III FZ 117/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 211/24, w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi A.D. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2023 r., nr BON.III.4220.23.3.2023.MW, w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 26 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 211/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A.D. (dalej: skarżący) przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych, w tym wpisu sądowego, skargi złożonej w sprawie na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 29 listopada 2023 r., nr BON.III.4220.23.3.2023.MW, w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Przedstawiając stan faktyczny sprawy, Sąd pierwszej instancji wskazał, że w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z 26 stycznia 2024 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do usunięcia braku formalnego skargi, w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi poprzez złożenie oryginału lub uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu strony przed sądami administracyjnymi oraz podanie numeru PESEL skarżącego. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 31 stycznia 2024 r. skarżący został wezwany nadto do zapłaty wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Wskazano, że brak wpłaty w ciągu siedmiu dni od doręczenia wezwania skutkować będzie odrzuceniem skargi. Przesyłka zawierająca wezwanie do uzupełnienia braków formalnych, odpis zarządzenia w sprawie wpisu sądowego oraz odpis odpowiedzi organu administracji na skargę została doręczona pełnomocnikowi skarżącego 9 lutego 2024 r. – odebrał ją upoważniony pracownik, co wynika z duplikatu potwierdzenia odbioru (k. 47-48 akt). Do 8 kwietnia 2024 r. w dokumentacji księgowej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie odnotowano wpłaty wpisu sądowego, co pozwala na stwierdzenie, że skarżący nie uiścił wymaganej opłaty w wyznaczonym terminie. W piśmie z 8 maja 2024 r. pełnomocnik skarżącego wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu na uzupełnienie braków formalnych skargi oraz dokonanie opłaty sądowej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że 9 lutego 2024 r. doręczono mu jedynie odpis odpowiedzi na skargę z 16 stycznia 2024 r. sporządzoną przez Ministra. Potwierdzono otrzymanie tego pisma z zastrzeżeniem, że pełnomocnik nie otrzymał żadnych innych pism, w tym wezwań, o których mowa w uzasadnieniu postanowienia z 24 kwietnia 2024 r. W konsekwencji nie miał możliwości zapoznania się z ich treścią ani podjęcia stosownych działań. Pełnomocnik podkreślił, że o istnieniu zarządzeń dowiedział się dopiero z uzasadnienia postanowienia z 24 kwietnia 2024 r., wcześniej zaś nie zostały mu one doręczone. W jego ocenie przemawia to za przywróceniem terminu na uzupełnienie braków formalnych, ponieważ ani skarżący, ani jego pełnomocnik nie mieli świadomości, że takie wezwanie zostało wydane i wysłane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że argumentacja pełnomocnika skarżącego przedstawiona we wniosku o przywrócenie terminu – niepoparta żadnymi obiektywnie weryfikowalnymi dowodami – nie zasługuje na uwzględnienie. Nie wykazuje ona braku winy w uchybieniu terminowi, ponieważ nie wskazuje na istnienie obiektywnych i niezależnych od pełnomocnika przeszkód, które uniemożliwiałyby terminowe uzupełnienie braków formalnych skargi oraz wniesienie wymaganej opłaty. Tym samym nie można uznać, że dopełnienie tych obowiązków było niemożliwe, nawet przy maksymalnym wysiłku. Nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem, zażaleniem z 20 grudnia 2024 r. Skarżący zakwestionował postanowienie Sądu pierwszej instancji. W treści środka zaskarżenia podniesiono, że pełnomocnik skarżącego nie miał możliwości uzupełnienia braków formalnych. Tym samym zdaniem pełnomocnika nie można mówić o uchybieniu terminu, którego faktycznie nie było. Podkreślono, że Sąd nie może bezwzględnie zakładać, iż pisma zostały wysłane jedynie na podstawie adnotacji urzędowych, ponieważ również po stronie Sądu mogła wystąpić omyłka. Zdaniem pełnomocnika Sąd niesłusznie przyjął, że w przesyłce znajdowały się trzy dokumenty – odpowiedź na skargę Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz dwa zarządzenia Przewodniczącej Wydziału. Zwrócono uwagę, że w praktyce sądowej często w jednej przesyłce znajduje się tylko jedno pismo, co może oznaczać, że doszło do omyłki podczas kompletowania przesyłki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Istotą instytucji przywrócenia terminu jest umożliwienie stronie obrony swoich praw, w sytuacji gdy upływ określonego terminu procesowego wywołuje dlań negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby negatywnych konsekwencji uniknąć. Zasadnicze znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej ma zatem ustalenie, że uchybienie nastąpiło (rozpoczął i zakończył bieg termin procesowy) i że zdarzenie to nie nastąpiło z winy strony. Stosowanie omawianej instytucji winno odbywać się wyjątkowo i być traktowane w sposób ścisły, ograniczony tylko do szczególnych okoliczności, w sposób niewypaczający zasady wyważonego formalizmu i dyscypliny procesowej. Brak winy w uchybieniu terminu w kontekście badania zasadności jego przywrócenia winien być oceniany przez pryzmat wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy, biorąc przy tym pod uwagę także uchybienia spowodowane nawet lekkim niedbalstwem. W procesie oceny występowania ewentualnego zawinienia należy uwzględniać, że winą może być obarczona również osoba trzecia, której strona postępowania sądowoadministracyjnego powierza dokonanie określonej czynności procesowej, co dotyczy w szczególności działania profesjonalnego pełnomocnika umocowanego w sprawie. Z akt sprawy wynika, że Skarżący wniósł skargę na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 29 listopada 2023 r., jednak zawierała ona braki formalne. Sąd pierwszej instancji wezwał pełnomocnika Skarżącego do ich uzupełnienia. Przewodnicząca Wydziału w zarządzeniu z 26 stycznia 2024 r. zobowiązała pełnomocnika do usunięcia braków w ciągu 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżący został zobowiązany do uzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez złożenie dokumentu pełnomocnictwa a także podania numeru PESEL. Zasadnie wskazał Sąd Pierwszej instancji, że przesyłka ta została przez pełnomocnika Skarżącego odebrana za pośrednictwem upoważnionego pracownika w dniu 9 lutego 2024 r., co potwierdzają urzędowe adnotacje zawarte w aktach sprawy. Natomiast twierdzenie pełnomocnika Strony o nieotrzymaniu pełnej korespondencji sądowej ma jedynie charakter przypuszczalny. Za niewiarygodne uznać należy twierdzenia pełnomocnika, jakoby nie otrzymał przedmiotowego wezwania. Z pisma elektronicznego wszczynającego postępowanie reklamacyjne (przewidzianego w przepisach prawa pocztowego) znajduje się bowiem zapis, że przesyłka zawierała: "wezwanie + wezwanie o wpis + doręczenie odpisu odp. na skargę". Pod formularzem zwrotnego potwierdzenia odbioru o treści zawierającej deklarowaną zawartość złożono podpis, co oznaczało, że po odebraniu korespondencji pełnomocnik winien skonfrontować stan zawartości z deklarowana i potwierdzoną przezeń na formularzu ZPO, zaś w przypadku ewentualnych braków w zawartości – niezwłocznie podjąć kontakt z sądem, najlepiej w formie papierowej dla celów dowodowych. Tymczasem pełnomocnik nie podjął żadnej czynności, o brakach formalnych i skierowanej korespondencji dowiedział się z odpisu postanowienia wydanego w sprawie, co jednakże nie może sanować uprzedniej bierności procesowej pełnomocnika, niezależnie od ewentualnych błędów po stronie Sądu w wysyłce zarządzeń (co pozostaje okolicznością sporną, nieuwiarygodnioną przez pełnomocnika). Słusznie podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek jak najpełniejszego przedstawienia okoliczności uprawdopodabniających brak winy Skarżącego w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej – w rozpoznawanej sprawie uzupełnienia braków formalnych skargi inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne, zaś Sąd nie może samodzielnie dążyć do uzupełnienia argumentacji zainteresowanej strony. Jedynie sygnalnie przy tym należy zaznaczyć, że okoliczność ewentualnego niedoręczenia zarządzeń byłaby zdarzeniem wpływającym na ocenę o nierozpoczęciu biegu terminu do dokonania czynności procesowej, co z kolei rzutowałoby na konieczność odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu jako niedopuszczalnego lub co najmniej przedwczesnego. Tymczasem w sprawie zapadło orzeczenie odrzucające skargę z uwagi na niedokonanie czynności w terminie, które w wyniku kontroli instancyjnej tutejszego Sądu na mocy postanowienia z 23 lipca 2024 r., sygn. III FZ 268/24, stało się prawomocne. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.