III FSK 881/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Op 32/23 w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 października 2022 r. nr SKO.40.2547.2022.po w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2015 r. oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 5 kwietnia 2023 r., I SA/Op 32/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 31 października 2022 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2015 r. Skarżąca w skardze kasacyjnej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi: 1. naruszenie art. 240 § 1 pkt 5 o.p. - poprzez jego niezastosowanie i nieprawidłowe uznanie, że w sprawie brak jest podstaw do wznowienia postępowania administracyjnego, prowadzonego wobec skarżącej w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2015 r., pomimo istnienia ku temu podstaw, tj. z uwagi na błędne pomiary metrażu gruntów i zabudowy poszczególnych pomieszczeń oraz uwzględnienie przy wymiarze ww. podatku chodnika, który służy ludności przyległych domów jako parking; 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a., a to poprzez oparcie się przez sąd pierwszej instancji na stanie faktycznym, który został ustalony przez organy administracyjne z rażącym naruszeniem art. 120, art. 121, art. 122, art. 187, art. 191 o.p., co doprowadziło do wydania błędnego rozstrzygnięcia i oddalenia skargi za- miast jej uwzględnienia, a to poprzez pominięcie, że organy nie podjęły dostatecznych kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; że nie podjęły działań zmierzających do zaspokojenia słusznego interesu skarżącego; że prowadziły postępowania w sposób niepogłębiający zaufania obywateli do organów państwa; że nie wywiązały się z obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w wyniku czego doszło do wydania nieprawidłowej decyzji w sprawie i błędnego uznania, że brak związku przyczynowego pomiędzy przyczyną wznowienia a treścią dotychczasowych decyzji, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji organu pierwszej instancji i drugiej instancji; poprzez błędne przyjęcie, że okoliczności powołane przez stronę we wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego nie mogą stanowić nowych dowodów w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 5 o.p., gdyż dowody te nie istniały w dacie wydania ww. decyzji ostatecznej; poprzez błędne przyjęcie, że dokonane przez stronę zmiany ewidencyjne, z którymi związane są podniesione przez stronę okoliczności, nie mogły zostać uwzględnione, gdyż dokonano je po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, zakończonego wydaniem ww. decyzji ostatecznej w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku od nieruchomości; poprzez nieprawidłowe uznanie, że błędne pomiary metrażu gruntów i zabudowy poszczególnych pomieszczeń oraz uwzględnienie chodnika, który służy ludności przyległych domów - jako parking - nie stanowią okoliczności uzasadniające wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego. Skarżąca zaskarżyła wyrok w całości, wnosząc na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. - o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Opolu, a także o zasądzenie kosztów (w tym kosztów zastępstwa procesowego) według norm przepisanych. Zarządzeniem z 27 maja 2024 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Jej zasadniczy zarzut dotyczy błędnej wykładni ("nieprawidłowe uznanie") art. 240 § 1 pkt 5 o.p. i w konsekwencji jego niezastosowania w sprawie. Wątpliwości związane z tą regulacją powstały w związku z wnioskiem podatniczki o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Uzasadniając wniosek strona wskazała, że jego podstawą jest naliczenie podatku od nieruchomości na podstawie błędnych pomiarów metrażu gruntów zabudowy i poszczególnych pomieszczeń oraz uwzględnieniu chodnika, który służy ludności przyległych domów jako parking. Zasadność wniosku potwierdzają zmiany w danych ewidencyjnych nieruchomości dokonane przez starostę powiatu dokonane w 2020 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w sprawie nie było podstaw do uchylenia decyzji ostatecznej i przeprowadzenia postępowania co do istoty sprawy. Wznowienie postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 o.p. następuje, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Innymi słowy o istnieniu tej podstawy wznowienia postępowania można mówić wówczas, gdy łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki: wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne lub dowody, są one istotne dla sprawy, tzn. mogą mieć wpływ na jej odmienne rozstrzygnięcie, nie były znane organowi, który wydał decyzję, ale istniały w dniu wydania decyzji. Nadto jego językowe rozumienie wymaga, aby wszystkie określone w nim przesłanki zostały spełnione kumulatywnie (jednocześnie). Użyty w dyspozycji art. 240 § 1 pkt 5 o.p., spójnik "lub" ("nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody") wskazuje jednoznacznie na to, że wystąpienie co najmniej jednego z członów tej alternatywy stanowi samoistną i wystarczającą podstawę wznowienia postępowania, jeżeli równocześnie są spełnione pozostałe przesłanki z tego przepisu. Pod pojęciem nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, o których mowa w art. 240 § 1 pkt 5 o.p. należy rozumieć zarówno okoliczności lub dowody nowoodkryte, jak również po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Istotnym jest jednak, aby ujawnione w sprawie nowe okoliczności lub nowe dowody istniały w dniu wydania decyzji i nie były znane organowi, który wydał decyzję (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 26 kwietnia 2024 r., III SA/Po 843/23). W kontekście art. 240 § 1 pkt 5 o.p. okoliczności lub dowody, na które powołuje się strona, muszą być "nowe" w ogólności, a więc muszą być nowe też dla strony, muszą przecież dopiero później "wyjść na jaw", a nadto nie mogły być znane organowi w dniu wydania decyzji. Skoro dowody lub okoliczności muszą być nowe, to nie mogą być jednocześnie stare, dawne, znane stronie, ale np. przez nią zapomniane, zbagatelizowane, pominięte, czy też błędnie w postępowaniu wymiarowym ocenione. Nowość dowodów lub okoliczności faktycznych musi być więc wynikiem niewiedzy strony i niewiedzy organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 24 kwietnia 2024 r., I SA/Gd 51/24; wyrok NSA z 14 czerwca 2013 r., II OSK 2631/11). Dodatkowo można wskazać, że za takim rozumieniem omawianej przesłanki wznowieniowej przemawiają też istotne względy aksjologiczne, do których należy wzgląd na trwałość decyzji ostatecznych (art. 128 o.p.) oraz wywodzony z art. 123 § 1 o.p. obowiązek współdziałania strony z organem podatkowym w trakcie prowadzonego przez niego postępowania. Wyklucza to możliwość powoływania się przez stronę na okoliczności faktyczne, o których wiedziała, ale na które nie wskazała w toku postępowania zakończonego decyzją ostateczną. W sprawie niniejszej przywołane powyżej przesłanki wznowienia postępowania nie zaistniały, organy podatkowe bowiem w toku postępowania wymiarowego, analizowały w sposób szczegółowy kwestie związane z powierzchnią przyjęta do opodatkowania. Zasadnie w związku z tym przyjął sąd pierwszej instancji, że nie można uznać, iż podnoszone obecnie przez skarżącą kwestie dotyczące nieprawidłowego ustalenia przez organ powierzchni gruntów w toku postępowania wymiarowego, oparte o wyniki pomiarów geodezyjnych przeprowadzonych kilka lat później, których rezultat był odmienny od pomiarów przedłożonych przez stronę w toku postępowania wymiarowego, stanowić mogą przesłankę wzruszenie decyzji ostatecznej w postępowaniu nadzwyczajnym. Dane z ewidencji gruntów i budynków (art. 2 pkt 8 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne) jako dokument urzędowy mogą być podważone tylko w odpowiednim czasie i w odpowiednim trybie. Nie można jednak tego czynić na podstawie dokumentów uzyskanych później (po wydaniu ostatecznej decyzji), gdyż w sensie prawnym odnoszą się one do stanu faktycznego mającego miejsce też później i nie spełnia to wymogów z art. 240 § 1 pkt 5 o.p. Również okoliczności związane z chodnikiem były badane przez organ na etapie postępowania wymiarowego. Chodnik został ujawniony na dokumentach przedłożonych przez podatniczkę w toku postępowania wymiarowego. Natomiast skarżąca nie wykazała odmiennego sposobu użytkowania chodnika w 2015 r., z tego też względu organ, jak i sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjęły, iż okoliczność związana z wykorzystaniem chodnika przez mieszkańców sąsiednich nieruchomości, uzasadnia uwzględnienie tej okoliczności na przyszłość, nie odnosi się natomiast do wymiaru podatku od nieruchomości za 2015 r. Co równie istotne, a na co zwróciły uwagę zarówno organy podatkowe, jak i sąd pierwszej instancji, przedmiotowe zmiany w ewidencji gruntów zostały dokonane w 2020 r. Natomiast ponowna (późniejsza) ocena zgromadzonych w sprawie dowodów nie może być przesłanką wznowienia ostatecznej decyzji (zob. wyrok NSA z 9 stycznia 2024 r., II FSK 465/21). Z przyczyn podniesionych wyżej nie mogły być również uwzględnione zarzuty procesowe opisane w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej. Przesądzenie bowiem o nieistnieniu przesłanek z art. 240 § 1 pkt 5 o.p. nie wymagało prowadzenia szczegółowych ustaleń faktycznych, te bowiem są istotne w postępowaniu wymiarowym, a nie w postępowaniu nadzwyczajnym, które kieruje się zupełnie innymi regułami. Przykładowo trudno mówić o naruszeniu prawa do zaspokojenia słusznego interesu skarżącego, jeżeli litera prawa (brak ustawowych przesłanek wznowienia) nie daje podstaw do wydania decyzji korzystnej dla strony. Podobnie w przypadku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Zasada zupełności materiału dowodowego z art. 187 § 1 o.p. nie oznacza, że należy prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia, a także wówczas, gdy należyta ocena zebranego materiału dowodowego prowadziłaby do nieodmiennej konstatacji, iż z innych dowodów poza ujawnionymi nie należy oczekiwać zmiany ustalonego stanu faktycznego (por. wyrok WSA w Lublinie z 13 maja 2016 r., I SA/Lu 1254/15). Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się również naruszenia art. 191 o.p. Gromadzenie materiału dowodowego sprawy musi się odbywać w kontekście normy prawnej, która ma zostać zastosowana w sprawie, gdyż przesłanki tejże normy określają istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, które muszą być udowodnione dla jej prawidłowego zastosowania. Z tych właśnie względów postępowanie w kwestii wznowienia postępowania, zainicjowane wnioskiem podatniczki, obliguje organ podatkowy do analizy zaistniałego stanu faktycznego z punktu widzenia wystąpienia przesłanek z art. 240 § 1 pkt 5 o.p. Przeprowadzona ocena dowodów została dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny, tzn. oparta została na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, materiał ten został poddany wszechstronnej ocenie, ocena ta odnosi się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy, w zgodzie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Co się tyczy naruszenia art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a., to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy te nie mogą stanowić podstawy do kwestionowania ustaleń faktyczno-prawnych, jakie w tej sprawie zostały poczynione. Ponadto strona skarżąca nie wykazała aby sąd pierwszej instancji orzekł na podstawie materiałów innych niż zawartych w aktach sprawy, czy też wyszedł poza granice tej sprawy. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. sędzia NSA Jolanta Sokołowska sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia del. WSA Mirella Łent