane do wydzielenia działki gruntu nie mają dostępu do drogi publicznej; za dostęp do drogi publicznej uważa się również wydzielenie drogi wewnętrznej wraz z ustanowieniem na tej drodze odpowiednich służebności dla wydzielonych działek gruntu albo ustanowienie dla tych działek innych służebności drogowych, jeżeli nie ma możliwości wydzielenia drogi wewnętrznej z nieruchomości objętej podziałem. Nie ustanawia się służebności na drodze wewnętrznej w przypadku sprzedaży wydzielonych działek gruntu wraz ze sprzedażą udziału w prawie do działki gruntu stanowiącej drogę wewnętrzną. Przepisu nie stosuje się w odniesieniu do projektowanych do wydzielenia działek gruntu stanowiących części nieruchomości, o których mowa w art. 37 ust. 2 pkt 6 (art. 93 ust. 3 ugn).
Kolegium wskazało, że na terenie, na którym położona jest działka nr [...] obowiązują ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy [...] w rejonie ul. [...] i cmentarza we wsi [...], zatwierdzonego uchwałą Rady Gminy [...] nr [...] z [...] grudnia 2016 r. (Dz. Urz. Woj. Mazow. z 2017 r. poz. 1557). Działka nr [...] położona jest na obszarze oznaczonym w planie w znacznej części symbolem [...], a w części - [...]. Zgodnie z § 8 ust. 1 pkt 1 planu miejscowego dla terenu oznaczonego na rysunku planu [...] ustala się przeznaczenie podstawowe: droga publiczna klasy głównej przyspieszonej - jako droga wojewódzka. Zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 1 planu miejscowego dla terenu oznaczonego na rysunku planu [...] ustala się przeznaczenie podstawowe: droga publiczna klasy zbiorczej - jako droga powiatowa.
Działka nr [...] stanowi grunt orny i jest własnością M. D.
Kolegium podało, że obowiązujące przepisy ugn nie uzależniają możliwości wszczęcia i prowadzenia postępowania podziałowego od zamiaru realizacji określonego przedsięwzięcia. Na kwestie dotyczące zagospodarowania przestrzennego nie mają wpływu zamiary właściwych organów, co do rzeczywistej realizacji, czy terminu realizacji określonego przedsięwzięcia - w przedmiotowej sprawie budowy drogi wojewódzkiej.
Podział ewidencyjny nieruchomości umożliwia dokonanie prawnego podziału nieruchomości tak, aby wydzielone działki stały się odrębnymi nieruchomościami podlegającymi obrotowi prawnemu. Zgodność podziału z planem miejscowym polega na tym, by wydzielone działki tak zostały ukształtowane, aby teren w ich granicach spełniał wymagania dotyczące zagospodarowania wynikającego z planu. To od planu miejscowego zależy zatem, jakie cechy powinny mieć powstające działki ewidencyjne, aby w przyszłości ich zagospodarowanie było możliwe (zob. wyrok NSA z 13 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 110/19).
Wyznacznikiem podziału nieruchomości zatwierdzanego odrębną decyzją wydawaną na podstawie ugn są ustalenia planu miejscowego będącego aktem prawa miejscowego. W przypadku dokonywania podziału nieruchomości na wniosek jej właściciela organ jest nie tylko uprawniony, ale wręcz zobowiązany do wydzielenia części działki pod drogę publiczną, jeżeli takie jest przeznaczenie nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
W ocenie Kolegium z art. 93 ust. 1 ugn nie wynika, że jego zastosowanie można wiązać z kwestią faktycznych możliwości zagospodarowania gruntu wydzielonego pod drogi publiczną. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 2 października 2019 r. sygn. akt I OSK 159/18 stwierdził, że art. 98 ust. 1 ugn określa wyłącznie skutek podziału nieruchomości dokonanego w trybie art. 93 i nast. ugn. Postanowienia decyzji w przedmiocie podziału nie mają zatem żadnego znaczenia w świetle art. 98 ust. 1 ugn.
Z art. 98 ust. 1 ugn nie wynika, że jego zastosowanie należy wiązać z kwestią faktycznych możliwości zagospodarowania gruntu wydzielonego pod poszerzenie drogi publicznej. Nie ma zatem znaczenia dla wydania decyzji podziałowej i przejścia własności gruntu to, czy poszerzenie lub budowa drogi na gruncie wydzielonym na podstawie tego przepisu są przedmiotem realizowanych inwestycji lub planowanych zamierzeń inwestycyjnych (por. wyrok NSA z 16 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 2366/16).
Reasumując Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że projektowany podział nieruchomości uregulowanej w Kw nr [...], oznaczonej jako działka nr [...], położonej we wsi [...], jest zgodny z postanowieniami planu zagospodarowania przestrzennego gminy [...] w rejonie ul. [...] i cmentarza we wsi [...], zatwierdzonego uchwałą Rady Gminy [...] nr [...] z [...] grudnia 2016 r.
Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] grudnia 2023 r. Województwo [...] wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciło naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 1 i art. 98 ust. 1 ugn poprzez dokonanie błędnej wykładni powołanych przepisów polegającej na nieuzasadnionym przyjęciu, że przepisy te należy stosować w sytuacji, w której podział nieruchomości dokonany został na wniosek właściciela nieruchomości, a w wyniku podziału powstały jedynie działki przeznaczone pod drogi publiczne; 2) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 ust. 1 kpa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo, że decyzja jako naruszająca przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania powinna zostać uchylona. Wobec tego skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie w całości decyzji organu l instancji; 2) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że wykładnia celowościowa art. 93 ust. 1 i art. 98 ust. 1 ugn nie budzi wątpliwości, że w sytuacji, kiedy wniosek o podział składa właściciel nieruchomości, konieczność wydzielenia działki pod drogę publiczną - z czym wiąże się przejście własności takiej działki na rzecz podmiotu publicznego, a w konsekwencji konieczność wypłaty odszkodowania - wynika z konieczności zapewnienia dostępu wszystkim działkom (właścicielom działek), powstałym w wyniku podziału, do drogi publicznej. Wprowadzenie tych przepisów miało bowiem służyć wyeliminowaniu sytuacji, w której którykolwiek z właścicieli działek, powstałych po podziale, pozbawiony zostanie dostępu do drogi publicznej. Wydzielenie działki gruntu pod drogę publiczną może nastąpić jedynie w przypadku, gdy plan miejscowy przewiduje przebieg drogi przez dzieloną nieruchomość, a właściciel nie wnioskuje o podział nieruchomości wyłącznie w tym celu. Wydzielenie działek drogowych występuje niejako przy okazji podziału. Takie stanowisko zajęło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z [...] września 2022 r. nr [...], a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 21 kwietnia 2023 r. sygn. akt l SA/Wa 2763/22. Potwierdzeniem powyższego jest również art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2023 r. poz. 977 ze zm.) zgodnie z którym jeżeli w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób lub zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone, właściciel albo użytkownik wieczysty nieruchomości może, z uwzględnieniem ust. 2 i art. 37 ust. 1, żądać od gminy albo od władającego terenem zamkniętym, jeżeli uchwalenie planu lub jego zmiana spowodowane były potrzebami obronności i bezpieczeństwa państwa; 1) odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę albo 2) wykupienia nieruchomości lub jej części.
Zdaniem Województwa, jeżeli właścicielka nieruchomości chciała pozbawić siebie prawa własności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] lub też uzyskać stosowne odszkodowanie tryb podziału nieruchomości, zgodnie z art. 93 ust. 1 i art. 98 ust. 1 ugn nie powinien mieć zastosowania, a organ nie powinien orzec o podziale nieruchomości. Uchwalenie planu nie kreuje obowiązku organów realizacji postanowień tego planu. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nie powoduje samoistnie zmian w zakresie zagospodarowania terenu. Są one dokonywane wskutek podejmowania działań przez potencjalnych inwestorów. Dopuszczenie możliwości wydzielania w toku podziału wyłącznie działek przeznaczonych w planie miejscowym pod drogi publiczne mogłoby doprowadzić zarządców dróg do nabywania nieruchomości pod drogi nieprzewidziane w rzeczywistym procesie inwestycyjnym oraz nie dających się przewidzieć w żaden sposób wydatków na odszkodowania, a przecież jako podmiot publiczny zarządca drogi ma obowiązek należytej dbałości o finanse publiczne. Prowadziłoby to również do pozbawienia zarządców dróg kontroli dotyczącej przejmowania nieruchomości przeznaczonych pod drogi.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest nieuzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] trafnie zaakceptowało decyzję Wójta Gminy [...] z [...] września 2023 r. zatwierdzającą podział nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], zapisanej w Kw nr [...] na działki gruntu nr [...] o pow. 16 m2 (wydzielenie pod drogę powiatową – symbol planistyczny [...]) i nr [...] o pow. 1091 m2 (wydzielenie pod drogę wojewódzką – symbol planistyczny [...]).
Nie budzi wątpliwości to, że niniejszy podział został dokonany w trybie art. 93 ust. 1 i 2 w zw. z art. 97 ust. 1 i art. 96 ust. 1 ugn. Z wnioskiem o podział wystąpiła osoba uprawniona w rozumieniu art. 97 ust. 1 ugn, tj. ujawniony w księdze wieczystej właściciel nieruchomości – M. D. Do wniosku o podział nieruchomości uzupełnionego pismem z [...] lipca 2023 r. załączono dokumenty, o których mowa w art. 97 ust. 1a pkt 5, 6 i 8 ugn, tj. protokół przyjęcia przebiegu granic i mapę z projektem podziału nieruchomości z wykazem zmian gruntowych, przyjęte do pzgik [...] lipca 2023 r. pod nr [...]. Proponowany podział został pozytywnie zaopiniowany, pod względem zgodności z ustaleniami części tekstowej i graficznej planu miejscowego, zatwierdzonego uchwałą nr [...] Rady Gminy [...] z [...] grudnia 2016 r., postanowieniem Wójta Gminy [...] z [...] czerwca 2023 r. nr [...] utrzymanym w mocy postanowieniem SKO w [...] z [...] sierpnia 2023 r. nr [...].
Nie ma sporu co do tego, że jakiekolwiek przepisy szczególne sprzeciwiają się zaproponowanemu wyżej podziałowi. Sąd takich prawnych przeszkód również nie dostrzegł. Nie wystąpiła przede wszystkim przeszkoda w postaci braku zapewnienia wydzielonym działkom dostępu do drogi publicznej (art. 93 ust. 3 ugn), skoro zostały one wydzielone pod tego rodzaju drogi. Nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] nie była zabudowana budynkami, a więc nie miał do niej zastosowania art. 93 ust. 3b ugn (wypis z rejestru gruntów z [...] czerwca 2023 r., wyrys z mapy ewidencyjnej z [...] czerwca 2023 r., odpis zwykły z Kw nr [...]).
Sąd nie podzielił zarzutów skargi Województwa [...] dotyczących błędnej wykładni art. 93 ust. 1 i art. 98 ust. 1 ugn i naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 kpa.
Odnosząc się to tego zagadnienia należało wskazać, że istota problemu jaki zarysował się w niniejszej sprawie pomiędzy SKO w [...], a Województwem [...] dotyczy tego, czy w trybie art. 93 w zw. z art. 96 us.t 1 i art. 97 ust. 1 ugn możliwe jest administracyjne zatwierdzenie podziału nieruchomości polegające na wydzieleniu działek gruntu w całości przeznaczonych w planie miejscowym pod drogi publiczne, czy w tym trybie podziału możliwe jest wydzielenie z nieruchomości działek gruntu tylko w części przeznaczonych pod drogi publiczne z pozostawieniem części gruntu na cel niepubliczny (niedrogowy).
Sąd zauważa, że ten problem został już zidentyfikowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 15 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 991/15 (który dotyczył sprawy z wniosku prywatnego właściciela o zatwierdzenie w trybie art. 93 ust. 1 ugn podziału nieruchomości w całości przeznaczonej w planie miejscowym pod drogę publiczną – drogę wojewódzką) zgodność podziału nieruchomości z planem miejscowym zachodzi wtedy, gdy podział nie narusza zapisów planu. NSA uznał, że w okolicznościach takiej sprawy muszą być spełnione przesłanki z art. 93 ust. 1 i 2 ugn. NSA wskazał, że powstałe w wyniku podziału nieruchomości przeznaczone są pod drogę publiczną, a podział nie uniemożliwi zagospodarowania tych działek pod drogę wojewódzką. Ponadto żaden z przepisów miejscowego planu nie sprzeciwia się podziałom nieruchomości położonym na obszarze drogowym, jak również żaden jego przepis nie określa normatywu powierzchniowego dla nieruchomości przeznaczonych pod realizację celu publicznego, jakim jest droga wojewódzka. Tym samym wydzielenie działek pozwala także na zagospodarowanie ich zgodne z celem, na który zostały przeznaczone.
NSA nie zgodził się z poglądem WSA w Warszawie, że z perspektywy przesłanek podziału z art. 93 ust. 1 i 2 ugn należało przyjąć, że podział nieruchomości w całości przeznaczonej pod drogę publiczną nie jest w ogóle dopuszczalny.
Zdaniem NSA możliwości zatwierdzenia podziału nieruchomości nie stoi na przeszkodzie to, że działka objęta wnioskiem w kształcie przed podziałem i w konfiguracji po podziale, przeznaczona jest pod drogę wojewódzką. Z art. 93 ugn nie wynika, że jest to przeszkodą dla dokonania podziału tej działki. Jeżeli projektowany podział jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, nikt poza właścicielem nieruchomości nie może decydować o sposobie przebiegu granic działek jego nieruchomości. Dla dopuszczalności podziału przedmiotowej nieruchomości nie mają znaczenia nieujawnione intencje właściciela, szczególnie niczym niepotwierdzona próba obejścia przepisów dotyczących wywłaszczenia nieruchomości na cel publiczny oraz przewidziana w art. 36 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym instytucja wykupu nieruchomości.
Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się z twierdzeniem skarżącego o ciążącym na organie zatwierdzającym podział nieruchomości obowiązku wskazania skutków prawnych podziału, wynikających z art. 98 ust. 1 ugn. Odnosząc się do tej kwestii NSA podkreślił, że z treści art. 98 ust. 1 i 2 ugn wynika, że działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą z mocy prawa na podmiot publicznoprawny z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Właściwy organ składa wówczas wniosek o ujawnienie praw podmiotu publicznoprawnego w księdze wieczystej, a podstawą wpisu tego prawa do księgi wieczystej jest ostateczna decyzja zatwierdzająca podział. Za działki gruntu, o których mowa wyżej przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, a właściwym organem, a jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, wówczas właściciel może złożyć wniosek o ustalenie odszkodowania w postępowaniu administracyjnym.
NSA zwrócił uwagę, że w sprawach o odszkodowanie z art. 98 ust. 3 ugn, to organ orzekający o tym żądaniu, musi ustalić, czy w stanie faktycznym i prawnym rozpatrywanej sprawy nastąpił skutek, o którym mowa w art. 98 ust. 1 ugn, tzn. czy konkretne działki wobec zatwierdzonego podziału zostały wydzielone pod drogi publiczne i tym samym przeszły na własność danego podmiotu publicznoprawnego z mocy tegoż przepisu. Dopiero pozytywne ustalenie w tym zakresie uzasadnia i warunkuje przyznanie odszkodowania, o którym wspomina art. 98 ust. 3 ugn.
Według NSA skutkiem praktycznym decyzji zatwierdzającej na wniosek właściciela podział nieruchomości, obejmujący wydzielenie działek pod drogę publiczną, jest to, że przejście działek pod drogi publiczne z mocy prawa na podstawie art. 98 ugn, jest w sytuacji sporu (wbrew temu co stwierdził sąd pierwszej instancji) rozstrzygane przez sąd powszechny w sprawie o wpis prawa własności w księdze wieczystej, względnie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Dopiero ujawnienie w księdze wieczystej własności podmiotu publicznoprawnego, daje podstawy do powoływania się w obrocie prawnym na zdarzenie przejścia działek z mocy prawa na rzecz jednostek samorządu terytorialnego.
Zdaniem NSA skoro nabycie gruntu pod drogę publiczną przez Skarb Państwa, województwo, powiat lub gminę następuje z mocy prawa, a nie wskutek decyzji administracyjnej w sprawie podziału, to rozstrzygnięcie o przejściu na własność tych podmiotów prawa własności nie mieści się w zakreślonych organowi przez prawodawcę granicach władczego rozstrzygnięcia. Postanowienia decyzji w sprawie podziału nieruchomości dotyczące przejścia prawa własności nie mają żadnego znaczenia w świetle regulacji z art. 98 ust. 1 ugn.
Z kolei jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 2094/19 ustawodawca zakres rozstrzygnięcia w postępowaniu podziałowym ograniczył do zatwierdzenia albo odmowy zatwierdzenia podziału nieruchomości (art. 96 ust. 1 ugn), ewentualnie - w niektórych przypadkach zatwierdzenia podziału - może być poszerzony o dodatkowe elementy, wyraźnie określone w art. 93 ust. 2a i art. 99 ugn. Nie obejmuje on natomiast, w szczególności orzeczenia o przejściu z mocy prawa własności działki gruntu wydzielonej pod drogę publiczną w trybie art. 98 ust. 1 ugn. W uzasadnieniu decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości mogą znaleźć się informacje o wydzieleniu danej działki pod drogę publiczną i może w nim być przytoczona treść art. 98 ust. 1 ugn, ale w takim wypadku wskazane elementy decyzji mają jedynie charakter fakultatywny i informacyjny, natomiast nie rozstrzygają ani o statusie drogi, ani o skutkach prawnych wynikających z decyzji. Co więcej brak takich informacji w żaden sposób nie wpływa na ocenę prawidłowości decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości.
Wyżej przedstawione poglądy orzecznicze podziela skład orzekający w niniejszej sprawie.
Dla niniejszej sprawy nie miały więc znaczenia argumenty o niekontrolowanym nabywaniu gruntów pod drogi publiczne przez właściwe jednostki samorządu terytorialnego i postawieniu zarządców dróg w sytuacji braku możliwości dostosowania do takiego nabycia planów inwestycyjnych, środków na wypłaty odszkodowania, przy obowiązku dbałości podmiotu publicznego o finanse publiczne.
Sąd zauważa, że przedmiotowy plan miejscowy obowiązuje już ponad 6 lat. Województwo [...] przez ten czas nie podjęło skutecznych działań celem podważenia lub zmiany zapisów tego planu, jeżeli chodzi o teren przedmiotowej nieruchomości.
Nie ma sporu co do tego, że według art. 2a ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. 2023 r. poz. 645 ze zm.) – dalej zwanej "udp" drogi wojewódzkie stanowią własność właściwego samorządu województwa. Jednocześnie organ jednostki samorządu terytorialnego, do którego właściwości należą sprawy z zakresu planowania, czy budowy drogi, jest zarządcą drogi (art. 19 ust. 1 udp). Zasadniczo zarządcami dróg są dla dróg wojewódzkich - zarządy województw (art. 19 us.t 2 pkt 2 udp). Zgodnie z art. 20 udp do zarządcy drogi należy w szczególności: 1) opracowywanie projektów planów rozwoju sieci drogowej oraz bieżące informowanie o tych planach organów właściwych do sporządzania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego; 2) opracowywanie projektów planów finansowania budowy dróg oraz drogowych obiektów inżynierskich; 3) pełnienie funkcji inwestora.
Jednakże według art. 20 pkt 17 udp do zarządcy drogi należy również nabywanie nieruchomości pod pasy drogowe dróg publicznych i gospodarowanie nimi w ramach posiadanego prawa do tych nieruchomości.
Zatem samorządowy organ administracji drogowej nie może pomijać przy wykonywaniu zadań publicznych skutków własnościowych wynikających z art. 98 ust. 1 ugn. Ugn nie narusza bowiem udp w zakresie dotyczącym gospodarki nieruchomościami (art. 2 ugn). W przypadku wystąpienia skutków z art. 98 ust. 1 ugn, to nie osoba wnioskująca o podział, ale właściwy organ (zarząd województwa jako organ wykonawczy województwa w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność województwa) obligatoryjnie składa wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej praw województwa do działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne. Podstawą wpisu tych praw do księgi wieczystej jest ostateczna decyzja zatwierdzająca podział.
Uregulowanie we właściwym czasie stanu prawnego gruntu wydzielonego pod drogę wojewódzką ciąży zatem na organie wykonawczym województwa (zarządzie województwa), który jest jednocześnie organem administracji drogowej (zarządem drogi), niezależnie od tego, kto wnioskował o podział nieruchomości.
Podnoszony w skardze problem planowania i finansowania przez zarząd województwa przyszłych zadań inwestycyjnych w zakresie budowy drogi, czy zabezpieczenia środków na wypłatę odszkodowań odnosi się do zdarzeń przyszłych i wykraczających poza przedmiot niniejszej sprawy podziałowej, skoro skutek z art. 98 ust. 1 ugn następuje z mocy prawa i nie jest przedmiotem rozstrzygnięcia w decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości w trybie art. 93 ust. 1 w zw. z art. 96 ust. 1 i art. 97 ust. 1 ugn.
Zdaniem Sądu legalność procesu nabywania nieruchomości pod drogi publiczne w oparciu o różne podstawy prawne ( w tym art. 98 ust. 1 ugn) nie może być oceniana z perspektywy przyszłych, a przez to niepewnych, zdarzeń w postaci planów inwestycyjnych jednostek samorządu terytorialnego, posiadania odpowiednich środków osobowych i rzeczowych na realizację tychże planów, czy środków finansowych na wypłaty przyszłych odszkodowań dla podmiotów prywatnych.
Biorąc powyższe pod uwagę i uznając zarzuty skargi za bezskuteczne Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) orzekł, jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło