I SA/Gl 496/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Borys Marasek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 lipca 2024 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 lipca 2021 r. nr 480000/71/2021/P-1721/IL w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. 1. B. B. wniosła skargę na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. (dalej jako ZUS) z 12 lipca 2021 r., nr 480000/71/2021/P-1721/IL w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. 2. Stan sprawy. 2.1. Pismami z 19 kwietnia 2021 r. zobowiązana wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w odniesieniu do tytułów wykonawczych o nr od TW4480021006067 do TW4480021006072. W związku z wątpliwościami dotyczącymi charakteru złożonych pism, a tym samym sposobu ich załatwienia, ZUS (działając jako organ egzekucyjny) pismem z 28 kwietnia 2021 r. wezwał zobowiązaną do jednoznacznego wypowiedzenia się w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma, poprzez wskazanie, którego zarzutu dotyczą pisma z 19 kwietnia 2021 r. zgodnie z nowym brzmieniem ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (aktualnie t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505, ze zm. – dalej: u.p.e.a.). Jednocześnie pouczył, że w przypadku braku wypowiedzenia się, zarzuty z 19 kwietnia 2021 r. zostaną rozpatrzone zgodnie z treścią art. 33 § 2 pkt 4 i 5 u.p.e.a. (t.j. jako brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane, wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części tj. przedawnienie). Pismem z 21 maja 2021 r. zobowiązana wskazała, że w zarzutach z 19 kwietnia 2021 r. podniosła: - przedawnienie obowiązku, - niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, - brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1, - niespełnienie wymogów określonych w art. 27, - wystąpienie innej przyczyny niż określona w lit. a) i b). Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że z uwagi na brak profesjonalnej wiedzy prawnej nie jest w stanie dokładnie doprecyzować treści żądania i ustosunkować się do niniejszego wezwania. Dlatego wniosła o uwzględnienie wszystkich żądań, które kwalifikują się w niniejszej sprawie zgodnie z art. 33 u.p.e.a. Dodatkowo zobowiązana podtrzymała w całości zarzuty z 19 kwietnia 2021 r., w których wniosła o uchylenie tytułu wykonawczego, umorzenie postępowania egzekucyjnego, zawieszenie całości postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania zarzutów. Postanowieniem z 27 kwietnia 2021 r. ZUS zawiesił postępowanie egzekucyjne. 2.2. ZUS postanowieniem z 8 czerwca 2021 r., nr 480000/71/P-1625/2021/TW nie uznał za uzasadnione zarzutów zobowiązanej, tj. braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane, wygaśnięcia obowiązku w całości oraz braku wymagalności obowiązku w całości oraz braku wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a) i b) artykułu 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. - w odniesieniu do należności objętych prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od TW4480021006067 do TW4480021006072. Organ wskazał, że ustalił, iż należności objęte tymi tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu oraz upomnienia egzekucyjne zostały zobowiązanej doręczone osobiście. 2.3. Wobec doręczenia zobowiązanej ww. postanowienia, pismem z 2 lipca 2021 r. zobowiązana zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. 2.4. Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie ZUS odwołał się do treści art. 33 u.p.e.a. stwierdzając, że zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Wskazał, co zgodnie z tym przepisem jest podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Argumentował, że na podstawie przeprowadzonego postępowania ustalił, iż zgodnie z art. 24 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualnie t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 497, dalej: u.s.u.s.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Tytuły wykonawcze o numerach od TW4480021006067 do TW4480021006072 obejmują składki na ubezpieczenie społeczne za okres od 03/2020 do 12/2020 oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03/2020 do 12/2020. ZUS przedstawił terminy przedawnienia dla każdej z ww. składek. Uznał zatem, że bez względu na okoliczności mogące mieć wpływ na zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia, należności wykazane w przedmiotowych tytułach wykonawczych nie uległy przedawnieniu. W odniesieniu do zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. ZUS ustalił, że w aktach egzekucyjnych sprawy jest zwrotne potwierdzenie odbioru upomnień egzekucyjnych i wskazał, że upomnienia te zostały osobiście odebrane przez zobowiązaną 1 marca 2021 r. Uznano przy tym, że organ egzekucyjny, przesyłając tytuły wykonawcze nie był zobligowany do wykazania lub udowodnienia okoliczności doręczenia upomnienia egzekucyjnego. Natomiast był zobowiązany do wskazania w tytule wykonawczym daty doręczenia upomnienia lub podstawy prawnej braku obowiązku doręczenia upomnienia, co też zostało uczynione. W odniesieniu do ostatniego zarzutu, tj. braku wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a) i b) artykułu 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. ZUS stwierdził, że o braku wymagalności obowiązku decydują takie okoliczności, jak odroczenie terminu wykonania obowiązku, czy rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych. Przepis używa także sformułowania "brak wymagalności obowiązku z innego powodu". Usytuowanie tej regulacji w art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wskazuje, że podstawą zarzutu mogą być też inne zdarzenia, które powodują, że zobowiązanie nie może być egzekwowane. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest zgodny pogląd, że chodzi tu o zdarzenia tego rodzaju jak odroczenie terminu bądź rozłożenie na raty i należeć będą do tych okoliczności takie zdarzenia, jak wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Niedopuszczalność, o której mowa w art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. musi wynikać z przepisów prawa wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej. Innymi słowy, przepis ten dotyczy sytuacji, gdy występuje okoliczność wykluczająca możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego ze względów formalno-podmiotowych lub przedmiotowych. Dokonując analizy merytorycznej sprawy ZUS nie dopatrzył się innych przyczyn wpływających na brak wymagalności obowiązku. W jego ocenie nie wystąpiły żadne przeszkody formalno-podmiotowe lub przedmiotowe. Tytuły wykonawcze o numerach od TW4480021006067 do TW4480021006072 zostały wystawione w oparciu o deklaracje rozliczeniowe, a przed wystawieniem tytułów wykonawczych zostały prawidłowo doręczone upomnienia egzekucyjne. 2.5. W skardze na postanowienie ZUS z 12 lipca 2021 r. zobowiązana zarzuciła brak podstawy faktycznej i prawnej, błędną interpretację przepisów o egzekucji i nieprawidłowe dokonanie zajęcia należności pieniężnych przez ZUS. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I Instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Wskazała, że kierowane do niej pisma są dla niej niezrozumiałe i niejasne w swej treści. W ocenie skarżącej podniesione przez nią zarzuty są uzasadnione, a organ dokonał czynności w sposób bezprawny. 2.6. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie. 2.7. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 10 sierpnia 2022 r., I SA/Gl 1322/21 uchylił postanowienia wydane przez ZUS w obu instancjach. W uzasadnieniu wyroku stwierdził, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie, jako naruszające prawo podlegały uchyleniu. Sąd stwierdził, że w przekazanych mu aktach administracyjnych znajdują się tytuły wykonawcze o nr TW4480021006067 do TW4480021006072. Jednakże na tytułach tych w części E, pole nr 7 brak jest imienia i nazwiska, stanowiska służbowego i podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela, a występującego z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej. Do tytułów tych nie dołączono także dowodu na ich wypełnienie w sposób elektroniczny. W ocenie sądu, ten brak uczynił przedwczesnym dokonywanie oceny w zakresie zarzutów, w sytuacji w której nie jest wiadome, czy wierzyciel wystąpił z wnioskiem o przeprowadzenie egzekucji, czy też nie. Powyższej konstatacji nie zmienia okoliczność, że podpis pracownika ZUS figuruje w części dotyczącej skierowania ww. tytułów wykonawczych do egzekucji. Zgodnie bowiem z art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a. tytuł wykonawczy zawiera datę wystawienia tytułu, podpis, imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela. Zdaniem WSA, z uwagi na to, że zgłaszając zarzut na postępowanie egzekucyjne zobowiązana sformułowała wniosek o umorzenie tego postępowania, jak i podniosła zarzut błędów w tytułach wykonawczych (niespełnienia przez nie wymogów wynikających z art. 27 u.p.e.a.) organ załatwiając sprawę ponownie powinien wypowiedzieć się także w tej kwestii, uwzględniając zebrane w sprawie dowody i oceniając ich wpływ na kierunek rozstrzygnięcia. 2.8. Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 19 stycznia 2024 r., I GSK 1970/22 uchylił ww. wyrok WSA i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, że podziela stanowisko skarżącego kasacyjnie (ZUS-u), iż zaskarżony wyrok został wydany z obrazą prawa materialnego tj. at. 27 § 1b u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie. W myśl art. 27 § 1b u.p.e.a. (w stanie prawnym adekwatnym do tej sprawy) tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym, w tym w postaci elektronicznej, może nie zawierać podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela. Nadanie klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej uznaje się za podpisanie tego tytułu przez osobę upoważnioną do działania w imieniu wierzyciela. NSA skonstatował, że skoro Dyrektor ZUS jest jednocześnie wierzycielem, jak i organem egzekucyjnym, a wystawiony tytuł zawiera ww. klauzulę, to tytuł wykonawczy spełnia wszystkie wymogi formalne. W postępowaniu ponownym Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935). 4. Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 34 § 1 u.p.e.a.). Wierzyciel natomiast rozpoznając zarzut wydaje postanowienie, w którym (art. 34 § 2 u.p.e.a.): 1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej; 2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej: a) w całości, b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut; 3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli: a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym, b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia. Na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie (art. 34 § 3 u.p.e.a.). 5. W niniejszej sprawie zobowiązana wniosła zarzuty w terminie, co nie jest kwestionowane. Jednocześnie sprecyzowała je, w odpowiedzi na wezwanie ZUS w piśmie z 21 maja 2021 r. podnosząc: - przedawnienie obowiązku, - brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., - (brak wymagalności obowiązku) wystąpienie innej przyczyny niż określona w lit. a) i b) - niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, - niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. 6. W odniesieniu do pierwszego zarzutu Sąd zauważa, że zgodnie z art. 24 pkt 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W tej sprawie tytuły wykonawcze o numerach od TW4480021006067 do TW4480021005072 obejmują składki na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2020 r. do grudnia 2020 r. Termin przedawnienia składek najstarszych (za marzec 2020 r.) upływa więc w dniu 16 kwietnia 2025 r. (5 lat od dnia wymagalności składki). Zatem, niezależnie od okoliczności skutkujących zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia, należności wykazane w przedmiotowych tytułach wykonawczych nie uległy przedawnieniu. Zarzut przedawnienia – rozpoznawany w ramach wygaśnięcia obowiązku w całości albo w części - jest więc niezasadny. 7. W odniesieniu do zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. również trafnie stwierdził ZUS, że w aktach egzekucyjnych sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru upomnień egzekucyjnych. Upomnienia egzekucyjne zostały osobiście odebrane przez zobowiązaną 1 marca 2021 r. Tę okoliczność wskazano w tytułach wykonawczych. Zatem także i ten zarzut jest niezasadny. 8. Przez wymagalność obowiązku należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Brak wymagalności obowiązku występuje wówczas, gdy obowiązek istnieje, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie. W odniesieniu wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a) i b) artykułu 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. podstawą tego zarzutu mogą być zdarzenia, które powodują, że zobowiązanie nie może być egzekwowane, jak na przykład wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (postanowienia). W tej sprawie skarżąca nie podała z jakiego powodu należy stwierdzić, iż jej obowiązki w zakresie egzekwowanych składek miałyby nie być wymagalne. Sąd z urzędu takich okoliczności również nie dostrzega. Dlatego i ten zarzut należy uznać za niezasadny. 9. W odniesieniu do dwóch ostatnich zarzutów zawartych w pismach skarżącej z 19 kwietnia 2021 r. oraz 21 maja 2021 r., tj. niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz braku spełnienia przez tytuły wykonawcze wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., Sąd zauważa, że te okoliczności nie stanowią podstaw zarzutów określonych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Stanowią podstawę do zastosowania innej instytucji, tj. umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 1 i pkt 3 u.p.e.a.). Już to powoduje, że tego typu argumentacja skarżącej w ramach zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej nie może być skuteczna. Przesłankami niedopuszczalności egzekucji mogą być np. sytuacje, w których obowiązek wskazany w tytule wykonawczym nie podlega egzekucji administracyjnej, tytuł wykonawczy został wystawiony przez nieuprawniony podmiot, wniosek o wszczęcie egzekucji i dołączone do niego dokumenty nie spełniają warunków formalnych, konkretny organ egzekucyjny nie jest właściwy do egzekucji obowiązku określonego w tytule wykonawczym, osoba wskazana w tytule wykonawczym jako zobowiązany nie podlega orzecznictwu polskich organów administracji publicznej. Niemniej, Sąd stwierdza z urzędu (bo skarżąca i w tym wątku nie przedstawiła konkretów), że nie dostrzega w tej sprawie okoliczności skutkujących niedopuszczalnością egzekucji administracyjnej. Sąd uznaje ponadto, że przedmiotowe tytuły wykonawcze spełniają wymagania określone w art. 27 u.p.e.a. W szczególności, nie ma braków w kwestii podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela. To zagadnienie było bowiem przedmiotem badania przez NSA w wyroku z 19 stycznia 2024 r., I GSK 1970/22, a Sąd orzekający, jest – po myśli art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – związany w tej mierze wypowiedzią sądu kasacyjnego. 10. Z tych wszystkich powodów skarga została oddalona.